II SA/Gl 899/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi W.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] nr [...] Po rozpoznaniu wniosku skarżącej W. W., decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta C. odmówił przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad ojcem T. W. na okres od dnia 1 lutego do dnia 30 czerwca 2019 r. Po zacytowaniu treści art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), organ I instancji wyjaśnił, że zasiłek taki przysługuje osobom, które rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad osobą, wobec której zobowiązane są do alimentacji. Tymczasem ojciec skarżącej, mimo że legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym w dniu [...] r. jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu w firmie "A" Sp. z o.o. Stąd też w ocenie organu, trudno przyjąć, że skarżąca sprawuje stałą opiekę nad ojcem, gdyż sprawowanie takiej opieki oznacza jej wykonywanie w sposób ciągły, codziennie, w zasadzie przez całą dobę. Stąd też wniosku skarżącej nie uwzględniono. W odwołaniu od decyzji skarżąca nie zgodziła się z wykładnią art. 16a ust. 1 ustawy, co do pojęcia stałej opieki jako sprawowanej przez całą dobę. Skarżąca wyjaśniła, że zawozi i odwozi ojca do pracy i w nagłych sytuacjach jest do jego dyspozycji. Codziennie przygotowuje też lekarstwa i pilnuje, aby ojciec je zażył. Konieczność stałej pomocy i opieki spowodowała, że nie mogła podjąć studiów i nie może podjąć pracy. Taki stan rzeczy potwierdza też wywiad środowiskowy. Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Kolegium uznało, że zakres sprawowanej opieki nad ojcem, nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia. Czynności związane z jego poruszaniem się poza domem, może sprawować bowiem jego żona, a matka skarżącej, która nie pracuje zawodowo i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, lat [...], który uczęszcza do szkoły i zakres opieki nad nim nie uniemożliwia żonie udzielanie wsparcia niepełnosprawnemu mężowi, który jest osobą samodzielną, porusza się na wózku inwalidzkim i pracuje zawodowo. Nie jest osobą leżącą, nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków, czy też przy higienie osobistej. Zdaniem Kolegium, pojęcie opieki obejmuje stałą pomoc, dozór, doglądanie, czy też pilnowanie. Stąd też organ odwoławczy uznał, że opisane przez skarżącą czynności może wykonywać poza godzinami pracy, bądź też jej matka, która jest osobą sprawną fizycznie, nie pracuje zawodowo, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i jest w pierwszej kolejności zobowiązana do pomocy i opieki nad niepełnosprawnym mężem, a dopiero gdyby sama wymagała takiej opieki, obowiązek ten przechodzi na dzieci. Stąd też odwołania nie uwzględniono. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca domagała się uchylenia decyzji organów obydwu instancji oraz dopuszczenia dowodu z dołączonych orzeczeń o stopniu niepełnosprawności jej matki oraz brata, a także z dokumentacji medycznej ojca i jej przesłuchania. Skarżąca podkreśliła, że ojciec jest zdolny do pracy jedynie w warunkach chronionych i wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Pracuje on w systemie trzyzmianowym i stale się leczy w poradniach, uczestniczy w zajęciach rehabilitacyjnych, co nie pozwala jej na podjęcie pracy. Wbrew twierdzeniom organu, matka skarżącej jest również osobą niepełnosprawną i ma ograniczoną możliwość pełnienia ról społecznych, gdyż nie może podnieść ciężaru powyżej 1 kg, a dodatkowo opiekuje się niepełnosprawnym synem (bratem skarżącej), który cierpi na [...]. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Organy obydwu instancji dokonały bowiem wadliwej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyżej powołanej, w zakresie pojęcia "stała opieka nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności", a ponadto, w sprawie wystąpiła przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 5 kpa w postaci ujawnienia faktu, że matka skarżącej, a żona niepełnosprawnego ojca, legitymuje się orzeczeniem o nieznacznym stopniu niepełnosprawności, co nie było znane organom administracji. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ojca skarżącej z dnia [...] r., wynika, że był on zaliczany do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] 2019 r. Jest osobą zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zdaniem sądu administracyjnego, pojęcia "stała opieka", użytego w art. 16a ust. 1 ustawy, nie można utożsamiać z koniecznością całodobowej i nieprzerwanej opieki (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 681/17, LEX nr 2400875). Nie chodzi zatem wyłącznie o skrajne przypadki zdrowotne, czyli osoby przykute do łóżka. Fakt, że osoba niepełnosprawna w znacznym stopniu może wykonywać pracę w warunkach chronionych i pracę taką wykonuje, nie wyklucza równocześnie konieczności sprawowania nad nią stałej opieki. Opieka ta może być sprawowana przez różne osoby. Odmienne rozumienie podważałoby treść orzeczenia lekarskiego o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym zaznaczono wymóg stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym, zdolnym do pracy w warunkach chronionych. Istotna jest zatem przyczyna wydania takiego orzeczenia oraz fakt, jakich czynności opiekuńczych wymaga ojciec skarżącej w związku z dojazdem do pracy oraz ewentualnej konieczności przerwania pracy w razie pogorszenia stanu zdrowia. Stąd też sąd administracyjny nie podzielił poglądu organów obydwu instancji, że fakt zatrudnienia ojca skarżącej wyklucza przyjęcie, że wymaga on stałej opieki w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy. Nie oznacza to jeszcze przesądzenia, że skarżąca jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dla przyznania tego świadczenia istotne jest ustalenie, czy sprawowany przez nią zakres opieki nad ojcem uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub pracy zarobkowej w innej formie oraz, że czynności tych nie może sprawować jej matka jako żona osoby niepełnosprawnej, bądź też obowiązków w zakresie opieki nie mogą dzielić skarżąca i jej matka. Ocena tej przesłanki wymaga analizy sytuacji całej rodziny. Kolegium przyjęło bowiem, że matka skarżącej jako zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności, która nie pracuje zawodowo i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, uczęszczającym jednak do szkoły jest w stanie udzielić także opieki mężowi. Jednakże organom administracji nie był znany fakt, że matka skarżącej jest również osobą zaliczaną do osób niepełnosprawnych, lecz lekkiego stopnia. Na podstawie dołączonego do skargi orzeczenia lekarskiego z dnia [...] r. sąd administracyjny w trybie art. 106 § 3 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), ustalił że stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] 2018 r. do dnia [...] 2020 r. Zatem tego rodzaju dowód i okoliczności istniały w dacie orzekania przez organy obu instancji, lecz nie były im znane. Kwestie te mają zaś istotne znaczenie w sprawie dla oceny zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym ojcem. Oznacza to wystąpienie przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, co obligowało sąd administracyjny do uchylenia decyzji organów obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b oraz art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się do pozostałych wniosków dowodowych skarżącej, wyjaśnić należy, że dowód z jej przesłuchania przed sądem administracyjnym jest niedopuszczalny w świetle art. 106 § 3 cyt. ustawy. W postępowaniu sądowo-administracyjnym zakres postępowania dowodowego jest ograniczany wyłącznie do dowodu z dokumentów. Przeprowadzenie dowodu z przywołanych zaświadczeń lekarskich oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności brata skarżącej, jest zbędne dla wyniku sprawy. Dowody z tych dokumentów winien przeprowadzić organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy oraz ewentualnie przesłuchać skarżącą dla ustalenia zakresu sprawowanej przez nią opieki nad ojcem. Dopiero uwzględnienie i zbadanie sytuacji zdrowotnej oraz życiowej całej rodziny, pozwoli na ocenę, czy niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą jest konieczne z uwagi na konieczność opieki nad ojcem i czy bez czynności podejmowanych przez skarżącą mógłby on samodzielnie egzystować, bądź też czynności opiekuńcze jest w stanie sprawować jego żona i dzielić je ze skarżącą, bez uniemożliwienia podjęcia jej pracy zarobkowej. W dalszej kolejności zbadania wymagać będzie spełnienie kryterium dochodowego w rodzinie skarżącej. ec