II SA/Gl 879/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski,, Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2014 r. sprawy ze skarg Gminy C. i Syndyka Masy Upadłości "A" Sp. z o.o. w C. w upadłości likwidacyjnej w B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oddala skargi. Starosta [...] decyzją nr[...]z dnia [...]roku ustalił (w punkcie 1) odszkodowanie za udział w wysokości [...] części nieruchomości położonej w C., oznaczonej jako działka [...] obręb [...] o powierzchni [...] m2 (powstałej z podziału działki [...]), nabytej z mocy prawa przez Gminę C., w związku z realizacją inwestycji drogowej pod nazwą "Budowa nowego połączenia komunikacyjnego ul. [...]z ulicą [...] (...) w C." w wysokości [...]zł na rzecz [...]Sp. z o.o. w C. w upadłości likwidacyjnej. W pkt 2 decyzji odszkodowanie ustalone wyżej (w kwocie [...]zł) zostało zaliczone na spłatę świadczeń głównych wierzytelności zabezpieczonych hipotekami wraz z odsetkami zapisanymi w dziale IV księgi wieczystej [...]Sądu Rejonowego w C. na udziale w wysokości [...]części prawa własności nieruchomości należącej do "A" Sp. z o.o. w C. i płatne jest jednorazowo na [...]z siedzibą w W. przez Burmistrza Miasta C. w terminie 14 dni od dnia w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna. W podstawie prawnej powyższej decyzji organ orzekający powołał art. 12 ust. 4a, ust. 4f, ust. 5, art. 18 ust. 1, ust. 1c, ust. 1d, ust. 1e pkt 1, ust. 3, art. 23 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. z 2008 roku, Dz.U. nr 193, poz. 1194 ze zm.) oraz art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130 ust. 2, art. 132 ust. 1a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2010 roku, Dz.U. nr 102, poz. 651 ze zm.). W uzasadnieniu organ podał, że decyzją nr [...] z dnia [...]roku Starosta [...] zezwolił na realizację inwestycji drogowej po nazwą "Budowa nowego połączenia komunikacyjnego ul. [...]z ulicą [...] (...) w C." sprostowaną postanowieniem z dnia [...]roku, a więc potwierdził nabycie z mocy prawa przez Gminę C. własności nieruchomości położonej w C. oznaczonej jako działka [...] (powstałej z podziału działki [...]). Powyższa decyzja – z dnia [...]roku – stała się ostateczna z dniem [...]roku. Organ orzekający wskazał na art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku oraz na art. 18 ust. 1c i 1d powyższej ustawy zgodnie z którymi, jeżeli na nieruchomości ustanowiona jest hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, oraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Kwotę odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych wypłaca się osobom, którym ta pomoc przysługiwała. Odnosząc się do księgi wieczystej [...] Sądu Rejonowego w C. organ stwierdził, że na dzień ostateczności decyzji Starosty [...] z [...]roku właścicielem nieruchomości położonej w C., oznaczonej jako działka [...] (z podziału której powstała działka [...]) była w [...]Sp. z o.o. z siedzibą w C.. W dziale IV tej księgi figurowały między innymi opisy: 1) hipoteka umowna łączna kaucyjna w wysokości [...]zł wraz z odsetkami na rzecz [...] z siedzibą w W,. na udziale w wysokości [...] prawa własności nieruchomości należącym do [...]Sp. z o.o. z siedzibą w C., 2) hipoteka umowna łączna kaucyjna w wysokości [...] wraz z odsetkami na rzecz [...]na udziale w wysokości [...] prawa własności nieruchomości, należącym do "A" Sp. z o.o. w C., 3) hipoteka umowna łączna kaucyjna w wysokości [...] wraz z odsetkami na rzecz [...]. na udziale w wysokości [...] prawa własności nieruchomości, należącym do "A" Sp. z o.o. Organ ustalił na podstawie operatu szacunkowego z dnia [...]roku (sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego K.B.) wartości spornej nieruchomości (działkę [...]) na kwotę [...]zł (wartość ta nie była kwestionowana w danym postępowaniu). Organ podał także, że Sąd Rejonowy w B. Wydział [...] prawomocnym postanowieniem z dnia [...] roku sygn. akt [...] ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika "A" Sp. z o.o. w C. i wyznaczył syndyka masy upadłości w osobie M.K.. Odwołanie od powyższej decyzji złożyli: Syndyk Masy Upadłości ""A" Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej oraz Gmina C. reprezentowana przez Burmistrza tego Miasta. Syndyk Masy Upadłości "A"" Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej zaskarżył decyzję organu I instancji w pkt 2 w zakresie, w jakim nakazuje ona wypłatę odszkodowania przyznanego upadłemu w wysokości [...]zł na [...]z siedzibą w W. Decyzji organu I instancji zarzucono naruszenie art. 345 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w związku z art. 91 i art. 342, a contrario art. 93 i 94 w związku z art. 346 powołanej ustawy poprzez zaspokojenie wierzyciela hipotecznego poza postępowaniem upadłościowym. Wskazano – wobec ujęcia wierzytelności wierzyciela hipotecznego na liście wierzytelności (zgodnie ze zgłoszeniem) na możliwość jego podwójnego zaspokojenia. W konsekwencji Syndyk domagał się zmiany decyzji organu I instancji w pkt 2 poprzez określenie, iż przyznane odszkodowanie jest płatne na rzecz Syndyka Masy Upadłości "A" Sp. z o.o. Natomiast Burmistrz Miasta C. zarzucił, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 Kpa w związku z art. 62 i 65 Prawa upadłościowego i naprawczego, tj. ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku oraz naruszenie art. 12 ust. 4c ustawy z dnia kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach (...) poprzez brak stwierdzenia deklaratoryjnego przez organ I instancji wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych na nieruchomości – hipotek. W uzasadnieniu podano, że organ I instancji pominął dokonanie oceny stosowania przepisów ustawy z 10 kwietnia 20003 roku, w sytuacji, gdy wobec wywłaszczonego podmiotu toczy się postępowanie likwidacyjne. W szczególności stwierdzono, że organ ten nie zbadał czy przepis Prawa upadłościowego i naprawczego nie stanowią lex specjalis względem specustawy drogowej. Zdaniem tego odwołującego się (a contrario z art. 65 Prawa upadłościowego i naprawczego) mienie objęte niniejszym postępowaniem wchodziło w skład masy upadłości. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]roku Wojewoda [...] – po rozpatrzeniu powyższych odwołań – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 11g i art. 12 ust. 4a ustawy z 10 kwietnia 2003 roku (tzn. specustawy) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 9 grudnia 2013 roku. W uzasadnieniu po przedstawieniu przebiegu postępowania decyzji organu I instancji, odwołań organ odwoławczy podzielił ustalenia dowodowe i ich kwalifikację prawną – zawartą w decyzji organu I instancji. Stwierdził też, że w sprawie został prawidłowo sporządzony operat szacunkowy, który stanowił podstawę ustalenia odszkodowania. Stwierdzono także, że specustawa drogowa reguluje kwestie nabywania nieruchomości pod drogi publiczne i ustalenia z tego tytułu odszkodowania, w szczególności wskazano na art. 12 ust. 4c specustawy i stwierdzono, że z faktem wygaszenia ograniczonych praw rzeczowych związana jest konieczność ustalenia odszkodowania za wygasłe prawo, co reguluje specustawa. Ponieważ hipoteka jest ograniczonym prawem rzeczowym to odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych (data wygaśnięcia – art. 12 ust. 4c specustawy) wypłacane jest bezpośrednio podmiotom tych praw. Z art. 18 ust. 1c "specustawy" wynika, że jeżeli na nieruchomości, o której mowa w art. 12 ust. 4 "specustawy" drogowej jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki, ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami. Oznacza to, że właściciel i użytkownik wieczysty nie mogą odebrać odszkodowania nawet w przypadku, gdy zabezpieczone hipoteką kwoty nie są w całości lub w części wymagalne. Wierzyciel hipoteczny nie może przyznanej kwoty odszkodowania przeznaczyć na inne cele, niż na zaliczenie jej na spłatę wraz o odsetkami. Obowiązek takiego zaliczenia wynika ze "specustawy". W postępowaniu organ I instancji nie naruszył wskazanych przez Syndyka przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego. Wskazano także, że udział [...]części nieruchomości oznaczonej jako działka [...]powstałej z podziału działki [...]nie stanowi części masy upadłości (art. 62 PUiN) bowiem nie dotyczy przedmiotu stanowiącego własność upadłego. Sporna nieruchomość z dniem [...]roku stała się bowiem własnością Gminy C., a ciążące na niej ograniczone prawa rzeczowe wygasły. Za tę nieruchomość oraz ciążące prawa zgodnie ze specustawą drogową, należne jest odszkodowanie na rzecz osób uprawionych, legitymujących się tytułem prawnym na dzień [...]roku. Upadłość Spółki "A" została ogłoszona dopiero postanowieniem z dnia [...]roku, w którym to dniu działka [...] stanowiła już własność Gminy. W związku z tym w stosunku do udziału [...] części w działce [...]nie maja zastosowania przepisy dotyczące likwidacji obciążonego przedmiotu. Organ podał w dalszej części swojego rozstrzygnięcia, że Starosta [...] ustalając odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość w trybie specustawy drogowej nie posiadał kompetencji do rozstrzygania czy ustalone odszkodowanie wchodzi czy też nie wchodzi w skład masy upadłości, natomiast stosownie do art. 12 ust. 4c, art. 18 ust. 1c i ust. 1d specustawy, zobligowany był ustalone za wygaszenie hipoteki odszkodowanie przyznać na rzecz wierzyciela hipotecznego. Organ podał także, iż fakt wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych na przejętych nieruchomościach wynika z ustatecznienia się decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej i nie może być przedmiotem orzekania w postępowaniu odszkodowawczym. Na tę decyzję ostateczną skargę złożyła Gmina C. (zapisana pod sygn. II SA/Gl 879/14) i Syndyk Masy Upadłości "A" Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej (zapisana pod sygn. II SA/Gl 885/14). Zarządzeniem z dnia 11 lipca 2014 roku połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawę ze skargi Syndyka Masy Upadłości "A" Sp. z o.o. (II SA/Gl 885/14) sprawą ze skargi Gminy C. (II SA/Gl 879/14), bowiem obie dotyczyły tej samej decyzji, tj. decyzji Wojewody [...] z dnia [...]roku w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną (art. 111 § 1 p.p.s.a.). Gmina C. zarzuca zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy przez błędne zastosowanie art. 12 ust. 4f w związku z art. 18 ust. 1a, 1b, 1c, 1d ustawy z 16 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach (...) oraz niezastosowanie art. 345 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe i naprawcze i w efekcie bezzasadne uznanie, iż ustalone odszkodowanie winno być płatne na rzecz wierzyciela hipotecznego – [...] a nie poprzedniego właściciela nieruchomości – "A" Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej, wobec którego toczy się aktualnie postępowanie likwidacyjne, a także naruszenie przepisów postępowania: art. 7, 77, 107 § 3 Kpa przez brak wyjaśnienia dlaczego organ orzekający przyznał pierwszeństwo przepisom specustawy względem przepisów ustawy PUiN. W konsekwencji, powołując się na art. 145 § 1 pkt a w związku z art. 135 p.p.s.a. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości. Z uzasadnienia skargi wynika, że Gmina C. wypłaciła już odszkodowanie przyznane A z o.o. na ręce Syndyka Masy Upadłości, zgodnie z decyzją Starosty [...] z dnia [...]roku (decyzja ta została unieważniona przez Wojewodę[...] decyzją z [...]roku). Natomiast Syndyk Masy Upadłości "A Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej zarzucił decyzji ostatecznej naruszenie art. 345 w związku z art. 91 i art. 342 a contrario z art. 93 i 94 oraz w związku z art. 236 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. Następstwem tych zarzutów było żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zmiany decyzji Starosty [...]o z [...]roku przez określenie, że przyznane odszkodowanie płatne jest na rzecz Syndyka Masy Upadłości A Sp. z o.o. W uzasadnieniu przyznano, że udział w nieruchomości nie wszedł do masy upadłości ale do masy weszła wierzytelność upadłego w stosunku do Gminy C. z tytułu odszkodowania za przejęty na własność – przez tę Gminę – udział w nieruchomości. Syndyk twierdził dalej, że w sprawie mają zastosowanie przepisy prawa upadłościowego i naprawczego, bowiem stanowią one lex specjalis w stosunku do innych regulacji prawnych odnoszących się do rozstrzyganego stosunku prawnego. W odpowiedzi na skargę (dotyczącej obu skarg) organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie. W sprawie pismo złożył (z dnia [...]roku) uczestnik postępowania [...] S.A. Pismo to w zasadzie dotyczyło wniosku Gminy C. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, ale z pisma tego wynika także żądanie oddalenia obu skarg. Postanowieniem z dnia [...]roku Sąd oddalił wniosek (Gminy C.) o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi – w ocenie Sądu – nie zasługują na uwzględnienie. W sprawie jest bezsporne: 1) właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka [...]obręb [...] (z podziału której powstała działka [...]obręb [...]na dzień ostateczności decyzji Starosty [...] z [...]roku była między innymi "A" Spółka z o.o. z siedzibą w C. w [...]części, 2) wysokość hipotek umownych łącznych kaucyjnych wraz z odsetkami na rzecz [...]z siedzibą w W. na udziale w wysokości [...] prawa własności nieruchomości, należącym do "A" Sp. z o.o. z siedzibą w C., 3) przeznaczeniu działki [...]obręb [...] (powstałej z podziału działki [...] obręb [...]) pod realizację inwestycji drogowej decyzją Starosty [...] z dnia [...]roku, która stała się ostateczna (na skutek nie wniesienia odwołań) w dniu [...]roku, 4) wysokość odszkodowania za przejętą przez Gminę nieruchomość ustalona w opinii rzeczoznawcy majątkowego, 5) ogłoszenie upadłości spółki "A" postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...]roku (prawomocny w dniu [...]r.). W sprawie zaskarżoną decyzję wydano w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (dalej powoływana jako "specustawa") W sprawie jest sporne czy podmiot wskazany przez organ I instancji (a także na skutek utrzymania tej decyzji przez organ odwoławczy) jest uprawiony do odszkodowania, tj. czy w danym postępowaniu pierwszeństwo mają przepisy ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze z dnia [...]roku, czy też ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych z [...]roku. (tzn. specustawa drogowa). Ustawa ta reguluje kwestie nabycia nieruchomości pod drogi publiczne i ustalania z tego tytułu odszkodowania: art. 12 ust. 4 i art. 12 ust. 4c. Stosowanie do art. 12 ust. 4c specustawy drogowej jeżeli na nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego tej nieruchomości zostały ustanowione ograniczone prawa rzeczowe z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, stała się ostateczna, prawa te wygasają. Związana jest z tym konieczność ustalania odszkodowania za wygasłe prawa, bowiem odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w art. 12 ust. 4 specustawy przysługuje między innymi osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. Specustawa drogowa szczegółowo reguluje sposób ustalania odszkodowania za te prawa. Do ustalania wysokości i wpłacania odszkodowania, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18 specustawy. Właściciel i użytkownik wieczysty nieruchomości uprawnieni są do otrzymania odszkodowania pomniejszonego o kwotę odszkodowania należnego podmiotom ograniczonych praw rzeczowych, które istniały w dniu wydania decyzji pierwszoinstancyjnej o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (art. 18 ust. 1 i art. 18 ust. 1a). Odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych (hipoteka) wypłacana bowiem jest bezpośrednio podmiotom tych praw. Z art. 18 ust. 1c specustawy drogowej wynika, że jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4 specustawy drogowej, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami z zastrzeżeniem, że to odszkodowanie nie może przekroczyć wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego. Odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia hipoteki odpowiada wysokości głównego świadczenia zabezpieczonego hipoteką wraz z przysługującymi od niego odsetkami, jeżeli także one zostały zabezpieczone wymagana hipoteką. Nie budzi też wątpliwości, że nie istnieje przepis prawa uprawniający organ ustalający odszkodowanie do orzekania o sposobie wypłacania świadczenia wynikającego z decyzji odszkodowawczej. Organ uprawniony jest jedynie do ustalania odszkodowania na rzecz osoby, która utraciła prawo przysługujące jej do nieruchomości. Maja rację skarżący, że prawo upadłościowe i naprawcze z 28 lutego 2003 roku jest aktem normatywnym szczególnym i jego zastosowanie ma pierwszeństwo przed przepisami ogólnymi. Jednakże specustawa drogowa z dnia 10 kwietnia 2003 roku nie zawiera przepisów ogólnych i stanowi lex specjalis w stosunku do pozostałych regulacji obowiązujących w systemie prawnym. Świadczy o tym jej nazwa "ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych". W zakresie nieuregulowanym przepisami tej ustawy zastosowanie mają przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oznacza to, że postępowanie odszkodowawcze za nieruchomości przejęte pod realizację inwestycji drogowej należy prowadzić zgodnie z przepisami specustawy drogowej, a w zakresie w niej nieregulowanym, zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem Sądu wskazuje na to także fakt, że działka 2/16 została przejęta pod drogę publiczną na podstawie specustawy drogowej, a ta ustawa reguluje właściwość organów do ustalania wysokości odszkodowania za przejęte nieruchomości oraz ustalanie i wypłatę odszkodowania za odjęte prawa. Z tego względu wskazywanie przez skarżących na powołane w skargach przepisy ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze jest chybione, bowiem w prawie zasadnie zostało ustalone odszkodowanie za wygaszenie hipoteki przyznane na rzecz wierzyciela hipotecznego na podstawie specustawy drogowej (w szczególności art. 12 ust. 4c i art. 18 ust. 1c i ust. 1d). W związku z powyższym skargi podlegały oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.). bu