II SA/Gl 9/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. G. i D.W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego w kwestii sprzeciwu skarżącego L.G. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 marca 2016 r. o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 marca 2016 r. Skarżący, na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych powołując się na trudną sytuację finansową. Z treści formularza wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną w lokalu mieszkalnym o pow. 80 m2. Skarżący zadeklarował, że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości przekraczającej. 5.000,00 zł. Źródłem jego utrzymania się jest przyznane mu świadczenie przedemerytalne w wysokości 875 zł netto, świadczenie emerytalne jego małżonki w wysokości 986 zł netto miesięcznie oraz czynsz z tytułu najmu lokalu mieszkalnego w wysokości 1500 zł. W druku formularza wnioskodawca sporządził zestawienie swoich wydatków z którego wynika, że kształtują się one na poziomie około 2400 zł. Pismem z dnia 4 lutego 2016 r. referendarz sądowy zobowiązał wnioskodawcę do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - udokumentowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj. opłat za energię elektryczną, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, wykup lekarstw itp., - przedłożenie dokumentów obrazujących uzyskiwane dochody z tytułu świadczeń przedemerytalnych skarżącego oraz jego małżonki, - przedłożenie dokumentów potwierdzających deklarowaną w druku formularza wysokość dochodów czerpanych z tytułu najmu nieruchomości. W wyznaczonym terminie wspomniane dokumenty zostały dostarczone. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Gl 8/16 oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniesiono, że wpis od jednej skargi w kwocie 500 zł nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny, jednakże skarżący musiałby uiścić 1000 zł. Taki wydatek znacznie przewyższałby jego możliwości finansowe. Wobec powyższego skarżący wnosi o zmianę postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach , zważył co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać również trzeba, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych. Przede wszystkim źródłem utrzymania się rodziny skarżącego są dochody skarżącego i jego małżonki uzyskiwane w łącznej wysokości 3361 zł. Stałe udokumentowane wydatki kształtują się zaś na poziomie 1800 zł miesięcznie. Jeżeli nawet uwzględni się jako wiarygodne informacje strony dotyczące wydatków na żywność, środki czystości, leki oraz wyżywienie, to w sumie koszty te kształtują się na poziomie około 2800 zł. Pomiędzy udokumentowanym dochodem a częściowo udokumentowanymi wydatkami istnieje więc różnica pozwalająca na samodzielne opłacenie kosztów sądowych przez stronę zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania sprowadzają się one do wpisu od skargi. Nie można więc stwierdzić, że wnioskodawca mógłby ponieść uszczerbek związany z utrzymaniem siebie i swojej rodziny w sytuacji, gdy ma on do dyspozycji środki umożliwiające mu poniesienie tego rodzaju wydatku. Wskazać przy tym należy, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.