II SA/Gl 909/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędzia NSA Leszek Kiermaszek, Protokolant St. sekr. Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2009 r. sprawy ze skargi M. R. i D. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną oddala skargę. Wnioskiem złożonym w Urzędzie Miejskim w M. w dniu [...] M.R. i D.R. wnieśli o "wykupienie" drogi nr [...]. Decyzją z dnia [...] nr [...], podjętą z up. Prezydenta Miasta M. wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, orzeczono o umorzeniu postępowania o wypłatę odszkodowania. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji powołał przepisy art. 105 § 1 kpa oraz art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). W uzasadnieniu wskazano, że w myśl powołanej ustawy, ustalenie i wypłata odszkodowania z tytułu zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną następuje na wniosek właściciela złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Skoro w niniejszej sprawie wniosek złożono w dniu [...], a zatem po upływie powyższego terminu, organ I instancji uznał, iż roszczenie z tytułu zajęcia działki nr [...] pod drogę publiczną – ul. [...] w M., nie może być rozpatrywane. W odwołaniu od decyzji M.R. i D.R. zarzucili, że w terminie otwartym do złożenia wniosku o odszkodowanie, nie zostali powiadomieni o wprowadzonym ustawą z dnia 13 października 1998 r. trybie wywłaszczenia i sposobie załatwienia kwestii odszkodowania z tego tytułu, co jest niezgodne z art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Nadto, do końca [...] r. opłacali podatek od nieruchomości, zaś fakt jej wywłaszczenia nie został ujawniony w księdze wieczystej, co utrzymywało ich w przekonaniu, że nadal są jej właścicielami, a w konsekwencji, miało wpływ na termin złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania. Zaskarżoną decyzją podjętą z up. Wojewody [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił bowiem stanowisko organu I instancji, iż wniosek o wypłatę odszkodowania został złożony po upływie terminu, określonego w art. 73 ust. 4 powołanej ustawy, uznając że uchybienie terminu prawa materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw o charakterze materialnym. W takim zaś przypadku stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, co skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 kpa. Nadto organ II instancji wskazał, iż nie jest właściwy w sprawach podatkowych, zaś dochodzenie roszczeń z tytułu zajęcia nieruchomości możliwe jest jedynie przed sądem powszechnym. Wyjaśnił też, że powołana ustawa stanowi regulację szczególną w stosunku do ustawy o gospodarce nieruchomościami i przepis art. 114 tej ustawy, nie ma zastosowania do spraw nabywania własności nieruchomości, zajętej pod drogi publiczne. Bez znaczenia w niniejszej sprawie jest też fakt niewydania decyzji, stwierdzającej nabycie w tym trybie prawa własności. Wreszcie, powołana ustawa nie nakłada na organy administracji obowiązku informowania o terminie składania wniosków o ustalenie odszkodowania. W skardze do sądu administracyjnego M.R. i D.R. ponowili dotychczasowe zarzuty co do trybu przejęcia ich nieruchomości pod drogę publiczną, co nastąpiło bez powiadomienia i ujawnienia tego faktu w księdze wieczystej. Podnieśli nadto, że przepis art. 73 powołanej ustawy jest niezgodny z art. 21 ust. 2 i art. 64 Konstytucji. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazanych w motywach zaskarżonej decyzji oraz powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też w toku postępowania organy administracji nie naruszyły reguł procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania, bądź skutkującym jego wznowieniem. Zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy, powołanej przez organy obydwu instancji, ustalenie odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego następuje na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego terminu roszczenie wygasa. Termin składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tego tytułu ma zatem niewątpliwie charakter materialnoprawny, co oznacza, że nie może być przywrócony w trybie art. 58 kpa. Stąd też bez znaczenia prawnego są przyczyny, dla których uprawniony podmiot nie złożył wniosku w terminie ustawowym, który nie nawiązuje do faktu i daty wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 cyt. ustawy. Jak orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07 (Dz. U. Nr 160, poz. 1275), odpowiadając na pytanie prawne tut. Sądu, przepis art. 73 ust. 4 ustawy, w takim zakresie, jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji komunalizacyjnej, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Powyższy wyrok ma walor powszechnie wiążący. Zatem skład orzekający nie był władny odmówić zastosowania przepisu art. 73 ust. 4 ustawy, który to przepis jednoznacznie przewiduje skutek w postaci wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie z nieruchomości zajętej pod drogi publiczne po upływie wskazanego w ustawie termin składania wniosków. W niniejszej sprawie jest poza sporem, że skarżący złożyli wniosek o wypłatę odszkodowania w dniu [...], podczas gdy roszczenie wygasło w dniu 31 grudnia 2005 r. Bez znaczenia jest fakt nieświadomości prawnej oraz brak decyzji stwierdzającej przejście własności działki nr [...] na rzecz Gminy M., a więc uregulowania stanu prawnego, ujawnionego w księdze wieczystej. Kwestia naliczenia podatku od nieruchomości nie podlega też rozstrzygnięciu w niniejszym postępowaniu i nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy o odszkodowanie. Wygaśnięcie roszczenia z tego tytułu z uwagi na złożenie wniosku po dniu 31 grudnia 2005 r. obligowało bowiem organy administracji do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w rozumieniu art. 105 § 1 kpa. Wygaśnięcie roszczenia o wypłatę odszkodowania z tytułu przejęcia własności nieruchomości, którego rozpatrzenie przekazano na drogę administracyjną, wyklucza też możliwość realizacji takiego prawa w postępowaniu przed sądem powszechnym. W uchwale z dnia 26 maja 2006 r. sygn. akt III CP 19/05/OSNC 2006/12/195), Sąd Najwyższy opowiedział się jednak za poglądem, iż art. 73 ustawy, nie wyłącza roszczeń o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przed dniem 1 stycznia 1999 r. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). SJ/