II SA/Gl 950/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Adam Pawlyta, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/1460/2023/4681 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia 31 stycznia 2023 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z 20 kwietnia 2023r. nr SKO.PSW/41.5/1460/2023/4681 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta D. z 31 stycznia 2023r. nr [...] odmawiającą skarżącej E. P. przyznania dodatku węglowego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca 29 listopada 2022r. złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Ponieważ organ ustalił, że dla podanego adresu jeden dodatek już przyznano, organ wezwał stronę do przedłożenia zaświadczenia, że do 30 listopada 2022r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu. 16 stycznia 2022r. strona zgłosiła się do organu i oświadczyła, że do tej daty nie zostały podjęte formalne kroki prowadzące do nadania odrębnego adresu dla dwóch lokali ze względu na wysokie koszty, jakie są z tym związane. Oświadczyła jednocześnie, że w domu pod podanym przez nią adresem zamieszkują dwa odrębne gospodarstwa domowe. Ona wraz z mężem i synem zamieszkuje na parterze, gdzie znajduje się kuchnia łazienka i dwa pokoje. Lokale posiadają osobne wejścia do budynku, a głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na węgiel. W odpowiedzi na zawiadomienie o możliwości zapoznania się z materiałami sprawy dokonane w trybie art. 10 § 1 i 79a Kpa strona podtrzymała twierdzenie, że zamieszkuje w odrębnym lokalu i spełnia warunki do przyznania dodatku, jednak nie jest w stanie tego udowodnić z powodu nieprzeprowadzenia wizji lokalnej, choć w poprzednim piśmie wyraziła to zgodę. Decyzją z 20 lutego 2023r. Prezydent Miasta D. odmówił przyznania dodatku, gdyż stwierdził, że wniosek złożony przez stronę jest kolejnym dotyczącym tego samego adresu. Jednocześnie przyznał, że w budynku mieszkają i gospodarują dwa odrębne gospodarstwa domowe, jednak z uwagi na to, że posiadają ten sam adres, a strona nie podjęła do 30 listopada 2022r. działań mających na celu ustalenie odrębnych adresów dla poszczególnych gospodarstw domowych, to przysługuje im jeden dodatek węglowy. Od tej decyzji strona wniosła odwołanie. Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powołując się na treść art. 2 ust. 3c ustawy stwierdziło, że skoro ustawodawca jako przesłankę wskazał brak możliwości ustalenia odrębnego adresu do 30 listopada 2022r., to obowiązkiem strony było podjęcie sformalizowanych działań mających to na celu. Dopiero brak możliwości ustalenia odrębnego adresu dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach w terminie do 30 listopada 2022r. otwiera drogę do przyznania stronie dodatku węglowego w trybie przewidzianym w art. 2 ust. 3d ustawy. O braku możliwości dokonania czynności można bowiem mówić dopiero wtedy, gdy próba jej dokonania w ogóle została podjęta. Skoro strona oświadczyła, że nie podjęła starań o mających na celu ustalenie odrębnych adresów dla poszczególnych gospodarstw domowych, to nie spełniła przesłanek ustawowych niezbędnych dla przyznania dodatku. Na tę decyzję strona wywiodła skargę do WSA, w której wyraziła swoje niezadowolenie, jednak nie sfomułowała zarzutów wobec treści decyzji SKO. Podtrzymała dotychczas prezentowane stanowisko i stwierdziła, że nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest dla niej krzywdzące. Nadto stwierdziła, że podjęte przez nią działania mające na celu ustalenie odrębnego adresu dla poszczególnych gospodarstw, to również dotyczące tego rozmowy z pracownikami urzędu miejskiego, w toku których poinformowano ją, że ustanowienie odrębnej własności samodzielnego lokalu następuje zgodnie z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego lub treścią decyzji o warunkach zabudowy oraz pozwoleniem na budowę. Wg strony jest to wystarczającym powodem, aby podejmowanie takich działań uznać za niezasadne, skoro nie ma możliwości nadania adresu lokalowi znajdującemu się w budynku. Bezcelowe jest podejmowanie jakichkolwiek "kroków formalnych" w celu nadania adresu, skoro nie ma ku temu podstaw prawnych i wniosek musi się spotkać z odmową. Natomiast dodatek ma służyć wsparciu rodzin – odrębnych gospodarstw, które samodzielnie zaspokajają swoje potrzeby. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm.) - dalej także: ppsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 2 ust. 3a-3d ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023r., poz. 1630), która weszła w życie 12 sierpnia 2022r., a ust. 3c i 3d został dodany na mocy nowelizacji, która weszła w życie 3 listopada 2022 r. (ustawa z 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych, Dz.U. z 2022 r. poz. 2236). Zgodnie z art. 2 ustawy: 3a. W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. 3b. W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. 3c. W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. 3d. W przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Odnosząc powyższe regulacje do przedstawionego stanu faktycznego Sąd uznał, że w sprawie nieprawidłowo organy uzależniły przyznanie wnioskowanego świadczenia od wymogu, który nie został wyartykułowana przez ustawodawcę. Podkreślić bowiem należy, że w odniesieniu do przesłanki braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, ustawodawca nie wprowadził wymogu, aby okoliczność "braku możliwości ustalenia odrębnego adresu" mogła być ustalona wyłącznie na skutek podjęcia "formalnych kroków" prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego bądź też wymagane było potwierdzenie wskazanej okoliczności konkretnym dowodem. Ustawodawca nie wymaga też wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu (patrz wyrok WSA w Gliwicach z 31 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 474/23; wyrok WSA w Krakowie z 19 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 966/23 i przywołane w nim orzeczenia – dostępne na stronie CBOSA). Uwzględniając dokumentację niezbędną dla zainicjowania tego rodzaju postępowania, poważne wątpliwości budziłoby dokonanie powyższego w terminie do 30 listopada 2022 r. w sytuacji, gdy nowelizacja, na mocy której do art. 2 dodano ust. 3c i ust. 3d weszła w życie 3 listopada 2022 r. Próba taka byłaby też ekonomicznie nieuzasadniona, jeśli zważyć niewątpliwie wysokie koszty związane ze sporządzeniem przez uprawnioną osobę operatu inwentaryzacyjnego z jednej strony, a z drugiej fakt, że świadczenie o które strona się ubiega jest jednorazowe i wynosi 3 000zł. W ocenie sądów administracyjnych – którą skład orzekający w pełni podziela - wykazanie spełnienia omawianej przesłanki z art. 2 ust. 3d w zw. z ust. 3c ustawy, tj. braku możliwości ustalenia do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych może nastąpić również poprzez złożenie przez wnioskodawcę oświadczenia w tym zakresie (tak wyrok WSA w Gliwicach z 17 października 2023 r., sygn. II SA/Gl 1085/23 i wyrok WSA w Krakowie z 19 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 966/23 wraz z przywołanymi w nich orzeczeniami – dostępne CBOSA). Wystarczająca jest także informacja – na co zwróciła uwagę strona – że ustanowienie odrębnej własności następuje zgodnie z ustaleniami planu zagospodarowania i pozwoleniem na budowę, bo nie ma prawnej możliwości nadania adresu lokalowi mieszkalnemu, nawet wyodrębnionemu w sensie faktycznym. Nadto organy z urzędu posiadają wiedzę, czy dla danej nieruchomości jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw. Tym samym nie ma potrzeby, aby strona składała wniosek o nadanie nowego numeru porządkowego. Wystarczy samo oświadczenie strony albo zaświadczenie z urzędu (patrz wyrok WSA w Łodzi z 23 maja 2023 r., sygn. I SA/Łd 299/23 – dostępny jw.). Wykładnia omawianych przepisów dokonana przez SKO powoduje znaczne zawężenie kręgu osób, które mogą skorzystać z omawianego tutaj wyjątku. Tymczasem kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury, przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych, dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, w tym kwestii odrębności lokali i braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem (por. wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2023 r., sygn. II SA/Gl 210/23 – dostępne jw.). Jeśli zamiarem ustawodawcy byłoby uzależnienie przyznania świadczenia od podjęcia przez wnioskodawcę określonych czynności zmierzających do wyodrębnienia lokalu, to znalazłoby to swój bezpośredni wyraz w brzmieniu przepisów ustawy, a tak się nie stało. Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do przedstawionej wyżej wykładni. Rozważy konieczność przeprowadzenia wizji lokalnej celem ustalenia ile gospodarstw domowych funkcjonuje pod wskazanym we wniosku adresem oraz czy istotnie mieszczą się one w odrębnych lokalach. W tym stanie rzeczy, stwierdzając że organy orzekające obu instancji dokonały nieprawidłowej wykładni przepisów art. 2 ust. 3c i 3d ustawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.