II SA/Gl 900/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.),, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Wnioskiem złożonym w dniu [...] r. K. W. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką na siostrą J. W. Organ przeprowadził wymagane postępowanie, dołączył do akt wywiad środowiskowy a następnie Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] r. odmówił wnioskującemu przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką na siostrą na okres zasiłkowy 2018/2019 - tj. od 1 kwietnia 2019 do 31 października 2019 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w toku postępowania potwierdzono niepełnosprawność w stopniu znacznym J. W., potwierdzone orzeczeniem PZdSOoN na okres do 31 marca 2022 r. Wnioskujący zamieszkuje oddzielnie, przy czym sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad siostrą. Przywołując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych organ wskazał na zasady i przyznawania wnioskowanego świadczenia. Po analizie załączonych do akt dokumentów natomiast ustalił, że na dochód rodziny w 2017 r. składały się renta inwalidzka J.W. oraz dochód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych przez K.W. Miesięczny dochód rodziny wyniósł więc 1.685,63zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 842,82zł. Zatem wyliczony dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - tj. 764zł . Wprawdzie dochód rodziny nie przekroczył kryterium dochodowego o kwotę wyższą niż najniższy zasiłek rodzinny, jednak w poprzednim okresie zasiłkowym nie przysługiwał wnioskującemu specjalny zasiłek opiekuńczy, stąd art. 16a ust. 3 ustawy nie mógł mieć zastosowania w sprawie. Odwołanie od powyższej decyzji złożył wnioskujący o świadczenie. Wskazał, że jest osobą samotną i od kilkunastu lat opiekuje się także samotna siostrą, która pobiera rentę inwalidzką z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, z powodu choroby psychicznej. Podkreślił, że opiekując się siostrą nadzoruje podawanie leków, przygotowuje posiłki, dba o higienę i podejmuje inne czynności życia codziennego. Czynności te są na tyle absorbujące, że uniemożliwiają stałą pracę, chociaż był zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Wyjaśnił, że jako osoba oszczędna i zaradna stara się dbać o sytuację materialną własną i siostry. Stąd zaoszczędzone środki starał się zabezpieczyć w rożnych formach przed inflacją., m.in. poprzez zainwestowanie ich ma Giełdzie Papierów Wartościowych, uzyskując w 2017 r. zysk. Podniósł jednak, że inwestowanie na giełdzie obarczone jest ryzykiem i może także przynieść stratę . Tych jednak Dział świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej nigdy nie bierze pod uwagę. Gdyby organ sięgnął głębiej i uzyskał zeznania podatkowe np. za 2011 r. - potwierdziłby stratę, którą trudno było rozliczyć w następnych latach. Niesprawiedliwe jest zatem branie pod uwagę tylko zysku osiągniętego w 2017 r, tym bardziej, że nie bierze się pod uwagę innych dochodów np. lokat, czy inwestowania w IKE, IKZE, OFE czy innych funduszach inwestycyjnych. Dodał, że jeśli "Państwo będzie gardziło zaradnością ludzi, z których podatków od dochodów korzysta i zniechęcało do jakikolwiek chęci zadbania o swoją przyszłość zmusi mnie to do zmiany swojego nastawienia i konsumowania wszystkiego na bieżąco i doprowadzenia siebie do stanu nędzarza". Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w trybie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podzielając jej ustalenia i wnioski. Kolegium, po zapoznaniu się z aktami sprawy, stwierdziło, iż osiągnięty przez rodzinę w roku 2017 r. dochód ( w postaci renty inwalidzkiej /10.113,58zł/ i dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia papierów wartościowych/10.113.93zł/) wyniósł łącznie 20.227,51zł. co w przeliczeniu na 12 miesięcy i na 1 osobę daje kwotę 842,82zł i przekracza kryterium dochodowe wynoszące 764zł. Pomimo, iż kwota przekroczenia dochodu jest niższa od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego, jednak wobec tego, że w poprzednim okresie zasiłkowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługiwał stronie, nie może mieć zastosowania w sprawie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle powyższego strona nie spełnia przesłanek ustawowych do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Pomimo trudnej sytuacji życiowej nie pozwalają na to obowiązujące przepisy. Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium stwierdziło, że dochód powstały z obrotu papierami wartościowymi na Giełdzie Papierów Wartościowych podlega wliczeniu do dochodu rodziny, mającego wpływ na ustalenie wnioskowanego świadczenia oraz nie można go traktować jako dochodu utraconego. Co należy rozumieć pod pojęciem dochód - decyduje art. 3 pkt 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych- m.in. są to przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w wymienionych przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1509 ze zm.) pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy, składki na ubezpieczenie zdrowotne. Art. 30b ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mówi o dochodach uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów, w tym realizacji prawa wynikających z tych instrumentów, odpłatnego zbycia udziałów (akcji)..... Konsekwencją tego unormowania jest to, że wszelkie przychody opodatkowane z mocy prawa na zasadach ogólnych uznać należy za dochód. Niewątpliwie dochody uzyskane z odpłatnego zbycia papierów wartościowych podlegają opodatkowaniu według przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z woli ustawodawcy wymieniony powyżej przychód, który podlega uwzględnieniu w limicie kryterium dochodowego określonego w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Nie został też wymieniony w art. 3 pkt 23 jako utrata dochodu, a katalog ten ma charakter zamknięty. Zatem dochodem utraconym jest każdy dochód spełanijący kryteria wskazane w tym przepisie. Skoro nie został wymieniony, to zakwalifikowanie fo tego pojęcia innych przypadków jest wkluczone. Skargę (nazwaną odwołaniem) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła strona, powtarzając, co do istoty, zarzuty i argumenty zawarte w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w objętym skargą orzeczeniu oraz powtarzając w pełni zawartą w nim argumentację, podkreślając, iż zarzuty skargi nie wniosły nowych elementów do sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom legalności, w kryteriach której odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustrojów sądów administracyjnych - t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167). Nie narusza ona bowiem prawa materialnego, ani też organy administracji nie uchybiły regułom postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) jedynie stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa, skutkuje uwzględnieniem skargi. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2220) regulujący zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W myśl ust. 1 tego przepisu zasiłek specjalny opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej prawy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki na osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...). W ust. 2 tego przepisu wskazano, że zasiłek ten przysługuje, gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty określonej w art. 5 ust. 2 ustawy, tj. kwoty 764 zł. Zatem przyznanie tego świadczenia zostało uzależnione od spełnienia określonych przesłanek, w tym kryterium dochodowego. Zgodnie z ustawową definicją "dochodu" zawartą w art. 3 pkt 1 przywołanej ustawy, pod pojęciem tym m.in. należy rozumieć, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób - przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1509) pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przechodów i składki na ubezpieczenie zdrowotne (pkt.a) oraz inne wymienione w pkt.b i pkt.c wyszczególnione dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Stosownie do art. 3 pkt 2 ustawy "dochodem rodziny" jest suma dochodów członków rodziny, a z definicji "dochodu członka rodziny (art. 3 pkt 2a ustawy) wynika, że jest nim wynik podzielenia rocznego dochodu przypadającego na członka rodziny przez liczbę miesięcy w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, czyli uśredniony arytmetycznie, w takiej samej wysokości w każdym miesiącu, definiowany przez ustawodawcę jako przeciętny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust.4-4c ustawy, (tj. przypadków dotyczących szczegółowych przypadków utraty i uzyskania dochodu przez członków rodziny). Co należy rozumieć przez "utratę dochodu" wskazuje przepis art. 3 pkt 23 ustawy. W niniejszej sprawie podstawę odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia stanowiło ustalenie przez organy obu instancji, że tak osoba wymagająca opieki - siostra skarżącego, jak i sam skarżący nie spełniają kryterium dochodowego określonego w cytowanym powyżej przepisie ustawy. Dochód siostry skarżącego uzyskany z renty inwalidzkiej wyniósł bowiem 10.113,58 zł netto, a dochód skarżącego - uzyskany z odpłatnego zbycia papierów wartościowych wyniósł 10.113,93 zł, co w sumie dało łącznie dochód w wysokości 20.227,51 zł, a w przeliczeniu na 12 miesięcy i na osobę dało kwotę 842,82 zł, podczas gdy kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wynosi 764,00 zł. Jak stwierdziły organy wprawdzie przekroczenie kryterium nie jest duże, a przede wszystkim jest niższe od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego, to jednak nie może w niniejszej sprawie mieć zastosowania przepis art. 16a ust. 3, gdyż w poprzednim okresie zasiłkowym stronie nie przysługiwał takie zasiłek. Tak więc wobec nie spełniania przesłanek ustawowych do przyznania skarżącemu wnioskowanego specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. z uwagi na przekroczenie kryterium ustawowego, zasadnie orzeczono o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Wyjaśnić przy tym trzeba, że słuszne jest stanowisko organów, że dochód powstały z obrotu papierami wartościowymi na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie podlega wliczeniu do dochodu rodziny, mającego wpływ na ustalenie wnioskowanego świadczenia. Podlega on bowiem wliczeniu do dochodu na mocy przepisu art. 3 pkt. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 30b ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z tym przepisem od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, w tym z realizacji prawa wynikających z tych instrumentów, z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), z odpłatnego zbycia udziałów w spółdzielni oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) albo wkładów w spółdzielni w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu. Przepis ten precyzuje też co należy rozumieć przez dochód ze zbycia tych papierów wartościowych. Zatem konsekwencją tego unormowania jest to, że wszystkie przychody opodatkowane na zasadach ogólnych uznać należy za dochody, o którym mówi ustawa. Stąd też wymieniony powyżej dochód, podlega uwzględnieniu w przypadku ustalenia kryterium dochodowego badanego w sprawie. Z kolei wobec zamkniętego katalogu przesłanek utraty dochodu, wymienionych w przywołanym powyżej art. 3 pkt 23 ustawy, brak jest podstaw do uznania tego dochodu za dochód utracony. Dochodem utraconym jest bowiem każdy dochód, spełanijący kryteria wskazane w wymienionym przepisie. Nie można natomiast wskazanych kryteriów odnieść do dochodu skarżącego. Sąd nie znalazł więc podstaw do zakwestionowania wyliczenia dochodu skarżącego. Ustawodawca w przepisie art. 16a ust. 2 wskazał kryterium dochodowe i nie pozostawił organom luzu decyzyjnego. Oznacza to, że organ nie mógł rozpatrywać wniosku skarżącego o przyznanie wnioskowanego świadczenia - specjalnego zasiłku opiekuńczego z pominięciem kryterium dochodowego, a ustalenie, że dochód skarżącego przewyższa to kryterium dochodowe musiało skutkować odmową wnioskowanego świadczenia. Sąd nie dopatrzył się w sprawie naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Orzekające w sprawie organy wypełniły wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rzetelnego rozpatrzenia materiału dowodowego. Dokonał też oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego zgodnie z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji opowiada wymogom wynikającym z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy tak zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca są zgodne z prawem materialnym. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.