II SA/Gl 907/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Rozstrzygana sprawa dotyczy ustalenia odpłatności K. T. (dalej "strona") za pobyt jej matki M. S. w Domu Pomocy Społecznej "A." w J. M. S. została skierowana DPS na podstawie decyzji Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. Średni miesięczny koszt pobytu w ośrodku wynosił 4 898,64 zł z czego tam umieszczona wnosiła opłatę 70% swojego dochodu, czyli 1 154,54 zł, pozostałe środki w wysokości 3744,10 zł regulowane są przez Miasto J. Organ ustalił, że umieszczona w DPS jest wdową, a do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty w pierwszej kolejności należą jej dwie córki, w tym K. T. Prezydent Miasta J. dwukrotnie ustalał odpłatność strony we wskazanym wyżej zakresie (decyzjami z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r.). Jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzjami z dnia z dnia [...] r. oraz [...] r. uchylało rozstrzygnięcia organu I instancji i przekazywało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Przyczyną orzeczeń kasatoryjnych w sprawach były zarówno uchybienia materialno, jak i formalnoprawne. Podejmując ponowne postępowanie w sprawie organ I instancji ustalił w dochody strony. Zostało jej również zaproponowane, bezskutecznie, zawarcie umowy o finansowanie pobytu matki w domu pomocy społecznej. W trakcie rozpatrywania sprawy strona wielokrotnie podkreślała, że nie czuje z matką żadnej więzi emocjonalnej. Ich kontakty urwały się około 30 lat temu. Jednocześnie podkreślała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta J., działając na podstawie art. 60, art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020r. poz. 1876) ustalił odpłatność K. T. za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej "A." w J. w następujący sposób; - od 01.04.2019 r. do 30.04.2019 r. w wysokości 1291,47 zł (słownie: jeden tysiąc dwieście dziewięćdziesiąt jeden złotych 47/100) miesięcznie, - od 01.05.2019 r. do 31.05.2019 r. w wysokości 1415,61 zł (słownie: jeden tysiąc czterysta piętnaście złotych 61/100) miesięcznie, - od 01.06.2019 r. do 30.06.2019 r. w wysokości 1415,61 zł (słownie: jeden tysiąc czterysta piętnaście złotych 61/100, - od 01.07.2019 r. do 31.07.2019 r. w wysokości 1 369,33 zł (słownie: jeden tysiąc trzysta sześćdziesiąt dziewięć złotych 33/100), - od 01.08.2019 r. do 31.08.2019 r. w wysokości 1415,61 zł (słownie: jeden tysiąc czterysta piętnaście złotych 61/100), - od 01.09.2019 r. do 30.09.2019 r. w wysokości 1 415,61 zł (słownie: jeden tysiąc czterysta piętnaście złotych 61/100), - od 01.10.2019 do 31.10.2019r w wysokości 1 361,17 zł (słownie: jeden tysiąc trzysta sześćdziesiąt jeden złotych 17 /l00), - od 01.11.2019 r. do 30.11.2019 r. w wysokości 1415,61 zł (słownie: jeden tysiąc czterysta piętnaście złotych 61/100), - od 01.12.2019 r. do 31.12.2019 r. w wysokości 1415,61 zł (słownie; jeden tysiąc czterysta piętnaście złotych 61/100), - od 01.01.2020 r. do 31.01.2020 r. w wysokości 1 337,02 zł (słownie; jeden tysiąc trzysta trzydzieści siedem złotych 02/100), - od 01.02.2020 r. do 29.02.2020 r. w wysokości 1415,61 zł (słownie; jeden tysiąc czterysta piętnaście złotych 61/100), - od 01.03.2020 do 31.03.2020r w wysokości 1415,61 zł (słownie: jeden tysiąc czterysta piętnaście złotych 61/100), - od 01.04.2020 do 30.04.2020r w wysokości 1 872,05 zł (słownie: eden tysiąc osiemset siedemdziesiąt dwa złote 05/100), - od 01.05.2020 do 31.05.2020r w wysokości 1 672,81 zł (słownie: jeden tysiąc sześćset siedemdziesiąt dwa złote 81/100), - od 01.06.2020 do 30.06.2020r w wysokości 1 570,80 zł (słownie: jeden tysiąc pięćset siedemdziesiąt złotych 80/100), - od 01.07.2020 do 31.07.2020r w wysokości 1 490,96 zł (słownie: jeden tysiąc czterysta dziewięćdziesiąt złotych 96/100), - od 01.08.2020 do 31.08.2020r w wysokości 1 581,84 zł (słownie: jeden tysiąc pięćset osiemdziesiąt jeden złotych 84/100), - od 01.09.2020 do 30.09.2020r w wysokości 1 228,85 zł (słownie: jeden tysiąc dwieście dwadzieścia osiem złotych 85/100), - od 01.10.2020 do 31.10.2020r w wysokości 1 316,37 zł (słownie: jeden tysiąc trzysta szesnaście złotych 37/100). od 01.11.2020 do 30.11.2020r w wysokości 1 872,05 zł (słownie: jeden tysiąc osiemset siedemdziesiąt dwa złote 05/100), - od 01.12.2020 do 31.12.2020r. w wysokości 1 872,05 zł ( słownie: jeden tysiąc osiemset siedemdziesiąt dwa złote 05/100), - od 01.01.2021 do 31.01.2021 w wysokości 1 631,07 zł (słownie: jeden tysiąc sześćset trzydzieści jeden złotych 07/100) do dnia opuszczenia przez M. S. domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazano jego podstawy prawne i dokonane ustalenia faktyczne odnośnie sytuacji majątkowej strony. Wskazano również, że na tym etapie uwzględnienie argumentacji podnoszonej przez adresatkę decyzji nie jest możliwe. Odwołanie od tej decyzji złożyła strona. Zarzuciła organowi naruszenie art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego zbadania przedmiotowej sprawy, brak dokonania oceny zasadności uiszczania przeze nią opłaty z tytułu umieszczenia matki w domu Pomocy Społecznej "A." w J. w sytuacji, gdy od lat nie ma z nią kontaktu. Zarzucono również naruszenie art. 104 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 5 k.c. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało na treść art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zgodnie z którym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. (art. 61 ust, 2e ustawy o pomocy społecznej). Jak wynika z akt sprawy strona nie zawarła takiej umowy i nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Umowa taka jest zawierana na zasadzie kodeksu cywilnego i organ odwoławczy nie jest uprawniony do ingerencji w przedmiotowym zakresie, W ocenie tego składu orzekającego Kolegium jeżeli nie została zawarta umowa określająca wysokość opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, to organ pierwszej instancji prawidłowo nałożył na stronę obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w wysokościach ustalonych sentencją zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy w odniesieniu do zarzutów zawartych w odwołaniu wyjaśnił , że strona jest uprawniona do złożenia wniosku o zwolnienie od opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej a taki wniosek będzie przedmiotem badania w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Organ odwoławczy przyznał moc dowodową zebranemu w sprawie materiałowi dowodowemu na okoliczność ustalenia sytuacji dochodowej strony. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Domagając się uchylenia rozstrzygnięcia organu odwoławczego zarzuciła SKO w Katowicach naruszenie: 1) art. 7 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i pominięciu przy orzekaniu interesu strony, w tym braku budowania zaufania obywatela do organów Państwa nakładają w stanie faktycznym sprawy na skarżącą daninę publiczną w postaci ustalenia odpłatności za pobyt matki w DPS, 2) art. 77 k.p.a § 1 i § 3 k.p.a. poprzez brak zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całości materiału dowodowego skutkującego niezasadnym przyjęciem, że skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, podczas gdy od początku postępowania wyrażała taką zgodę, a wywiad środowiskowy był z nią przeprowadzony dwukrotnie w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w C., oraz jeden raz telefonicznie także przez pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., co miało wpływ na treść orzeczenia poprzez ustalenie, że jest podmiotem zobowiązanym do ponoszenia kosztów pobytu matki w DPS, 3) art. 60 oraz art. 61 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że istnieje konieczność nałożenia na skarżącą obowiązku ponoszenia opłat we wskazanej wysokości za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej i brak uwzględnienia przy orzekaniu jej sytuacji finansowej i osiąganych dochodów, 4) art. 64 i 64a ustawy o pomocy społecznej poprzez niesłuszne zastosowanie wskazanych przepisów i brak uznania przez organ, że brak więzi emocjonalnych pomiędzy skarżącą i jej matką, brak kontaktu między nimi, opuszczenie strony i jej siostry nie uzasadnia zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. W ocenie skarżącej nie można się zgodzić, że wskazana opłata za pobyt w ośrodku pomocy społecznej nie jest związana z obowiązkiem alimentacyjnym. Pobyt w pomocy społecznej polega na zapewnieniu danej osobie warunków do egzystencji, miejsca do życia, odpowiedniego odżywiania. Należy zatem wskazać na występujące podobieństwo do obowiązku alimentacyjnego, który polega na łożeniu na utrzymanie danej osoby. Zarówno pobyt w domu pomocy społecznej, jak i obowiązek alimentacyjny sprowadzają się do świadczenia o charakterze pieniężnym na rzecz danej osoby. Podkreśliła, że żadna instytucja nie informowała jej o stanie zdrowia matki, jej potrzebach oraz możliwościach ich zaspokojenia. Ponadto nie posiada informacji, czy matka w sposób swobodny i świadomy wyraziła zgodę na pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Nikt nie zwracał się do skarżącej z propozycją współuczestniczenia w decyzji co do wyboru ośrodka w którym matka ma przebywać. Istnieje przecież możliwości jej pobytu w Domu Pomocy Społecznej, w którym pobyt finansowany jest z funduszy gminy. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 – dalej "u.p.s."). Jak stanowi art. 60 ust. 1 i 2 pkt 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. W rozumieniu art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: pkt 1 - mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, pkt 2 - małżonek, zstępni przed wstępnymi, pkt 3 - gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W rozstrzyganej sprawie matka skarżącej nie jest w stanie pokryć pełnego kosztu pobytu w domu pomocy społecznej. Zasadnie organy administracji uznały, że zobowiązanymi w tym zakresie są jego dzieci. Prezydent Miasta J. podjął w stosunku do skarżącej postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Pierwotnie nie zgodziła się ona jednak na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego mimo, że została pouczona o skutkach takiej odmowy. Na dalszych etapach postępowania odbyły się dwa wywiady środowiskowe, jednakże nie odniosły one skutku. W pierwszym skarżąca odmówiła podania wysokości swoich dochodów, w drugim podała nieprawdziwe dane. Oświadczyła bowiem, że zarabia około 3200 – 3400 zł a faktycznie jej dochody (zgodnie z informacją od pracodawcy) wynoszą od 3282 do 6179 zł. (karta nr 67 akt administracyjnych). W miesiącu grudniu 2020 r. skarżąca otrzymała netto wynagrodzenie 12411, 43 zł a w styczniu 3734,07 z zastrzeżeniem, że informacja ta jest niepełna, gdyż jak stwierdził pracodawca "za styczeń będą dodatkowe listy wypłaty (listy w przygotowaniu)". Nie zostały również udzielone inne dane pozwalające na ustalenie sytuacji strony. Nie jest również prawdą twierdzenie skarżącej, że nie zaproponowano jej umowy w przedmiocie finansowania pobytu matki w DPS. Taka umowa została jej przesłana wraz z pouczeniem o skutkach odmowy jej zawarcia. Ziściła się zatem przesłanka przewidziana w art. 61 ust. 2e u.p.s., zgodnie z którym "w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2". W związku z zastosowaniem (zasadnym) powyższego przepisu nie można uznać za zasadne zarzuty skargi w tym zakresie. Okoliczności dotyczące sytuacji finansowej strony, czy też relacji z matką mogą stanowić co najwyżej podstawę do częściowego lub całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. – o czym skarżąca była wcześniej informowana przez organy administracji. Przepis ten zawiera otwarty katalog przypadków, gdy osoba zobowiązana do uiszczania opłat może zostać z niej zwolniona. Zwolnienie takie musi jednak odnosić się do skonkretyzowanego obowiązku. Stąd też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Mając na uwadze powyższe rozważania, uznając, że skarga jest bezzasadna Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. ----------------------- 5