II SA/Gl 947/19

WyrokWSA w Gliwicach2019-11-07

Skład orzekający: Edyta Kędzierska, Tomasz Dziuk, Elżbieta Kaznowska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy zstępny osoby, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu w zamian za spłatę, może nieodpłatnie nabyć własność działki, jeśli jej poprzednik prawny nie posiadał ustanowionego prawa użytkowania tej działki w rozumieniu art. 252 k.c.?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że nieodpłatne przyznanie własności działki zstępnemu rolnika, który przekazał gospodarstwo Państwu, jest możliwe tylko wtedy, gdy poprzednik prawny posiadał ustanowione prawo użytkowania tej działki. Samo faktyczne władanie nieruchomością na podstawie umowy dzierżawy nie jest wystarczające, ponieważ przepis art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wymaga istnienia prawa użytkowania jako ograniczonego prawa rzeczowego, a nie innego tytułu prawnego. Brak takiego prawa u poprzednika skarżącej wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku o nieodpłatne nabycie własności.
Stan faktyczny
Skarżąca domagała się nieodpłatnego przyznania własności działki, która stanowiła część gospodarstwa rolnego przekazanego przez jej rodziców Skarbowi Państwa w zamian za spłatę. Organy administracji odmówiły przyznania własności, wskazując, że w decyzji o przejęciu gospodarstwa nie ustanowiono prawa użytkowania działki na rzecz rodziców skarżącej, a skarżąca władała nieruchomością na podstawie umów dzierżawy. Skarżąca zarzuciła błędną wykładnię przepisów i naruszenie procedury.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant Starszy referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przyznania prawa własności działki oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej po rozpatrzeniu odwołania M. P. (dalej zwanej: "skarżącą") utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przyznania na rzecz skarżącej prawa własności nieruchomości nr 1 o pow. 1.1220 ha położonej w G. zapisanej w księdze wieczystej nr [...] stanowiącej własność Gminy G. Zaskarżona decyzja Kolegium zapadła w następującej stanie faktycznym i prawnym: Naczelnik Miasta i Gminy w P. decyzją z dnia [...] r. wydaną po rozpatrzeniu wniosku właścicieli nieruchomości A. Z. oraz A. Z. działając na podstawie art. 53 i 54 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin oraz na podstawie § 41 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin orzekł o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej położonej w G. o ogólnej powierzchni 1.3740 ha stanowiącej działki nr 2, 1 za spłatą w kwocie 75.736 zł. W dniu [...]r. skarżąca złożyła do Starosty [...] wniosek o nieodpłatne przyznanie jej, jako zstępnej byłych właścicieli, prawa własności działki nr 1 o powierzchni 1.1220 ha. Jako podstawę wniosku skarżąca wskazała art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jednak decyzją z dnia [...] r. Starosta odmówił przyznania skarżącej własności nieruchomości, gdyż w decyzji z [...] r. nie wskazano uprawnień dotyczących bezpłatnego użytkowania przejętej działki gruntu. Na skutek odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję Starosty i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało na okoliczności, które należało wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Ustalenia wymagało m.in. kto władał nieruchomością w okresie od [...] r. do [...] r., oraz kto użytkuje działkę nr 2, czyją jest własnością i czy skarżąca nie powinna zawnioskować o jej nieodpłatne przejęcie. Decyzją z dnia [...] r. Starosta [...] ponownie odmówił nieodpłatnego przyznania skarżącej prawa własności działki nr 1 o powierzchni 1.1220 ha. Uzasadniając odmowę organ wskazał, że decyzja z [...] r. została wydana na podstawie art. 53 i 54 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin tj. przekazanie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa miało miejsce odpłatnie - za spłatą w kwocie 75 736 zł. (płatną w ratach), a nie na podstawie art. 45 tamtej ustawy tj. nie doszło do przejęcia gospodarstwa rolnego nieodpłatnie – w zamian za emeryturę. Tymczasem art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie pozwala przyznać własność nieruchomości, którą uprzednio nabyło odpłatnie na wniosek rolnika. Ponadto poprzednikom skarżącej w decyzji z [...] r. nie pozostawiono możliwości nieodpłatnego użytkowania fragmentu działki przejętej przez Skarb Państwa. Późniejsze umowy dzierżawy zawierane przez skarżącą, a wcześniej przez jej poprzedników prawnych nie są wystarczające do uznania spełnienia przesłanek ustawowych wynikających z art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skarżąca działając przez pełnomocnika będącego adwokatem wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77, art. 80 k.p.a. w związku z art. 138 § 2 k.p.a., a także błędną wykładnię art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zarzucono, że wbrew wskazaniom Kolegium Starosta zaniechał ustalenia właściciela oraz użytkownika działki nr 2, a także nie ustalono, czy strona skarżąca nie powinna również wnioskować o nieodpłatne przyznanie prawa własności tej działki. Ponadto z art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie wynika wymóg, aby uprzednie przekazanie gospodarstwa rolnego nastąpiło nieodpłatnie. Końcowo wskazano, że treść art. 55 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin zawiera w sobie ustawowe przyznanie przekazującemu gospodarstwo uprawnień dotyczących jego bezpłatnego użytkowania. Zaskarżoną decyzją Kolegium po rozpatrzeniu powyższego odwołania utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium najpierw przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania oraz treść wydanych w jego toku decyzji administracyjnych. Według Kolegium przedmiotem sporu jest wykładania art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przy czym przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że niezbędną przesłanką do nabycia prawa własności działki uprzednio przekazanej na rzecz Skarbu Państwa jest przysługujące uprawnionemu prawo użytkowania tej działki w rozumieniu art. 252 kodeksu cywilnego. Prawo do użytkowania musi być ustanowione w decyzji przejmującej gospodarstwo rolne na rzecz Państwa. W przypadku gdy o nabycie własności występuje zstępny uprawnionego, to zamiast prawa użytkowania, które ze swej istoty wygasło wraz ze śmiercią uprawnionego, musi on władać nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom swojego poprzednika, czyli musi tą nieruchomością władać jak użytkownik, jako jej posiadacz zależny. W tym kontekście Kolegium zwróciło uwagę, że w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w P. z dnia [...] r. nie ustanowiono prawa bezpłatnego użytkowania przekazanej działki. Tym samym skoro poprzednikowi skarżącej nie przysługiwało ustanowione w decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego prawo użytkowania, to bez znaczenia jest to, w jaki sposób włada ona obecnie nieruchomością. Powyższa decyzja Kolegium została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze pełnomocnik skarżącej domaga się uchylenia decyzji Kolegium, zarzucając błędną wykładnię art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść decyzji tj. art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77, art. 80 w związku z art. 138 § 2 k.p.a. Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżącej przyznał, że w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w P. z dnia [...] r. brak jest ustanowienia na rzecz rodziców skarżącej prawa użytkowania w rozumieniu art. 252 k.c. Jednak nieruchomość była przez nich, a następnie przez skarżącą faktycznie użytkowana, przy czym ze względu na zatarcie różnic pomiędzy dzierżawą a użytkowaniem wynikający z umowy dzierżawy stosunek prawny łączący rodziców skarżącej, a następnie skarżącą, z tą nieruchomością de facto odpowiadał definicji użytkowania. Podkreślił, że wobec wątpliwości interpretacyjnych dotyczących art. 118 należało je rozstrzygnąć na korzyść skarżącej. Ponadto z art. 55 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin wynika ustawowe przyznanie bezpłatnego użytkowania osobie przekazującej gospodarstwo na rzecz Państwa, a organy nie dokonały analizy wniosku skarżącej w świetle tego przepisu. Kolegium nie odniosło się także do rzeczywistego czasu trwania dzierżawy, a także prawdopodobieństwa, że użytkowanie nie zostało ustanowione wyłącznie przez zaniedbanie. Nie uwzględniono także wniosku o zbadanie, jak w innych, tożsamych sprawach na tym obszarze w latach 80-tych ustanawiane było użytkowanie. Końcowo pełnomocnik skarżącej zakwestionował dokonane przez organ I instancji w kontekście art. 118 ustawy cywilistyczne rozróżnienie odpłatności i nieodpłatności poszczególnych przypadków przekazania gospodarstwa rolnego Skarbowi Państwa. W każdym bowiem przypadku zachodziła ekwiwalentność, z tym że świadczeniem wzajemnym ze strony Skarbu Państwa była albo wieloletnia emerytura, albo spłata rozłożona na raty. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie przedstawiając argumentację zbieżną z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107, t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302, t.j. ze zm. ) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą nieodpłatnego przyznania na rzecz skarżącej prawa własności nieruchomości Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi powyżej kryteriami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu. W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Ponieważ w świetle wniesionej skargi stan faktyczny ustalony w postępowaniu administracyjnym nie jest sporny, a kwestionowana jest jego ocena, to Sąd po szczegółowym zbadaniu akt administracyjnych poczynione przez Kolegium ustalenia dotyczące stanu faktycznego poczytuje jako własne. W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do wykładni przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (obecnie: Dz.U. z 2019 r., poz. 299 ze zm., zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników"), a przede wszystkim art. 118 tej ustawy. Organy obu instancji zasadnie wskazały, że obecnie obowiązująca ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników zawiera przepis art. 118 ust. 1, zgodnie z którym osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Treść tego przepisu została wprowadzona do ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników z chwilą jej uchwalenia. Treść ta stanowiła jednak kontynuację uprawnienia, jakie przyznano rolnikom już wcześniej. Pierwszą zmianę polegającą na tym, że rolnik przekazujący gospodarstwo rolne mógł zachować nie tylko własność budynków jako odrębny przedmiot własności, ale mógł zachować na własność działkę (nieruchomość), na której jest wzniesiony budynek, na gruncie obowiązującej uprzednio ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268, z późn. zm.) wprowadziła ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53) - art. 6, która weszła w życie z mocą od dnia 1 stycznia 1989 r. (odpowiednikiem tego przepisu jest obecnie art. 118 ust. 2 ustawy z 1990 r.). Kolejnym krokiem w celu zaspokojenia interesów rolnika było uregulowanie zawarte w nowo uchwalonej ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników z 1990 r. - w art. 118 ust. 1, przewidujące przyznanie prawa własności działki przekazanej do użytkowania. Natomiast ust. 2a tego przepisu został dodany przez art. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 20 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1992 r. Nr 58, poz. 280). Wynika z niego, że z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Przepisów ust. 1-2 a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach (ust. 3 art. 118). Celem przedstawionego powyżej unormowania było zatem to, aby własność działki, co do której rolnikowi przysługiwało dożywotnie prawo użytkowania, przyznać jego zstępnym, którzy zazwyczaj z nim mieszkali i prowadzili wspólne gospodarstwo. Warunkiem przyznania działki zstępnym było faktyczne władanie daną nieruchomością po śmierci rolnika, w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (vide: wyrok NSA z dnia 27 listopada 2012 r. sygn. akt II OSK 1339/11 - dostępne w CBOSA ). W ocenie Sądu z art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że uprawnienie do żądania bezpłatnego przekazania działki pozostawionej rolnikowi do dożywotniego użytkowania, obwarowane jest dwoma przesłankami, które muszą być spełnione łącznie - wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działki i jednocześnie faktycznie władać nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi. Jednocześnie należy podkreślić, że wymaganą przesłanką wskazaną w art. 118 ust. 1 ww. ustawy, niezbędną dla nieodpłatnego nabycia prawa własności działki przez osobę, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu, jest przysługiwanie prawa użytkowania tej działki gruntu. Nie wystarcza przy tym użytkowanie działki w znaczeniu języka potocznego, na podstawie dowolnego tytułu prawnego, lecz koniecznym jest to, aby osobie, która przekazała gospodarstwo rolne przysługiwało ograniczone prawo rzeczowe w postaci użytkowania, o którym mowa w art. 252 kodeksu cywilnego. Zgodnie z przepisem art. 252 k.c., którego brzmienie pozostaje niezmienione od wejścia w życie kodeksu cywilnego, użytkowanie polega na obciążeniu rzeczy prawem do jej używania i pobierania pożytków. Użytkowanie jest prawem osobistym, związanym z osobą użytkownika, z czym łączy się nie tylko niezbywalność tego prawa, ale również fakt, że użytkowanie ustanowione na rzecz osoby fizycznej wygasa najpóźniej z jej śmiercią (art. 266 k.c.). Kolejną cechą użytkowania jako ograniczonego prawa rzeczowego jest możliwość wygaśnięcia użytkowania, jeżeli jest niewykonywane przez lat dziesięć (art. 255 k.c.). W wyroku z dnia 14 lipca 2011 r., II OSK 1096/10, LEX Nr 1083527, NSA zwrócił uwagę, że podmiotowe prawo użytkowania zdecydowanie należy odróżnić od potocznego pojęcia "użytkowania". Ustanowienie prawa użytkowania następuje w celu wypełnienia określonej funkcji społeczno-gospodarczej, tradycyjnie pełniąc funkcję alimentacyjną, służącą zabezpieczeniu egzystencji określonych osób. W przypadku wystąpienia z wnioskiem z art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników należy zatem ustalić, czy żądający przyznania prawa własności działki legitymuje się prawem jej użytkowania, to znaczy czy takie prawo zostało ustanowione w decyzji przejmującej gospodarstwo rolne na rzecz Państwa, oraz czy prawo to nie wygasło. Jeżeli podstawę wniosku stanowi art. 118 ust. 2a ustawy ustalić należy, że prawem użytkowania legitymował się poprzednik wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie okoliczność bezsporną stanowi to, że w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w P. z dnia [...] r. brak jest ustanowienia na rzecz rodziców skarżącej prawa użytkowania w rozumieniu art. 252 k.c. Prawo użytkowania spornej działki, o którym mowa w art. 252 k.c. nie zostało także ustanowione po wydaniu powyższej decyzji. Natomiast w aktach administracyjnych znajduje się poświadczona za zgodność z oryginałem kopia umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] r. pomiędzy Naczelnikiem Miasta i Gminy w P. działającym w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa a A. Z. jako dzierżawcą, na podstawie której działka nr 1 została oddana dzierżawcy w 10-letnią dzierżawę (karta nr 47 akt administracyjnych). Kolejna umowa dzierżawy została zawarta w dniu [...] r., bezpośrednio ze skarżącą jako dzierżawcą (karta nr 13 akt administracyjnych). Skarżąca występuje także jako dzierżawca w następnych umowach dzierżawy obowiązujących w latach 1994-2018. (karty nr 5 do nr 12 akt administracyjnych). W ocenie Sądu powyższe okoliczności wykluczają, aby skarżącej przyznać nieodpłatnie wnioskowaną przez nią działkę. Rodzicom skarżącej nie przysługiwało prawo użytkowania spornej działki. Ponadto skarżąca od [...] r. jako posiadacz zależny włada tą działką nie jak użytkownik lecz jak dzierżawca. Jednocześnie nie można podzielić stanowiska pełnomocnika skarżącej sprowadzającego się to tego, aby wynikające z art. 118 ustawy uprawnienie do nieodpłatnego nabycia działki przyznać ze względu na to, że rodzice skarżącej korzystali z tej działki na podstawie umowy dzierżawy jako stosunku prawnego tożsamego z użytkowaniem. Skoro bowiem w art. 118 ustawy ustawodawca wprost wskazał na prawo użytkowania jako przesłankę do nabycia uprawnienia do bezpłatnego przyznania własności działki, to brak jest podstaw do tego, aby przesłankę tę uznać za spełnioną w razie korzystania z nieruchomości na podstawie innego niż prawo użytkowania tytułu prawnego. Nie mogły przy tym odnieść skutku zabiegi pełnomocnika skarżącego zmierzające do wykazania podobieństw pomiędzy prawem użytkowania, o którym mowa w art. 252 k.c., a korzystaniem na podstawie umowy dzierżawy, gdyż pomimo podobieństwa niektórych cech tych instytucji mają one jednak zasadniczo różny charakter prawny i nie mogą być ze sobą utożsamiane. Należy przy tym podkreślić, że art. 118 ustawy wprowadzając odstępstwo od zasady, że przekazanie przez rolnika gospodarstwa rolnego powoduje definitywną utratę jego własności, stanowi przepis wyjątkowy. Ze względu na ten wyjątkowy charakter przepis ten nie może być przedmiotem wykładni rozszerzającej. Przede wszystkim jednak przepis art. 118 ustawy jest jednoznaczny w swej treści i wbrew wywodom skargi jego treść nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, co do tego jaki sposób władania działką gruntu wymagany jest do powstania uprawnienia do domagania się nieodpłatnego przeniesienia jej własności. Z tego względu nie mogło zyskać aprobaty oczekiwanie pełnomocnika skarżącej, aby wątpliwości rozstrzygać na jej korzyść. Bez znaczenia są również powody, które sprawiły że w odniesieniu do rodziców skarżącej nie doszło do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego w postaci prawa użytkowania spornej działki, a także to, czy w odniesieniu do równolegle przekazywanych gospodarstw ustanowiono takie ograniczone prawo rzeczowe. Nie można także zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącej, wedle którego z art. 55 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin wynika, że prawo bezpłatnego użytkowania przez osobę przekazującą gospodarstwo na rzecz Państwa powstawało z mocy prawa, bez konieczności wydania decyzji administracyjnego zawierającej rozstrzygnięcie w tym względzie lub bez czynności prawnej kreującej takie ograniczone prawo rzeczowe. Zgodzić się natomiast wypada z zaprezentowaną przez pełnomocnika skarżącej oceną dokonanego przez Kolegium cywilistycznego rozróżnienia odpłatności i nieodpłatności poszczególnych przypadków przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Niemniej zagadnienie to w realiach rozpoznawanej sprawy pozbawione jest znaczenia z punktu widzenia trafności rozstrzygnięcia podjętego przez Kolegium. Omówiony powyżej brak ustanowienia prawa użytkowania na rzecz rodziców skarżącej stanowi bowiem przeszkodę do uwzględnienia jej wniosku bez względu na to, czy przekazanie gospodarstwa rolnego nastąpiło w zamian za spłatę czy też w zamian za emeryturę. W ocenie Sądu z akt administracyjnych wynika, że postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały natomiast wystarczająco uzasadnione w decyzjach. Mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego zostały także należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną i na zasadzie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło