II SA/Gl 912/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski,, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2019 r. sprawy ze skargi Z. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia 24 września 2018r. Z. N. wystąpił o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: F. N. i J. N. za okres 2008/2009, 2009/2010, 2010/2011, 2011/2012, 2012/2013 wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta G. odmówił umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego zgodnie ze złożonym wnioskiem. Wskazał, że zgodnie z art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 (tj. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego), w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat, w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat, w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Jak wynika z zaświadczenia komornika sądowego oraz danych Ośrodka pomocy społecznej wnioskodawca nie spełnia wyżej wymienionych warunków. Dokonano również analizy sytuacji majątkowej strony. Wykazano, iż otrzymywane świadczenie rentowe (po potrąceniach komorniczych) wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb wnioskodawcy. W związku z tym umorzenie należności z funduszu stanowiłoby naruszenie interesu społecznego, o którym mowa w art. 7 k.p.a. Odwołanie od tej decyzji złożył obecnie skarżący uznając, że jest ona dla niego niesprawiedliwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu przywołało podstawy prawne swego rozstrzygnięcia. Podkreśliło, że umorzenie ww. świadczeń, jest wyjątkiem od reguły i nakłada na organ właściwy obowiązek zbadania, czy przedmiotowy wniosek rzeczywiście dotyczy przypadku szczególnie uzasadnionego. Powołało się przy tym na bogate orzecznictwo sądów administracyjnych. Podniosło, że interes społeczny wymaga przede wszystkim, aby dokonując redystrybucji i środków publicznych organy właściwe w sprawach przedmiotowych świadczeń nie dochodziły ich zwrotu jedynie w wyjątkowych przypadkach. Niedomaganie się od strony zwrotu kwoty wskazanych świadczeń, naruszałoby w sposób rażący nie tylko interes fiskalny państwa, ale i wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość społeczna i zaufanie obywateli do organów władzy. Zdaniem Kolegium organ I instancji zarówno w postępowaniu dowodowym, jak i w uzasadnieniu decyzji udowodnił, iż w przypadku strony nic zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności. Kolegium zauważyło, iż odmawiając umorzenia ww. świadczeń, organ I instancji wykazał, na jakiej podstawie oparł swoje twierdzenia i w czym wyrażają się przesłanki odmowy. Kolegium zauważa, że status materialny strony nie jest wysoki, ale nie jest daleko odbiegający od sytuacji innych osób korzystających z pomocy finansowej państwa. Strona ma stałe źródło dochodu w postaci renty. W ocenie składu orzekającego w przypadku strony istnieje możliwość rozłożenia na raty ww. należności lub odroczenia terminu płatności Jednak strona musi w tym zakresie złożyć wniosek w organie I instancji. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył adresat decyzji wyrażając swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł i jej oddalenie. Ostatecznie jednak tutejszy Sąd przywrócił stronie termin do złożenia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.),), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r. poz. 670) "dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie". Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje dwie przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pierwsza – określana jako przesłanka skutecznej egzekucji świadczeń została określona w art. 30 ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Druga przesłanka to tzw. trudna sytuacja dochodowa dłużnika (art. 30 ust. 2 ustawy). Tu "organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną". Jak przyjmuje się w orzecznictwie, dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest przy tym nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Znaczenie rozstrzygające mają zatem aktualne dochody dłużnika, jego możliwości uzyskiwania dochodów, wydatki konieczne do poniesienia, to czy prowadzi gospodarstwo domowe samotnie czy z innymi członkami rodziny. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły. Obowiązek alimentacyjny ciąży bowiem bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka, natomiast każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. IV SA/Po 616/10 – wszystkie orzeczenia za CBOSA). Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i umorzyć te należności w całości lub części, ale ni ma takiego obowiązku, natomiast decyzja w tym względzie nie może zapaść w sposób dowolny Co do zasady alimentacyjny musi liczyć się z tym, że państwo będzie dochodzić zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jednakże ustawodawca nie wyłączył możliwości modyfikacji obowiązku ciążącego na dłużniku alimentacyjnym, w tym możliwości zwolnienia dłużnika z obowiązku zwrotu poprzez częściowe lub całkowite umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego pod warunkami wymienionymi w trym przepisie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 października 2019 r. sygn. III SA/Kr 853/19). Należy jednak podkreślić, że przepis art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należy interpretować jako wyjątek od zasady z art. 27 ust. 1 ustawy, przewidującej obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela kwot wypłaconych zastępczo za dłużnika na rzecz osób uprawnionych do alimentów, łącznie z ustawowymi odsetkami. Innymi słowy, umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkiem podlegającym ścisłej interpretacji. Zachodzić może wyłącznie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności (niezależnych od dłużnika alimentacyjnego) jego sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 25 lipca 2019 r. sygn. II SA/Bk 446/19). Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd uznał, że rozstrzygnięcia organów administracji publicznej w sprawie były prawidłowe. Skarżący nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 30 ust. 1 ustawy, co nie jest sporne. Prezydent Miasta G. oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i uznały, że faktycznie sytuacja dochodowa skarżącego jest trudna. Jednakże zgodnie z przedstawionymi wyliczeniami nie odbiega ona w znaczący sposób od sytuacji dochodowej innych dłużników alimentacyjnych. Skoro tak – to brak podstaw do przerzucania zobowiązań skarżącego (wynikłych z jego decyzji i wyborów życiowych) na całe społeczeństwo. Z taką argumentacją nie sposób się nie zgodzić. Umorzenie należności, jest formą najdalej idącej ulgi w spłacie należności i dlatego stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym. Powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego w sposób trwały i nie rokujący na przyszłość nie pozwala na wywiązanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku, wynikającego z treści art. 27 ust. 1 ustawy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.