II SA/Gl 902/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2025 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 grudnia 2024 r. nr SKO.PS/41.5/1057/2024/19448/ w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 5 grudnia 2024 r. nr SKO.PS/41.5/1057/2024/19448/, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania I. S. (dalej – Skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. (dalej – organ I instancji) z dnia 16 października 2024 r. nr [...], którą: 1) zmieniono decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 30 sierpnia 2023 r. nr [...] w taki sposób, że nadano jej brzmienie: ustala się dla I. S. miesięczną odpłatność za pobyt w Miejskim Domu Pomocy Społecznej w R. przy ul.[...]: a) za dzień 31 sierpnia 2023 r. w wysokości 55,42 zł (miesięcznie 1.718,17 zł, tj. 70% z dochodu 2.454,53 zł); b) za miesiąc wrzesień 2023 r. w wysokości 1.718,17 zł (tj. 70% z dochodu 2.454,53 zł); c) za miesiąc październik 2023 r. w wysokości 2.256,67 zł (tj. 70% z dochodu 3.223,81 zł); d) za okres od dnia 1 listopada 2023 r. do dnia 31 stycznia 2024 r. w wysokości 1.987,42 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 2.839,17 zł); e) za okres od dnia 1 lutego 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r. w wysokości 1.718,17 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 2.454,53 zł); f) za okres od dnia 1 kwietnia 2024 r. do dnia 31 maja 2024 r. w wysokości 2.393,05 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 3.418,64 zł); g) za okres od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 31 lipca 2024 r. w wysokości 2.153,08 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 3.075,83 zł); h) za okres od dnia 1 sierpnia 2024 r. do dnia 30 września 2024 r. w wysokości 1.913,11 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 2.733,02 zł); i) za okres od dnia 1 października 2024 r. do dnia 30 listopad 2024 r. w wysokości 2.393,05 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 3.418,64 zł); j) za okres od dnia 1 grudnia 2024 r. do dnia 31 stycznia 2025 r. w wysokości 2.153,08 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 3.075,83 zł); k) od dnia 1 lutego 2025 r. w wysokości 1.913,11 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 2.733,02 zł). 2) nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na wyjątkowo ważny interes strony. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia 30 sierpnia 2023 r. nr [...] ustalił, że opłata Skarżącej za jej pobyt w DPS-ie wynosi 1.718,17 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 2.454,53 zł - emerytura: 2.160,14 zł plus dodatek pielęgnacyjny: 294,39 zł). Podczas aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 13 sierpnia 2024 r., a także na podstawie zgromadzonych dokumentów, organ I instancji ustalił, że sytuacja dochodowa Skarżącej uległa zmianie przez: – podwyższenie od dnia 1 marca 2024 r. świadczenia emertytalnego: 2.402,95 zł netto miesięcznie (tj. emerytura brutto w kwocie 2.661,48 zł minus zaliczka na podatek dochodowy w kwocie 19 zł minus składka na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 239,53 zł); – podwyższenie od dnia 1 marca 2024 r. dodatku pielęgnacyjnego: 330,07 zł miesięcznie; – przez wypłatę ekwiwalentu węglowego: w miesiącu wrześniu 2023 r. w kwocie 2.307,84 zł za okres 1 lipca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. (tj. 6 x 384,64 zł), następnie w miesiącu marcu 2024 r. w kwocie 2.056,85 zł za okres 1 stycznia 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. (tj. 6 x 342,81 zł), następnie w miesiącu wrześniu 2024 r. w kwocie 2.056,85 zł za okres od dnia 1 lipca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. (tj. 6 x 342,81 zł). Wobec tych ustaleń organ I instancji – działając na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm. – dalej u.p.s.) – decyzją z dnia z dnia 16 października 2024 r. nr [...] zmienił własną decyzję z dnia 30 sierpnia 2023 r. nr [...] w taki sposób, że ustalono Skarżącej miesięczną odpłatność za pobyt w DPS-ie: a) za dzień 31 sierpnia 2023 r. w wysokości 55,42 zł (miesięcznie 1.718,17 zł, tj. 70% z dochodu 2.454,53 zł); b) za miesiąc wrzesień 2023 r. w wysokości 1.718,17 zł (tj. 70% z dochodu 2.454,53 zł); c) za miesiąc październik 2023 r. w wysokości 2.256,67 zł (tj. 70% z dochodu 3.223,81 zł); d) za okres od dnia 1 listopada 2023 r. do dnia 31 stycznia 2024 r. w wysokości 1.987,42 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 2.839,17 zł); e) za okres od dnia 1 lutego 2024 r. do dnia 31 marca 2024 r. w wysokości 1.718,17 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 2.454,53 zł); f) za okres od dnia 1 kwietnia 2024 r. do dnia 31 maja 2024 r. w wysokości 2.393,05 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 3.418,64 zł); g) za okres od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 31 lipca 2024 r. w wysokości 2.153,08 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 3.075,83 zł); h) za okres od dnia 1 sierpnia 2024 r. do dnia 30 września 2024 r. w wysokości 1.913,11 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 2.733,02 zł); i) za okres od dnia 1 października 2024 r. do dnia 30 listopad 2024 r. w wysokości 2.393,05 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 3.418,64 zł); j) za okres od dnia 1 grudnia 2024 r. do dnia 31 stycznia 2025 r. w wysokości 2.153,08 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 3.075,83 zł); k) od dnia 1 lutego 2025 r. w wysokości 1.913,11 zł miesięcznie (tj. 70% z dochodu 2.733,02 zł). Ponadto decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na wyjątkowo ważny interes strony. W odwołaniu z dnia 25 października 2024 r. Skarżąca zakwestionowała prawidłowość rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. W jego motywach wskazano, że Prezydent Miasta dysponował narzędziami pozwalającymi ustalić rzeczywistą wysokość jej dochodów. Dlatego też bezprawnym jest ustalenie wysokości opłaty za okres wsteczny. Dodała również, że nałożenie na nią takiego obowiązku spowoduje, że będzie ponosić opłaty, które przekroczą 70% jej dochodu. Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 5 grudnia 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pełni zaakceptował stanowisko Prezydenta Miasta. Dodatkowo wyjaśnił, że w myśl art. 106 ust. 3b u.p.s. zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Tymczasem – jak zaznaczyło Kolegium - wzrost dochodu Skarżącej, we wskazanych okresach, przekracza owe 10%, gdyż jest wyższe niż 70,10 zł. W skardze z dnia 27 grudnia 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżąca zanegowała prawidłowość decyzji organu odwoławczego. Wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji lub jej zmianę poprzez stwierdzenie, że Skarżąca nie jest zobowiązana do ponoszenia podwyższonej opłaty. Decyzji zarzuciła naruszenie art. 163 k.p.a. i art. 106 u.p.s., gdyż nie zaistniały przesłanki do zmiany pierwotnej decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w DPS-ie. W uzasadnieniu powtórzono argumentację zaprezentowaną w odwołaniu. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są, w ocenie składu orzekającego, zgodne z prawem. Spór dotyczy odpłatności za pobyt mieszkańca w DPS-ie, a konkretnie podwyższenia wysokości tej opłaty, w związku z powzięciem informacji o rzeczywistych dochodach Skarżącej. Przystępując do rozważań przyjdzie wskazać, że zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Do ponoszenia tej opłaty zobligowany jest m.in. mieszkaniec DPS-u (art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Ustawodawca w art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. wprowadził jednak swego rodzaju ograniczenie. Otóż opłata za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszona przez mieszkańca domu, nie może być większa niż 70% jego dochodu. Ustalenie wysokości opłaty za pobyt w DPS-ie nie zwalnia organu pomocowego z obowiązku monitorowania sytuacji materialnej osoby zobowiązanej do jej wnoszenia. Otóż w myśl art. 107 ust. 4 u.p.s. aktualizacja wywiadu środowiskowego w przypadku osób przebywających w domach pomocy społecznej winna następować nie rzadziej niż co 12 miesięcy. Ustalenia wskazujące na zmianę danych wcześniej przeprowadzonego wywiadu środowiskowego mogą prowadzić do zmiany lub uchylenia stosownej decyzji administracyjnej. Takie uprawnienie dla organu pomocowego zostało zawarte w art. 106 ust. 5 u.p.s. Przepis ten stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Jak zaznaczono, ujawnione zmiany sytuacji życiowej osoby mogą prowadzić do zmian w wysokości opłaty, ale nie zawsze. Otóż zgodnie z art. 106 ust. 3b u.p.s. zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zatem, jeżeli wspomniana zmiana dotyczy wzrostu lub obniżenia dochodu o wspomnianą wartość, to organ pomocowy dokonuje korekty wysokości opłaty. Nadmienić należy, że kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., w latach 2022-2024 wynosiło 776 zł (10% z tej kwoty to 77,6 zł), a od 1 stycznia 2025 r. wynosi 1010 zł (10% z tej kwoty to 101 zł). Do dochodu Skarżącej, oprócz emerytury należy zaliczyć również dodatek pielęgnacyjny oraz ekwiwalent węglowy. Otóż w art. 8 ust. 4 u.p.s. zawarto zamknięty katalog świadczeń, których nie wlicza się do dochodu, przy ustalaniu tzw. kryterium dochodowego. Oznacza to, że do tego dochodu nie wlicza się tylko tych świadczeń, które w tym przepisie zostały wyraźnie wskazane. Dodatek pielęgnacyjny oraz ekwiwalent węglowy nie został w przepisie tym wymieniony, co powoduje, że jest wliczany do dochodu pozwalającego ustalić kryterium dochodowe, zgodnie z u.p.s. Co istotne zmiana decyzji o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt w DPS-ie może nastąpić z mocą wsteczną (zob. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1536/22, LEX nr 3597465; wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 86/23, LEX nr 3646915). Pierwotnie opłata została ustalona na kwotę 1.718,17 zł, co stanowiło 70% dochodu Skarżącej, na który składała się emerytura (2.160,14 zł) oraz dodatek pielęgnacyjny (294,39 zł). W dochodzie tym nie uwzględniono ekwiwalentu węglowego, który był należny Skarżącej już w tamtym okresie. W późniejszym czasie, bo od 1 marca 2024 r., wzrosła wysokość otrzymywanej przez Skarżącej emerytury (2.402,95 zł netto), a także wysokość dodatku pielęgnacyjnego (330,07 zł). Wobec ujawnienia wszystkich źródeł dochodu Skarżącej, a także wziąwszy pod uwagę wzrost kwoty emerytury oraz dodatku pielęgnacyjnego, organ pomocowy zobligowany był do ustalenia prawidłowej wysokości odpłatności Skarżącej za pobyt w DPS-ie od lipca 2023 r. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wysokość ekwiwalentu węglowego, jak również zestawienie wysokości emerytury i dodatku pielęgnacyjnego z okresu sprzed 1 marca 2024 r. i po tej dacie, pozwala na stwierdzenie, że zmiana dochodu Skarżącej przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zaakceptować zatem należy wysokość opłat określonych za poszczególne miesiące, a których wyliczenie zostało przedstawione przez organ I instancji w sposób tabelaryczny. Kwestia potencjalnego zobowiązania Skarżącej do dokonania uzupełniających wpłat na poczet prawidłowo ustalonych opłat za pobyt w DPS-ie nie stanowi o naruszeniu art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. Mianowicie wysokość opłat, jak wykazano wcześniej, została ustalona w kwocie, która nie przekracza 70% dochodu Skarżącej. Czym innym jest natomiast obowiązek uzupełnienia brakującej części opłaty, co będzie musiało się odbyć kosztem 30% części pozostawianej do dyspozycji Skarżącej. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.).