II SA/Gl 925/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.),, Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Protokolant referent Joanna Drożdżał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2013 r. sprawy ze skargi F. U. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Pismem z [...] r. G. U. zwróciła się do Burmistrza Miasta K. o wymeldowanie jej byłego męża F. U. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w K.. Podała, że były mąż wyprowadził się kilka tygodni wcześniej i nie mieszka w miejscu zameldowania. Do wniosku dołączono odpis prawomocnego wyroku SO w G. z [...] r. sygn. [...], którym rozwiązano przez rozwód małżeństwo F. U. i G. U. i którym nie orzeczono o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania stron oraz wyrok SR w T. z [...] r., sygn. [...], którym nakazano F. U. opróżnienie z rzeczy i opuszczenie nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] i wydanie nieruchomości G. U., ustalono że F. U. przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego i nakazano wstrzymanie opróżnienia nieruchomości do czasu złożenia przez Gminę K. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania przesłuchano strony. F. U. podał adres do korespondencji przy ul. [...] w K. i wyjaśnił, że ze względu na szykany ze strony byłej żony musiał opuścić mieszkanie i wynająć lokal tymczasowy, w którym nie może się zameldować. Gmina nie zaoferowała mu lokalu socjalnego, jest inwalidą I grupy i stałe zameldowanie jest mu niezbędne do założenia konta bankowego i prowadzenia wszelkich spraw administracyjnych. Gdy uzyska stały lokal, wówczas się w nim zamelduje, wniosek o jego wymeldowanie nie jest zasadny. Natomiast G. U. wyjaśniła, że były mąż opuścił miejsce zameldowania [...] r. zabierając swoje rzeczy osobiste, meble i ubrania i zamieszkał z inną kobietą przy ul. [...]. Opuścił mieszkanie dobrowolnie, zabierając lodówkę, meble kuchenne, zestaw wypoczynkowy, telewizor, narzędzia z garażu. W dniu [...] r. dokonano oględzin lokalu. Stwierdzono, że mieszkanie przy ul. [...] składa się z 2 pokoi, kuchni i łazienki. Jeden pokój zajmuje syn stron, zaś drugi wnioskodawczyni. Brak rzeczy należących do F. U. Meble w jednym z pokoi zostały zakupione ostatnio przez wnioskodawczynię. Organ zwrócił się także do organu Policji o zweryfikowanie miejsca pobytu F. U.. Komendant Komisariatu Policji w K. pismem z [...] r. poinformował, że zgodnie z poczynionymi ustaleniami F. U. zamieszkuje i przebywa w lokalu przy ul. [...] w K., zgodnie z jego wyjaśnieniami, w aktualnym miejscu pobytu posiada wszystkie swoje rzeczy zabrane z miejsca stałego zameldowania. Decyzją z [...] r. nr [...] Burmistrz Miasta K. orzekł o wymeldowaniu F. U. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w K.. W podstawie prawnej podano art. 15 ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 2b ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W uzasadnieniu natomiast opisano przebieg postępowania i poczynione ustalenia. Stwierdzono, że dla wydania decyzji na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy zasadnicze znaczenie ma przesłanka faktycznego opuszczenia lokalu, która w sprawie została spełniona. Opuszczenie lokalu jest bezsporne i przyznane przez strony. W świetle zebranego materiału dowodowego centrum życiowym F. U. nie jest obecnie lokal przy ul. [...]. W miejscu tym zainteresowany nie przebywa, nie ma zgromadzonych rzeczy. Opuszczenie lokalu nie było wymuszone, w faktycznym miejscu pobytu zainteresowany przebywa i odbiera korespondencję. Wskazano też, że równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu jest opuszczenie wymuszone, ale zaakceptowane poprzez zaniechanie skorzystania ze środków prawnych umożliwiających powrót do mieszkania. Zwrócono uwagę, że między stronami istnieje konflikt na tle majątkowym, zaś kwestie ewidencyjne dla podziału majątku dorobkowego nie mają znaczenia. Odwołanie od decyzji złożył F. U.. Podniósł, że decyzja narusza prawo. Jest inwalidą I grupy. Po rozwodzie była żona wystąpiła z powództwem o eksmisję. Wyrok Sądu orzeka o przysługującym mu prawie do lokalu socjalnego, jednak gmina nie złożyła mu oferty najmu. Mieszkanie opuści w wyniku szykan ze strony byłej żony i jej rodziny. w wynajętym mieszkaniu nie może się zameldować. Na podstawie art. 136 k.p.a. organ II instancji zlecił Burmistrzowi Miasta K. uzupełnienie materiału dowodowego poprzez ustalenie, czy podjęto działania w celu dostarczenia stronie lokalu socjalnego oraz w jakich okolicznościach doszło do opuszczenia lokalu. Uzupełniając postępowanie ustalono, że wyrok SR w T. o sygn. [...] stał się prawomocny z dniem [...] r. Potwierdzono, że F. U. został umieszczony na liście osób do przydziału lokalu socjalnego, jednak gmina w chwili obecnej takimi lokalami nie dysponuje. Wezwano strony do wskazania świadków, na wezwanie zareagowała jedynie G. U. wnioskując o przesłuchanie B. S. oraz R. W. O przeprowadzeniu dowodu strony zostały zawiadomione, lecz nie stawiły się. Świadek R.W. zamieszkała przy ul. [...] podała, że była świadkiem, już w [...] r. F. U. przyjechał z siostrą, jej synem i dwoma kolegami. Przyjechał samochodem z przyczepką, na którą załadowano wynoszone z domu ubrania i meble. W późniejszym czasie widziała, jak zabrano połowę mebli z kuchni, ławę i lodówkę. Tydzień później te same osoby całkowicie opróżniły garaż. Przy zabieraniu rzeczy nie było interwencji Policji, zainteresowany bez przeszkód zabierał rzeczy. B.S. podała, że opuszczenie lokalu było dobrowolne. Relacje między stronami i innymi członkami rodziny były złe, dochodziło do kłótni, wyzwisk. F. U. źle traktował żonę. Pod nieobecność żony przyprowadzał swoją kochankę, dochodziło do rękoczynów. Pismem z [...] r. Burmistrz Miasta K. poinformował strony o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z aktami, z czego strony nie skorzystały. Decyzją z [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu podkreślono, że w postępowaniu nie bada się kwestii uprawnień do przebywania w lokalu, ale jedynie sprawdza stan faktyczny, czy osoba zameldowana opuściła dobrowolnie i trwale miejsce zameldowania. Opisano poczynione ustalenia faktyczne i stwierdzono, że w świetle zebranego materiału dowodowego zasadne jest przyjęcie, że zainteresowany nie mieszka w miejscu zameldowania od [...] r. i nie posiada tam swoich rzeczy. Nie ma także podstaw do przyjęcia, że zmiana miejsca pobytu nie była dobrowolna. F. U. na tę okoliczność nie przedstawił żadnych dowodów. Zwrócono uwagę, że także wymuszone opuszczenie miejsca zameldowania uzasadnia wymeldowanie, jeżeli zainteresowany nie podjął kroków prawnych w celu przywrócenia posiadania. Natomiast zmianę miejsca pobytu umotywowaną wolą poprawy komfortu życiowego należy uznać za dobrowolną. Także wykonanie nakazu eksmisji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu należy uznać za przypadek dobrowolnego opuszczenia miejsce zameldowania. Wobec opuszczenia miejsca zamieszkania względy praktyczne związane z posiadaniem stałego zameldowania, nie mogą uzasadniać odmowy wymeldowania i utrzymywania fikcyjnych danych ewidencyjnych. Za podstawę orzeczenia służy stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania przez organy. W skardze do sądu administracyjnego F. U. zaskarżył decyzję organu II instancji w całości zarzucając naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Podniósł, że decyzja została wydana przed upływem 3 miesięcy od faktycznego wyprowadzenia się. Wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu podał, że był dwa razy pobity przez D. S., co organ I instancji wiedział. Był mu utrudniany dostęp do mieszkania. Zwrócił uwagę, że zameldowanie na pobyt stały jest mu niezbędne do normalnego funkcjonowania. Organy nie znalazły dowodów na niedobrowolność opuszczenia mieszkania, albowiem nie chciał publicznie ujawniać sporów rodzinnych. Posiada dowody i świadków na okoliczność, że był pobity i nie mógł często dostać się do domu. Zaproponował wezwanie w charakterze świadków funkcjonariuszy policji, którzy uczestniczyli w interwencjach. Do skargi dołączono postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w T. z [...] r. nr [...] o umorzeniu dochodzenia w sprawie dokonanego w dniu [...] r. naruszenia czynności narządu ciała na szkodę F. U. oraz dokonanego w dniu [...] r. naruszenia czynności ciała na szkodę F. U., wobec stwierdzenia, że obrażenia te wypełniają znamiona czynów ściganych z oskarżenia prywatnego, a interes społeczny nie wymaga ścigania z urzędu. W uzasadnieniu tego postanowienia stwierdzono, że zdarzenia miały miejsce w związku z nieporozumieniami rodzinnymi i sąsiedzkimi. F. U. jest osobą dorosłą, w pełni władz i może sam reprezentować swoje prawa wytaczając przed sądem przeciwko sprawcy prywatny akt oskarżenia. Nadto od zdarzenia z dnia [...] r. do złożenia przez pokrzywdzonego zawiadomienia upłynęło dwa lata, co wskazuje, że nie jest zainteresowany ściganiem sprawcy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 27 listopada 2013 r. skarżący podał, że nie podjął kroków prawnych w celu przywrócenia posiadania mieszkania, ale zamierza je podjąć. Pełnomocnik skarżącego zwróciła zaś uwagę, że udokumentowany fakt pobicia przesądza o braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: Kontroli sądu administracyjnego podlega akt organu administracji, a sąd ocenia jego legalność biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania przez organy administracji. W szczególności sąd administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego w sprawie polegającego na słuchaniu świadków. Zgodnie z art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd może przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Ewentualne stwierdzenie przez Sąd, że w trakcie postępowania administracyjnego nie wyjaśniono wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności uzasadnia uchylenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 it. c p.p.s.a. W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził jednak uchybień przepisów postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co mogłoby uzasadniać uchylenie decyzji. Nie stwierdzono także naruszenia przepisów prawa materialnego. Podstawą prawną wydanych decyzji stanowił art. 15 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Przepis ten stanowi, że organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lokalu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przepis ten dotyczy osób, które same nie dopełniły obowiązku meldunkowego. W przypadku osób opuszczających miejsce dotychczasowego pobytu stałego, są one obowiązane wymeldować się w organie gminy najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Nie jest zatem jasne, na jakiej podstawie prawnej w skardze sformułowano zarzut naruszenia 3 miesięcznego terminu określonego w art. 15 ust. 2 ustawy, skoro ustawa takiego terminu karencji nie wprowadza. Przepis art. 15 ust. 2 ustawy zrównuje natomiast sytuację prawną osób zameldowanych na pobyt stały oraz osób zameldowanych na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące, co nie ma jednak znaczenia dla sprawy. Przepis art. 15 ust. 2 ustawy nie zawiera w swym brzmieniu warunku dobrowolności czy trwałości opuszczenia miejsca zameldowania. Konieczność uwzględnienia tych przesłanek wynika z definicji pobytu stałego, zawartego w art. 6 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamiar stałego przebywania, w kontekście różnych stanów faktycznych, wymaga właśnie uwzględnienia takich czynników, jak dobrowolność i trwałość po stronie osoby zainteresowanej. Zwraca się zatem uwagę w orzecznictwie sądowym dotyczącym instytucji wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej, że nie może stanowić przesłanki opuszczenia sytuacja, w której osoba zameldowana faktycznie opuściła miejsce pobytu stałego, ale stało się to w wyniku bezprawnych działań osób trzecich, które uniemożliwiły jej zamieszkiwanie, wobec czego zmiana miejsca pobytu nie jest wyrazem woli tej osoby i nie świadczy o zamiarze zmiany miejsca zamieszkania. Za brakiem zamiaru zmiany miejsca zamieszkiwania muszą jednak przemawiać takie okoliczności, jak podjęcie przez zainteresowanego kroków prawnych w celu odwrócenia skutków bezprawnych działań osób trzecich i stworzenie sytuacji umożliwiającej powrót do mieszkania. Nie można zatem wymeldować osoby, która jakkolwiek nie mieszka w danym mieszkaniu ze względu na doznane przeszkody, to podjęła kroki prawne w celu usunięcia przeszkód i ponownego zamieszkania. Jeżeli takich kroków nie podjęła, do mieszkania nie wróciła i przebywa w innym miejscu, należy przyjąć, że zaakceptowała powstałą sytuację i brak jest przeszkód do dokonania wymeldowania. Zasadnie przy tym organy obu instancji wskazywały, że dopuszczalność orzeczenia o wymeldowaniu nie zależy od posiadanych uprawnień do przebywania w lokalu, można posiadać tytuł do zamieszkiwania, ale jeśli doszło do zmiany miejsca pobytu, to niezależnie od tego tytułu, należy zameldować się na innym, faktycznym miejscu pobytu. Wobec skarżącego orzeczono nakaz opuszczenia lokalu i wydania go byłej małżonce, jednakże nakazano wstrzymanie opróżnienia do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Oznacza to brak możliwości przymusowego wykonania orzeczonego nakazu, co pozostaje bez wpływu na możliwość podjęcia rozstrzygnięć w sferze ewidencyjnej. Skarżący podnosił w toku postępowania, że lokal opuścił ze względu na szykany żony. Prawidłowo informowany o toku postępowania i możliwości zgłaszania wniosków i uwag, nie zgłosił żadnych dowodów, nie ustosunkował się także do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Materiał ten potwierdza z jednej strony istnienie konfliktu rodzinnego, z drugiej zaś wykazuje opróżnienie przez skarżącego mieszkania z jego rzeczy osobistych i części sprzętów, oraz faktyczne zamieszkiwanie pod innym adresem. Tego obrazu sytuacji nie zmienia złożone dopiero na etapie skargi postanowienie prokuratora o umorzeniu dochodzenia. Potwierdza ono bowiem istnienie konfliktu i zdarzenia z użyciem przemocy na szkodę skarżącego, ale wskazuje na możliwość samodzielnego dochodzenia ochrony swych praw przed sądem i brak aktywności poszkodowanego w tym zakresie. Także na rozprawie przed sądem administracyjnym skarżący potwierdził, że mimo stawianego zarzutu zmuszenia go do opuszczenia mieszkania, nie podjął żadnych kroków prawnych w tym zakresie. Te okoliczności uzasadniają wniosek, że podnoszony zarzut braku dobrowolności (w konsekwencji zaś braku zamiaru) trwałego opuszczenia miejsca zameldowania nie jest zasadny i skuteczny. Nawet gdyby przyjąć, że konflikt rodzinny wpłynął na zmianę miejsca zamieszkania (choć skarżący nie kwestionował zeznań świadków, że bez przeszkód opróżnił mieszkanie i wyprowadził się), to wobec braku kroków prawnych w celu powrotu do lokalu prawidłowe jest stanowisko o dobrowolności zmiany miejsca zamieszkania przez skarżącego. Natomiast skoro faktycznie nie przebywa on w miejscu zameldowania i nie prowadzi postępowań mających umożliwić mu ponowne w nim zamieszkanie, to nie można w ewidencji ludności utrzymywać wpisu potwierdzającego nieaktualny stan faktyczny. Prawidłowo wobec tego organy obu instancji przyjęły, że spełnione są przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu. Natomiast argumenty skarżącego dotyczące ewentualnych utrudnień w prowadzeniu spraw urzędowych związanych ze skutkami wymeldowania nie mają z punktu widzenia przepisów ewidencyjnych żadnego znaczenia. Aby tych utrudnień uniknąć należy dopełnić obowiązku meldunkowego poprzez zameldowanie w miejscu faktycznego pobytu stałego lub czasowego. Z podanych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. SW