II SA/Gl 887/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Protokolant Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J. K. i M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Starosta [...] wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej umorzył postępowanie w sprawie odszkodowania za nieruchomość położoną w D., oznaczonej jako działka nr [...], o powierzchni [...] ha, która zajęta została pod drogę powiatową nr [...]. W podstawie prawnej orzeczenia wskazane zostały art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872 ze zm. – dalej ustawa Przepisy wprowadzające). Uzasadniając to orzeczenie organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia [...] uzupełnionym pismem z dnia [...]. J.K. i M.K. wystąpili z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za opisaną wyżej nieruchomość. Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające wniosek o odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, która przeszła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego winien być złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie to wygasa. Starosta uznał, że określony przywołanym przepisem termin do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania jest terminem zawitym charakteryzującym się rygoryzmem prawnym powodującym, że po jego upływie następuje wygaśnięcie uprawnienia przysługującego właścicielowi lub jego następcom prawnym. Zdaniem organu w tym stanie rzeczy w związku ze złożeniem po określonym wyżej terminie wniosku o wypłatę odszkodowania należało stwierdzić, że roszczenie odszkodowawcze wygasło. Wobec tego postępowanie w sprawie wypłaty tego odszkodowania stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu. W odwołaniu J.K. i M.K. domagali się uchylenia decyzji Starosty [...] oraz ponownego rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za przejętą przez Powiat [...] nieruchomość drogową. W uzasadnieniu podali, że decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 roku przez Powiat [...] własności nieruchomości, która dotychczas stanowiła ich własność. Do czasu wydania tej decyzji, w ocenie odwołujących się i zgodnie z posiadanymi przez nich dokumentami, byli oni właścicielami tej nieruchomości. Nie zostali bowiem wcześniej poinformowani o jej przejęciu przez Skarb Państwa czy jednostkę samorządu terytorialnego. Stwierdzenie przez organ wygaśnięcia ich roszczenia o wypłatę odszkodowania jest w tej sytuacji sprzeczne z konstytucyjnym prawem ochrony własności i zasadami współżycia społecznego. Pozbawienie zaś ich własności nieruchomości bez jakiegokolwiek odszkodowania narusza art. 21 ust. 2 Konstytucji R.P. Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją wydaną w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podzielił pogląd Starosty [...], że wniosek o odszkodowanie za nieruchomość drogową zajętą pod drogę publiczną został złożony przez odwołujących się po upływie terminu przewidzianego przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające. Organ odwoławczy zgodził się także ze Starostą, że termin ten jest terminem zawitym co powoduje, że po jego upływie roszczenie wygasa. Wojewoda dodał, że stwierdzenie przez ustawodawcę wygaśnięcia uprawnienia do odszkodowania jest bezwzględnie wiążące dla wszystkich organów powołanych do rozpoznawania sprawy. Tym samym w ocenie Wojewody organ I instancji prawidłowo umorzył postępowanie, bowiem skutkiem wygaśnięcia uprawnienia do odszkodowania była bezprzedmiotowość postępowania w sprawie. Pismem z dnia [...] skarżący wystąpili do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi domagając się udzielenia im pomocy w uzyskaniu odszkodowania za przejętą nieruchomość drogową. Wskazali, że do czasu wydania przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] płacili podatek od nieruchomości od działki nr [...]. Podkreślili, że przed doręczeniem im decyzji Wojewody nie byli informowani o jakimkolwiek przejęciu ich nieruchomości, w związku z czym nie można twierdzić, że złożony przez nich wniosek o wypłatę odszkodowania został złożony po terminie. Stanowisko takie jest bowiem sprzeczne z art. 21 ust. 2 Konstytucji R.P. Po otrzymaniu decyzji Wojewody dowiedzieli się także, że właścicielom sąsiednich nieruchomości wypłacone zostało odszkodowanie z tytułu przejścia na własność Powiatu [...] gruntów zajętych pod drogę powiatową. Postanowieniem z dnia [...], nr [...], opartym na przepisie art. 65 § 1 k.p.a., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazał przedmiotowe pismo Wojewodzie [...] jako organowi właściwemu. W uzasadnieniu wskazał, że Wojewoda winien rozważyć zarzuty podniesione w piśmie J.K. i M.K., a w przypadku ich nieuwzględnienia przesłać pismo do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach jako skargę na ostateczną decyzję administracyjną z dnia [...]. Postanowienie przekazujące sprawę do organu właściwego wraz z pismem skarżących wpłynęło do Urzędu Wojewódzkiego w dniu [...]. Wojewoda [...] przekazał to pismo wraz z odpowiedzią na skargę do WSA w Gliwicach w dniu [...]. W odpowiedzi tej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując w całości stanowisko zajęte w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniesiona skarga nie mogła odnieść skutku, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Skarżącym należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję w aspekcie jej zgodności z prawem. Decyzję taką sąd władny jest uchylić w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czy naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź wreszcie naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od tego sąd administracyjny stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach, bądź stwierdza jej wydanie z naruszeniem prawa. Kontrolę zaskarżonej decyzji Sąd poprzedził zbadaniem dopuszczalności wniesionej skargi. Z uwagi na okoliczności w jakich doszło do przekazania skargi do Sądu skarżący zostali wezwani do wskazania, czy ich pismo z dnia [...] zaadresowane do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi potraktować należy jako skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...]. Na wezwanie to odpowiedzieli oni pozytywnie pismem z dnia [...] Uznać trzeba także, że skarga została wniesiona w terminie określonym w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.). Z akt sprawy wynika bowiem, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] została doręczona obojgu skarżącym w dniu [...]. Pismo zaś zaadresowane do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, któremu następnie nadany został bieg jako skardze na wskazaną wyżej ostateczną decyzję, wpłynęło do Wojewody [...] w dniu [...], a zatem przed upływem trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącym zaskarżonego aktu. Reasumując należało wniesioną skargę uznać za dopuszczalną. Przechodząc do ustaleń dotyczących zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy po pierwsze wskazać, że postępowanie zostało wszczęte przez Starostę [...] na wniosek byłych współwłaścicieli nieruchomości położonej w D., gmina N., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], zajętej pod drogę powiatową M. – D. – L. Tym samym prawidłowo organ I instancji rozpoznał przedmiotowy wniosek w trybie przepisów art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające. Przedmiotowa nieruchomość zgodnie z art. 73 ust. 1 tej ustawy przeszła bowiem z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 roku na własność Powiatu [...]. Stosownie do art. 73 ust. 2 pkt 2 ustawy do wypłaty odszkodowania za przejętą nieruchomość drogową zobowiązany był Skarb Państwa. W świetle ust. 4 tego artykułu, aby doszło do ustalenia i wypłaty odszkodowania konieczne było jednak złożenie wniosku przez właścicieli nieruchomości w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie odszkodowawcze zaś wygasło. Skarżący tymczasem swój wniosek o odszkodowanie złożyli Staroście [...] dopiero w dniu [...], a zatem po upływie okresu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające. Orzekające w sprawie organy obu instancji prawidłowo więc uznały, że wniosek o wypłatę odszkodowania nie mógł zostać merytorycznie rozpoznany. Postępowanie w sprawie było tym samym bezprzedmiotowe, bowiem na mocy art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające zaszedł już skutek materialnoprawny w postaci wygaśnięcia roszczenia odszkodowawczego za przejętą w trybie omawianych przepisów nieruchomość drogową. W związku zaś ze stwierdzeniem bezprzedmiotowości postępowania uruchomionego spóźnionym wnioskiem skarżących prawidłowo orzekające w sprawie organy uznały, że należało je umorzyć na mocy art. 105 § 1 k.p.a. Z urzędu należy zauważyć, że z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania nie było potrzeby przeprowadzenia w toku postępowania rozprawy administracyjnej. Wobec powyższego przyjdzie stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest zgodna zarówno z prawem materialnym, jak i nie uchybia przepisom proceduralnym w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Bez znaczenia w sprawie była okoliczność, że skarżący wiedzę o przejściu na własność Powiatu [...] przedmiotowej nieruchomości posiedli po dniu [...], a w szczególności dopiero w dniu [...], kiedy to doręczono im deklaratoryjną decyzję Wojewody [...]. Określony w art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające termin do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania za przejętą nieruchomość drogową jest bowiem terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Zauważyć należy również , że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 września 2009 r., P 33/07, ( Dz. U. Nr 160, poz. 1275) orzekł, że przepis art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W kwestii zarzutu naruszenia przez orzekające w sprawie organy przepisu art. 21 ust. 2 Konstytucji R.P. zgodnie, z którym wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem wskazać należy, że także i w tej kwestii wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 20 lipca 2004 r., SK 11/02 , [w:] OTK-A 2004/7/66, Trybunał uznał bowiem, że art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.