II SA/Gl 902/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę. D. K. (dalej: "skarżący") wnioskiem z dnia 30 września 2019 r., skierowanym do Ośrodka Pomocy Społecznej w C., wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę – J. (ur. [...] r.), na okres 2019/2020. Informacją z dnia [...] r. Burmistrz Gminy i Miasta C. ("organ I instancji") przyznał skarżącemu prawo do wnioskowanego świadczenia, na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r., w kwocie 500,- zł. miesięcznie. Zawiadomieniem z dnia [...] r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w celu uchylenia powyższej informacji w związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Organ I instancji decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 4-5 i art. 10 w związku z art. 2 pkt 11, art. 13, art. 18, art. 27 i art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 z późn. zm., dalej w skrócie: "ustawa"), uchylił od dnia [...] r. prawo do przyznanego skarżącemu czynnością materialno-techniczną świadczenia wychowawczego na córkę - J. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że w trakcie przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego ustalono, że to skarżący sprawuje opiekę nad córką J. i z nią mieszka, jednakże wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią powierzono matce, ponieważ Sąd Apelacyjny w K. [...] Wydział Cywilny wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] na skutek apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w G. Ośrodek Zamiejscowy w R. Wydział [...] Cywilny z dnia [...] r. sygn. akt [...] zmienił ten wyrok w ten sposób, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią powierzono jej matce (pkt I). Wyrok Sądu Apelacyjnego w K. jest prawomocny z dniem [...] r. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący, domagając się jej zmiany i dalszego wypłacania świadczenia wychowawczego. Zarzucił naruszenie art. 4 ust. 2 pkt. 1 i 2 w związku z art. 4 ust. 1 i 3 ustawy, poprzez zastosowanie wykładni contra legem wyrażeń "opiekun faktyczny" oraz naruszenie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka, poprzez pominięcie optymalnej wykładni najlepszego interesu jego córki. Zdaniem skarżącego, organ I instancji nie uwzględnił faktu, iż skarżący jest zarówno prawnym, jak i faktycznym opiekunem córki, oraz złożył w Sądzie zawiadomienie o popełnieniu przez jej matkę przestępstwa znęcania się fizycznego i psychicznego nad córką. Stąd nie rozumie, jak można takiej osobie powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735, w skrócie: "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r., podzielając stanowisko, iż w przedmiotowej sprawie organy administracji publicznej są związane prawomocnym orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...], mocą którego władza rodzicielska nad córką skarżącego została powierzona jej matce. Pismem z dnia 25 czerwca 2021 r. skarżący wniósł skargę, w której sprecyzował zarzut naruszenia zasad postępowania administracyjnego, zwłaszcza art. 7, art. 77 i art. 80 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 5 i art. 4 ust. 1-3 ustawy, poprzez błędne ustalenie, iż skarżącemu nie przysługuje świadczenie wychowawcze, podczas gdy od daty złożenia wniosku córka jako ofiara przemocy fizycznej i psychicznej przebywa wraz z nim. Poinformował, że obecnie przed Sądem Rejonowym w J. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich toczy się sprawa o zmianę wyroku rozwodowego w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej (por. postanowienie z dnia [...] r. sygn. akt [...]). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., w skrócie: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy bada, czy zaskarżony akt administracyjny, a w tym przypadku decyzja, jest zgodna z obowiązującymi w dacie jej podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W ramach owej kontroli nie przejmuje jednak sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 2407 z późn. zm., powoływanej jak dotychczas w skrócie jako: "ustawa"). Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżący był uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego na córkę w okresie od dnia [...] r., czyli od dnia uprawomocnienia się wyroku Sądu Apelacyjnego w K. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] r. sygn. akt [...] (k. 68 i 69 akt administracyjnych). Z treści sentencji przywołanego wyroku wynika, iż władza rodzicielska nad córką skarżącego została powierzona jej matce z ograniczeniem władzy rodzicielskiej skarżącego do współdecydowania o wyborze przedszkola, szkoły, zawodu i kierunku kształcenia oraz sposobu leczenia (pkt I tiret pierwszy), a także na jego podstawie skarżący został zobowiązany do płacenia alimentów w kwocie 650,- zł. miesięcznie płatnych do rąk matki do dnia 10-go każdego miesiąca (pkt I tiret trzeci). Adnotacja urzędowa dokonana na wyroku wskazuje, że: "Orzeczenie podlega wykonaniu jako prawomocne z dniem [...] r.". W realiach rozpoznawanej sprawy, zgodnie z obowiązującą zasadą praworządności, unormowaną w art. 6 k.p.a., mającą walor zasady konstytucyjnej (art. 7 Konstytucji RP), obowiązkiem organów administracji publicznej jest działanie na podstawie i w granicach przepisów prawa. Zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 z późn. zm.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia charakteryzuje się w istocie rzeczy dwoma aspektami. Pierwszy z nich odnosi się do faktu istnienia prawomocnego orzeczenia, drugi natomiast przejawia się w mocy wiążącej jako określonym walorze rozstrzygnięcia (osądzenia) zawartego w treści orzeczenia. Zatem, w przypadku, gdy opieka nad dzieckiem, czy miejsce jego pobytu (zamieszkania) zostały uregulowane na mocy orzeczenia sądu, to jego treść ma znaczenie dla prawa do świadczenia wychowawczego. Stosownie do treści art. 578 § 1 k.p.c. postanowienia sądu opiekuńczego są skuteczne i wykonalne z chwilą ich ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było, z chwilą ich wydania. Niemniej rozstrzygnięcie to, aby miało moc wiążącą i mogło być "realizowane przez organy i instytucje" musi mieć przymiot wykonalności stwierdzonej z urzędu przez sąd (por. również omówiony powyżej art. 365 § 1 k.p.c.). W ocenie składu orzekającego od dnia wydania przywołanego wyroku Sądu Apelacyjnego w K. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] r. sygn. akt [...], to ten wyrok stanowi podstawę do przyjęcia nowych ustaleń dotyczących miejsca zamieszkania córki skarżącego i podstawę do uchylenia prawa do przyznanego skarżącemu wcześniej czynnością materialno-techniczną (informacja z dnia [...] r.) świadczenia wychowawczego na córkę. Skarżącemu jednak ograniczono władzę rodzicielską i uregulowano miejsce zamieszkania córki. W zaistniałej sytuacji nastąpiła prawnie uregulowana zmiana sytuacji rodzinnej skarżącego. Sąd w niniejszym postępowaniu nie jest też uprawniony do weryfikacji prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego. Nie może też budzić wątpliwości, że rozstrzygnięcie jakiegokolwiek sądu może być i powinno być kwestionowane tylko poprzez działania zgodne z prawem (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 275/18). W tej sytuacji omawiana ustawa, ani art. 26 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm.), ani też inne przepisy nie wyłączają związania organów administracji publicznej, jak również Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego. Kwestię opieki nad dzieckiem co do zasady mogą regulować sami rodzice. Tylko w przypadku spornym decyduje o tym Sąd. Po wydaniu orzeczenia sądowego możliwy jest przypadek, że rodzice dojdą do porozumienia i na nowo ustalą zasady opieki nad dzieckiem. Czym innym jest jednak sytuacja, kiedy oboje mają pełnię władzy rodzicielskiej, a czym innym, kiedy władza rodzicielska jednego z nich jest ograniczona i w świetle orzeczenia sądowego nie może on podejmować się stałej opieki nad dzieckiem. Takie orzeczenie, dopóki nie zostaną na nowo ustalone zasady opieki przez sąd powszechny, musi być w Państwie prawa respektowane. Skarżący może dochodzić i dochodzi swoich praw, jako rodzic przed sądami powszechnymi różnych szczebli. Jednocześnie, wedle twierdzenia zawartego w skardze, toczy się już takie postępowanie, ale nie może być ono powodem do zmiany zaskarżonej decyzji. W przypadku uzyskania satysfakcjonującego rozstrzygnięcia skarżący będzie miał możliwość przedłożenia takiego orzeczenia przed organami administracyjnymi. Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze regulują przepisy Rozdziału 4 ustawy (art. 13-28). Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują na wniosek osób uprawnionych (art. 13 ust. 1 ustawy). W tym miejscu należy dostrzec, że w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 lipca 2019 r., gdy prawo do świadczenia wychowawczego realizowane było wyłącznie na podstawie decyzji administracyjnej. Stan prawny uległ zmianie z dniem 1 lipca 2019 r. w ten sposób, że zgodnie z art. 13a ust. 1 ustawy przyznanie świadczenia przez organ właściwy lub wojewodę nie wymaga decyzji administracyjnej, natomiast decyzja jest wymagana w sytuacji odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcia w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Obecnie, realizowanie prawa do świadczenia wychowawczego następuje na podstawie informacji przesłanej wnioskodawcy, a realizacja ta ma miejsce, także gdy nie dojdzie do odbioru informacji przez wnioskodawcę (art. 13a ust. 2 i 3 ustawy). Omówiona zmiana stanu prawnego nie powoduje jednak, że realizowanie prawa do świadczenia wychowawczego w całości na rzecz jednego z rodziców i na podstawie informacji (a nie decyzji administracyjnej) oznacza jednak możliwość uchylenia przyznania prawa do tego świadczenia (w całości lub w części). Podobnie jak przed dniem 1 lipca 2019 r., jeśli nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego jednemu z rodziców (a precyzyjnie - jeśli nie zostanie podważone prawo do świadczenia wychowawczego wynikające z tej informacji), nie jest możliwe przyznanie tego samego świadczenia (lub jego połowy) drugiemu z rodziców. Sąd zwraca uwagę, że wraz ze zmianą formy informowania o udzieleniu świadczenia wychowawczego (z decyzji administracyjnej na informację wymienioną w art. 13 ust. 2 ustawy), uległa również zmianie treść art. 27 ust. 1 ustawy. Brzmienie tego przepisu obowiązujące do dnia 30 czerwca 2019 r. było następujące: organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Brzmienie art. 27 ust. 1 ustawy obowiązujące od dnia 1 lipca 2019 r., w tym na datę wydania zaskarżonej w sprawie niniejszej decyzji, jest następujące: organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Powyższe oznacza, że zmiana formy przyznania świadczenia wychowawczego (z decyzji na informację) nie oznacza niepodważalności prawa do świadczenia otrzymywanego na podstawie informacji z art. 13 ust. 2 ustawy. Jak wskazuje się w literaturze przedmiotu, prawo to może być podważone w okresie świadczeniowym przez jego uchylenie bądź zmianę w drodze decyzji administracyjnej w postępowaniu zainicjowanym na wniosek lub z urzędu zgodnie z regułami k.p.a., które stosuje się z mocy art. 28 ust. 1 ustawy (por. Komentarz do ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pod red. Blicharz J., Glumińska-Pawlic J., Zacharko L., System Informacji Prawnej Lex). W przypadku pobrania świadczenia, które stronie się nie należało zamiast procedury uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, organ zobowiązany jest na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy wdrożyć postępowanie administracyjne polegające na uznaniu świadczenia pobranego za nienależnie pobrane i doprowadzić do jego zwrotu, wydając w tym przedmiocie decyzję administracyjną, co w rozpatrywanej sprawie miało miejsce decyzją organu I instancji z dnia [...] r., ale nie jest to przedmiot niniejszego postępowania. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji wydając decyzję o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego, jak wynika z jej uzasadnienia jasno wskazał, że od dnia prawomocnego wyroku skarżący nie jest uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego na rzecz córki, tj. od dnia [...] r. Zdaniem składu orzekającego, skarżący nie zdołał skutecznie podważyć oceny materiału dowodowego dokonanej przez organy administracji. Ani w toku postępowania administracyjnego ani przed Sądem nie został przedstawiony dodatkowy materiał dowodowy, który podważałby przyjętą ocenę. W tej sytuacji należy przyjąć, że prawidłowo został rozpatrzony zebrany w sprawie materiał dowodowy, a okoliczności istotne dla jej rozstrzygnięcia zostały również prawidłowo ocenione (art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Wbrew twierdzeniom skarżącego nie doszło zatem do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 2 i art. 27 ust. 1 ustawy, ani też innych przepisów w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. W tym stanie rzeczy zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję należało uznać za zgodną z prawem. W konsekwencji, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, oddalił skargę. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl