II SA/Gl 919/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Broda (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy oddala skargę. Wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w M. II Wydział Karny uznał K. D. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. polegającego na tym, że w dniu [...] r. w M. na ulicy [...] woj. [...] w ruchu lądowym kierował samochodem osobowym marki [...] nr rej. [...] znajdując się w stanie nietrzeźwości posiadając 1,58 mg alkoholu na litr wydychanego powietrza. W punkcie II sentencji wyroku Sąd Rejonowy w M. orzekł wobec K. D. na podstawie art. 42 § 2 k.k. środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych do prowadzenia których uprawnia prawo jazdy kategorii "B" na okres 5 (pięć) lat. Niniejszy wyrok stał się prawomocny i wykonalny z dniem 03 maja 2017 r. W dniu [...] r. odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r. w sprawie [...] został doręczony do Starostwa Powiatowego w M. Następnie w dniu [...] r. wydano wobec K. D. decyzję o skierowaniu na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami oraz decyzję o skierowaniu na badania psychologiczne przeprowadzone w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami, a także skierowanie na kurs reedukacyjny. W dniu [...] r. wydana została z upoważnienia Starosty [...] decyzja, w której orzeczono o cofnięciu K. D. uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii B na okres 60 miesięcy tj. od [...] r. do [...] r. Decyzja ta nie została zakwestionowana przez stronę i w konsekwencji stała się ostateczna. Wnioskiem z dnia 21 czerwca 2017 r. K. D. wystąpił do Starosty [...] o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii C, C+E. Decyzją z dnia [...] r. Starosta [...] odmówił zwrotu K. D. prawa jazdy kategorii "C, C+E" - w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w M. II Wydział Karny z dnia [...]r., sygn. akt [...] i wydaną na podstawie powyższego wyroku prawomocną decyzją o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami kategorii "B" na okres 60 miesięcy tj. od [...] r. do [...] r. W dniu 19 lipca 2017 r. K. D. wniósł odwołanie od przedmiotowej decyzji. W treści odwołania wskazał, iż zaskarżona decyzja organu I instancji rażąco narusza przepisy prawa materialnego w postaci art. 12 ust. 2 pkt. 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz błędną wykładnię. Podnosząc również, że zaskarżona decyzja rażąco narusza art. 42 § 2 kodeksu karnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w istocie stosowania podwójnej sankcji za ten sam czyn w stosunku do odwołującego. W treści odwołania K. D. wskazał także, że art. 12 ust. 2 pkt. 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami w brzmieniu ukształtowanym ustawą nowelizującą z dnia 26 czerwca 2014 r. jest niezgodny z przepisami art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) w związku z art. 12 ust 1 pkt. 2, ust. 2 pkt 2 i 3 i ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2017 r., poz. 978 ze zm.) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając przyjęte rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że w sprawie zastosowanie znajduje art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, który jednoznacznie wyklucza możliwość wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, a także przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii C, C+E, jeżeli orzeczony został zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmujący uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B i zakaz ten nadal obowiązuje. Organ działający na podstawie tego przepisu nie ingeruje w prawomocny wyrok sądu karnego. To właśnie prawomocny wyrok sądu karnego orzekający zakaz prowadzenia pojazdów leży u podstaw możliwości zastosowania art. 12 ust. 2 ustawy z 2011 r. o kierujących pojazdami. Adresatem tego przepisu jest organ administracji publicznej, a sfera jego stosowania nie dotyczy sprawy sankcji karnej, o której rozstrzygał sąd karny, lecz odrębnej, choć powiązanej funkcjonalnie, sprawy rozstrzygnięcia w sferze prawa administracyjnego o uprawnieniach do prowadzenia pojazdów. Tym samym na gruncie obowiązującej regulacji prawnej nie budzi żadnych wątpliwości to, że do czasu zakończenia obowiązywania wobec K. D. wydanego przez Sąd Rejonowy w M. zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii B, brak jest równocześnie jakiejkolwiek możliwości wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, a także przywrócenia uprawnień w zakresie prawa jazdy kategorii C, C+E. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. D. zarzucił zaskarżonej decyzji rażące naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz błędną wykładnię i art. 42 § 2 Kodeksu karnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i stosowanie podwójnej sankcji. W odpowiedzi na skargę Kolegium w całości podtrzymało dotychczasowe stanowisko oraz argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji i na tej podstawie wniosło o oddalenie skargi. W toku postępowania sądowego pełnomocnik skarżącego wnosił i wywodził jak w treści skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Kolegium, że istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy dopuszczalności odmowy zwrotu dokumentu prawa jazdy w zakresie uprawnień kategorii "C, C+E", gdy orzeczony prawomocnie przez Sąd Rejonowy środek karny dotyczy wprost zakazu prowadzenia pojazdów, do których prowadzenia jest wymagana kategoria prawa jazdy "B". Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami ( tekst jedn. Dz. U. z 2017r. poz. 978 z późn. zm., dalej u.k.p.) prawo jazdy nie może zostać wydane min. osobie w stosunku, do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu (art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p). Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D (art. 12 ust. 2 u.k.p.). Aktualne brzmienie tego przepisu jest wynikiem zmiany dokonanej ustawą z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (Dz. U. poz. 970), w której art. 1 pkt 4 lit. b nadał nowe brzmienie art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, o treści: "Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: (...)." W stosunku do poprzedniej treści dodane zostały słowa: "lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie". Nowelizacja miała na celu doprecyzowanie przepisów rodzących trudności interpretacyjne w praktyce i w orzecznictwie sądowym, w tym poprzez nadanie art. 12 ust. 2 nowego brzmienia, eliminującego wątpliwości w kwestii, czy przepis ten obejmuje swym zakresem tylko osoby ubiegające się o wydanie prawa jazdy czy także osoby ubiegające się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy oraz o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy określonej kategorii - czyli osoby, które stosowne uprawnienia wcześniej już posiadały. Dlatego też obecnie nie ma wątpliwości, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B rozciąga się również na zakaz prowadzenia pojazdów kategorii C i C+E, wobec czego odmowa zwrotu prawa jazdy w zakresie tych kategorii jest zasadna. Należy również podkreślić, że rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa jazdy w sytuacji objętej przepisem art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami nie jest objęta uznaniem administracyjnym, lecz obliguje organ do zastosowania wynikających z niego sankcji. W sprawie poza sporem pozostaje okoliczność orzeczenia prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia [...]r. sygn. akt [...] wobec K. D. środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, dla których wymagane jest posiadanie prawa jazdy kat. B, na okres 5 lat. Skarżący posiadał natomiast uprawnienia do kierowania pojazdami kat. C i C+E. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na tle powołanych przepisów prawa nie sposób za skarżącym przyjąć, aby organy mogły wydać inne rozstrzygnięcie niż to, które zapadło w sprawie, a zatem rozstrzygnięcie o odmowie wydania skarżącemu prawa jazdy kategorii C i C+E. Prawomocne orzeczenie sądu karnego spowodowało bowiem, że skarżącemu nie można wydać nie tylko prawa jazdy kategorii B, ale także tej kategorii, o którą się ubiegał, czyli kategorii C i C+E. W istocie z wyroku sądu karnego wynika dla strony bezpośredni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B, a pośrednio - poprzez obowiązującą organy administracji publicznej treść przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami - również zakaz prowadzenia pojazdów kategorii C i C+E. Decyzja organów konkretyzuje jedynie swą treścią obowiązujące wobec skarżącego zakazy z uwzględnieniem przepisów ustawy o kierujących pojazdami. Nie modyfikuje zatem w żaden sposób środka karnego. Uwzględnia jedynie treść ustawy o kierujących pojazdami zawierającej wykaz dolegliwości będących skutkiem (wprost) środka karnego orzeczonego przez sąd karny. A zatem oznacza to, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B pozbawia wszelkich kategorii praw jazdy wymienionych w ustawie. Za taką interpretacją ww. przepisu przemawia wykładnia nie tylko językowa, która ma pierwszeństwo przed innymi metodami interpretowania przepisów prawa, bowiem wynika z treści samej normy prawnej, lecz także wykładnia celowościowa. Ratio legis zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to, znajdując się w stanie nietrzeźwości. Trudno sobie wyobrazić by racjonalny ustawodawca, pozbawiając prawa do kierowania pojazdami osobowymi (kat. B) zezwoliłby na prowadzenie pojazdów ciężarowych lub ciężarowych z przyczepą (kat. C i C+E). Prawomocne orzeczenie sądu karnego spowodowało, że skarżącemu nie można wydać nie tylko prawa jazdy kategorii B, a także tych kategorii, o które się ubiegał, czyli kategorii C i C+E. Decyzja organów administracji konkretyzuje swą treścią obowiązujące wobec skarżącego zakazy wynikające z przepisów ustawy o kierujących pojazdami, które to dolegliwości są skutkiem orzeczonego środka karnego przez sąd karny. Całkowicie pozbawiony racji jest również zarzut dotyczący naruszenia art. 42 Kodeksu karnego, bowiem przepis ten nie stanowił podstawy wydanych przez organy decyzji i nie podlegał tym samym procesowi wykładni. Nadto nie znajduje on zastosowania w postępowaniu administracyjnym, natomiast stanowi podstawę do orzeczenia środka karnego w postępowaniu prowadzonym przez sąd powszechny. Z powołanych już wyżej względów nie do zaakceptowania jest również zawarta w skardze teza dwukrotnego karania sprawcy przestępstwa drogowego, bowiem prowadzone postępowanie administracyjne jest następstwem orzeczonego wobec skarżącego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych i ma na celu ochronę bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Zgodnie bowiem z utrwalonym poglądem w literaturze prawa, każde zdarzenie prawne podlega niezależnej ocenie z punktu widzenia norma prawa karnego, cywilnego i administracyjnego. W polskim porządku prawnym nierzadko określone zdarzenia prawne mogą wywoływać jednocześnie sankcje zarówno karne, cywilne jak i administracyjne. Niewątpliwie mamy tu zatem do czynienia ze zbiegiem sankcji karnej i administracyjnej. Zwrócić uwagę należy, że inna jest funkcja sankcji - administracyjnej w postaci zatrzymania prawa jazdy oraz sankcji karnej tj. odpowiedzialności prawnokarnej za popełnienie przestępstwa. Trybunał Konstytucyjny, wielokrotnie wypowiadał się w kwestii istoty sankcji administracyjnej, której główną funkcją jest prewencja a nie odpłata za popełniony czyn zabroniony. Sankcja administracyjna jest wymierzana za naruszenie porządku prawnego, niezależnie od okoliczności tego naruszenia, co świadczy o prewencyjnej funkcji tej sankcji. Natomiast sankcja karna z założenia ma charakter represyjny. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przepisów Konstytucji RP, bowiem ustawodawca uwzględniając konieczność skutecznego zapewnienia prewencji ogólnej ma prawo przyjmować regulacje prawne dające organom administracji publicznej możliwość stosowania środków o charakterze administracyjnym niezależnych od sankcji karnych wynikających z wyroku sądu karnego. Ustawodawca ma zatem prawo wiązać z prawomocnym skazaniem określone skutki. W związku z tym przepisy określające te skutki mają zastosowanie nawet jeśli nie orzeczono w wyroku sądowym określonego zakazu. Jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 3 sierpnia 2016 r. (sygn. akt II SA/Gl 491/16; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) w takim wypadku określony przez ustawodawcę skutek nie wynika bezpośrednio z orzeczenia sądowego, ale z ustawy, jako konsekwencja prawomocnego skazania. W konsekwencji przedstawionych wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargę oddalił jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 z późn. zm.).