II SA/Gl 897/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Asesor WSA Aneta Majowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 października 2022 r. sprawy ze skargi K.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 maja 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1342/2022/6735 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy L. decyzją z dnia 14 kwietnia 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej - k.p.a.), art. 17 i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – dalej u.ś.r.), po rozpatrzeniu wniosku odmówił K. M. (dalej: strona, skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią K. G. W uzasadnieniu wskazano m. in., że strona całodobowo opiekuje się niepełnosprawną babcią. Syn osoby niepełnosprawnej mieszka w P. w domu jednorodzinnym. Twierdzi, że nie ma w nim miejsca dla matki. Nie odwiedza jej często, średnio raz w miesiącu na około pół godziny. Jak mówi sama zainteresowana, syn nigdy nie ma czasu, aby z nią dłużej porozmawiać. Zgodnie jednak z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przesłanki te nie zostały spełnione. Strona złożyła odwołanie od ww. decyzji, w którym wskazała, że to ona całodobowo opiekuje się babcią i świadczenie jest jej należne. Syn mieszka w innym miejscu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia 5 maja 2022 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1342/2022/6735, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Kolegium nie kwestionuje faktycznego sprawowania opieki nad babcią, jednak strona nie jest osobą spokrewnioną z babcią w pierwszym stopniu. Ta ma syna, emeryta, który dalej pracuje zawodowo. Na stronie nie ciąży zatem obowiązek alimentacyjny wobec babci. Strona złożyła skargę na ww. decyzję SKO, w której zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 §1 i 80 k.p.a., przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym, czy syn niepełnosprawnej posiada odpowiednie warunki lokalowe do opieki nad matką i że zrzekł się świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej; 2) nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji, z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń, co nie realizuje zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji; 3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez przyjęcie, że rozstrzygnięcie jest prawidłowe, zarówno z punktu widzenia zgodności z prawem, jak i celowości, podczas gdy SKO powinno było uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia; 4) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a i 1b u.ś.r., poprzez bezpodstawne przyjęcie przez organ, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego w sprawie wynika wprost, że owe przestanki zostały spełnione. Mając na uwadze podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji obu instancji. W uzasadnieniu podano m. in., że skarżąca, jako wnuczka, przejęła na siebie opiekę nad babcią i zwolniła w tym zakresie syna swej babci. Ten zrzekł się świadczenia na jej rzecz. Nie ma on warunków do opieki nad matką. Przywołała szeroko orzecznictwo sądowe. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 roku, poz. 329 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.) obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności (art. 129 §1 k.r.o.), albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Z ustaleń organów wynika, że wnioskodawczyni jest wnuczką osoby wymagającej opieki. Jej syn żyje, jest emerytem, ale nadal pracuje, zatem to na nim ciąży obowiązek alimentacyjny. Okoliczność, że ma on swe własne obowiązki i sprawy, nie jest obiektywną przeszkodą uniemożliwiającą mu sprawowanie opieki nad matką. Własne życie rodzinne i zawodowe ma ogromna ilość osób, wypełniających mimo to swe zobowiązania wobec niepełnosprawnych rodziców. W przepisach nie chodzi tylko o brak możliwości sprawowania przez te osoby bezpośredniej opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także o brak możliwości dostarczenia przez nie środków pieniężnych potrzebnych na sfinansowanie takiej opieki (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 czerwca 2020 r., III SA/Kr 479/20; wyrok WSA w Białymstoku z 23 kwietnia 2020 r., sygn. II SA/Bk 71/20). Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń nie tylko osobistych, czyli faktycznego sprawowania opieki (w miejscu zamieszkania rodzica lub swoim, po ewentualnej przeprowadzce rodzica, o ile jest to możliwe), lecz też może mieć wymiar finansowy – sfinansowania osoby, która w miejsce zobowiązanego (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego. Stąd skarżąca powinna swoje roszczenia finansowe kierować przede wszystkim do osoby zobowiązanej do opieki w pierwszej kolejności. Nie ma podstaw, by pomoc w opiece była w tych okolicznościach finansowana ze środków publicznych. Nie można dopuszczać do sytuacji, że dana osoba, będąc prawnie zobowiązaną, nie poczuwa się do swoich obowiązków, obowiązki te za nią przejmuje Państwo (w postaci przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie), a ona zostaje z nich zwolniona. Stosunek alimentacyjny polega bowiem na tym, że jeden podmiot ma prawo domagać się dostarczania środków utrzymania, natomiast drugi z podmiotów obowiązany jest to żądanie zaspokoić. Wypełnianie obowiązku alimentacyjnego może przybrać postać zarówno świadczeń dobrowolnych, może być również następstwem zasądzenia ich przez sąd. Wypełnianie tego obowiązku może polegać na dostarczaniu uprawnionemu mieszkania, opieki lekarskiej i domowej (zob. np.: A. Kawałko, H. Witczak, w: M. Fras (red.), Komentarz do art. 128 k.r.o., Lex-el., tezy 1 i 4). Nie mają znaczenia wewnętrzne ustalenia w rodzinie, kto będzie zajmował się osobą niepełnosprawną i pobierał świadczenie pielęgnacyjne, bowiem to przepisy wskazują kto jest zobowiązany do alimentacji, kiedy i w której kolejności. Prawa osób wymagających pomocy są więc należycie zabezpieczone, istnieją bowiem instrumenty prawne dochodzenia roszczeń. Należy jednak z nich skorzystać we własnym zakresie (choć niewątpliwie najłatwiej jest wnosić o finansowanie takiej opieki przez wszystkich podatników, ze środków publicznych). Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organ uwzględnił niezbędną, dostępną dokumentację. Oparł się na zgromadzonych dowodach i oceniły je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie, szeroko i merytorycznie uzasadnionej. Motywy wynikają jasno z uzasadnienia rozstrzygnięcia (art. 107 §3 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a, 1b u.ś.r., 128, 129, 132 k.r.o., art. 2, 7, 31 ust. 3, 32, 67 ust. 1, 69 oraz 71 ust. 1 Konstytucji RP, ani też innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.