II SA/Gl 921/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną w kwestii wniosku skarżącego o zmianę postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 921/14 p o s t a n a w i a zmienić pkt 2 postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 921/14 poprzez przyznanie skarżącemu adwokata z urzędu. Prawomocnym postanowieniem z dnia 23 października 2014 r. starszy referendarz sądowy w pkt 1 zwolnił skarżącego R. O. od kosztów sądowych, natomiast w pkt 2 oddalił jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. W piśmie z dnia 13 kwietnia 2015 r. skarżący zawarł kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z formularza druku PPF wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Biorąc pod uwagę zakres przedmiotowego wniosku Sąd uznał, że jest to wniosek o zmianę powyższego postanowienia. Uzasadniając swój wniosek skarżący ponownie zwrócił uwagę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego i wskazał, że wnosi o przyznanie adwokata w celu złożenia skargi kasacyjnej. W formularzu wskazał, że jego jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 1139,03 zł brutto, a stan jego zdrowia (orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe) wyklucza możliwość samodzielnego działania. Z treści formularza wynika, że wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych a w skład jego majątku wchodzi jedynie nieruchomość o pow. 3,68 ha. Wnioskodawca podał, że jego stałe, miesięczne wydatki kształtują się na poziomie około 300 zł. R. O. wyjaśnił również, że posiadana przezeń nieruchomość nie jest uprawiana, nie przynosi żadnych dochodów i nie otrzymuje żadnych dopłat ze środków unijnych, z uwagi na brak osób zainteresowanych wnioskodawca nie może jej zbyć ani wydzierżawić. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej ustawą, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmienianie wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Takim orzeczeniem jest powołane na wstępie postanowienie z dnia 23 października 2014 r. Mając zatem na uwagę powyższą regulację należy ocenić, czy sytuacja skarżącego w odniesieniu do złożonego przez niego uprzednio wniosku ulega zmianie w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie go od kosztów sądowych oraz przyznanie fachowego pełnomocnika. Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić i zmienić postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę zarówno okoliczności faktycznych, jakie stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wcześniej zapadło. Gdy chodzi o okoliczności faktyczne to zmiana powinna być tego rodzaju, aby wpływała w istotny sposób na sytuację materialną strony i jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. W ocenie Sądu wniosek o zmianę postanowienia z dnia 23 października 2014 r. zasługuje na uwzględnienie. Ponowny wniosek dotyczący prawa pomocy strona skarżąca złożyła już po wydaniu przez Sąd I instancji wyroku z dnia 5 lutego 2015 r. oddalającego skargę R. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...]. Wniesienie zaś skargi kasacyjnej od tego wyroku obarczone jest tzw. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 P.p.s.a.). W sprawie zasadniczo zmieniła się zatem sytuacja procesowa strony, w stosunku do tej, którą referendarz sądowy oceniał w prawomocnym postanowieniu z dnia 23 października 2014 r. Zdaniem Sądu wskazana okoliczność musi być traktowana jako zmiana okoliczności sprawy w rozumieniu art. 165 P.p.s.a. Działające zgodnie z zasadą demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) organy państwa (w tym sądy administracyjne) powinny brać pod uwagę, że prawo pomocy ma umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania i w ten sposób stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) - por. post. NSA z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 569/06 (niepubl.). Dlatego też ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna tę konstytucyjną zasadę uwzględniać, m.in. w sytuacji, gdy wszczęcie postępowania odwoławczego jest uzależnione od ustanowienia i opłacenia profesjonalnej pomocy prawnej. ( por. post. NSA z dnia 15 maja 2013 r. sygn.. akt I OZ 362/13). W zmienionych okolicznościach faktycznych - to jest w sytuacji, w której strona zamierza wnieść skargę kasacyjną, a ze względu na istniejący przymus adwokacko-radcowski oraz sytuację materialną ( wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego ) nie może zrobić tego sama - zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika. W konsekwencji istnieją zdaniem Sądu podstawy do przyjęcia, że w sprawie doszło do zmiany okoliczności w rozumieniu art. 165 ustawy p.p.s.a. uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym (w związku z treścią art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy).