II SA/Gl 951/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka ( spr.) Sędzia NSA Ewa Krawczyk Protokolant sekr. sąd. Elwira Massel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi M. I. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę Pismem z dnia [...] 2005 r. E. I. zwrócił się do Prezydenta Miasta S. o wymeldowanie byłej żony M. I. z lokalu nr [...] położonego przy ul. A w . W uzasadnieniu wyjaśnił, że M. I. opuściła mieszkanie w [...] 1998 r. i od tego czasu w nim nie przebywa. Podał również, że nie zna aktualnego miejsca pobytu byłej żony. Na rozprawę rozwodową M. I. nie stawiła się. O wszczęciu postępowania organ zawiadomił M. I., co potwierdza zwrotne poświadczenie odbioru przesłanego pisma w dniu [...] 2005 r. Skuteczne doręczenie nastąpiło na adres w K., albowiem uprzednie, skierowane na adres zameldowania, nie zostało podjęte w terminie. Z akt wynika natomiast, że nie zostało doręczone skarżącej zawiadomienie o terminie przeprowadzenia oględzin, które skierowano wyłącznie na adres zameldowania. W wyniku przeprowadzonych oględzin ustalono, że w mieszkaniu nie ma rzeczy osobistych M. I., lokal użytkowany jest przez wnioskodawcę i znajduje się w remoncie. Strona podała nadto, że rozwód został orzeczony w roku [...] bez osobistego udziału skarżącej w postępowaniu i bez orzekania o podziale majątku dorobkowego. Z informacji uzyskanej od Centralnego Biura Adresowego wynika, że M. I. była zameldowana w przedmiotowym mieszkaniu w S. od roku [...]r., zaś od [...] 2004 r. do [...] 2005 r. była zameldowana w K.. W związku z dokonanymi ustaleniami organ I instancji zwrócił się do Urzędu Miasta w K. o przesłuchanie skarżącej w charakterze strony. Przesłuchana M. I. podała, że obszerne pisemne wyjaśnienia w sprawie przesłała na adres Urzędu w S.. Wyjaśniła, że wszystkie jej rzeczy, za wyjątkiem posiadanych przy sobie w chwili opuszczenia mieszkania, zostały w lokalu. Pozostały w nim również stanowiące współwłasność przedmioty wyposażenia mieszkania. Opuszczając mieszkanie zabrała klucze do niego, jednakże były mąż wymienił zamki, uniemożliwiając jej wejście. Podniosła, że mieszkania nie opuściła dobrowolnie, lecz została do tego przymuszona nagannym zachowaniem męża. Natomiast stały meldunek jest jej niezbędny dla załatwiania ważnych spraw życiowych, a finansowa sytuacja uniemożliwia jej uzyskanie samodzielnego mieszkania. W pismach wyjaśniających przesłanych na adres organu I instancji skarżąca stwierdziła, że nie zgadza się na wymeldowanie. Podniosła, że mąż znęcał się nad nią, ale sytuacja życiowa w najbliższej przyszłości zapewne zmusi ją do powrotu do mieszkania i wówczas zwróci się do organów ścigania o umożliwienie wejścia do mieszkania. Przesłała nadto kopię pisma z dnia [...] 1998 r. skierowanego do Prokuratury w S., w którym obszernie opisała swą ówczesną sytuację rodzinną i naganne zachowanie męża. W odpowiedzi na zapytanie organu skarżąca podała, że nie zwracała się do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu, albowiem nie wiedziała o takiej możliwości. Sąd Rejonowy w S. pismami z dnia [...] 2005 r. i [...] 2005 r. poinformował, że nie wpłynęły sprawy z powództwa M. I., dotyczące przywrócenia naruszonego posiadania i podziału majątku dorobkowego stron. W piśmie z dnia [...] 2005 r. M. I. podała, że nie może starać się o ponowne zamieszkanie z mężem, albowiem obawia się go i tymczasem wystarcza jej posiadanie stałego miejsca zameldowania. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. orzekł o wymeldowaniu M. I. z pobytu stałego w S. przy ul. A. Uznał, że spełniona została przesłanka wymeldowania z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2005 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., nr 87 poz. 960 ze zm.). Jednocześnie podał, że M. I. nie podała organowi adresu do korespondencji, w związku z czym nie mogła skorzystać z prawa zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji. Decyzja ta została doręczona M. I. na adres w K.. Odwołanie od tej decyzji złożyła M. I.. Podniosła, że nie jest prawdą, iż nie podała organowi adresu, albowiem uczyniła to i odbiera kierowaną do niej korespondencję. Powtórzyła swoje dotychczasowe twierdzenia i załączyła do odwołania załączniki, w tym kopię postanowienia z dnia [...] r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie groźby pozbawienia życia przez E. I. w stosunku do M. I.. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że groźby te nie wzbudziły u M. I. uzasadnionej obawy ich spełnienia, pokrzywdzona odmówiła składania zeznań i odmówiła złożenia wniosku o ściganie i ukaranie męża, a w przypadku nadania sprawie dalszego biegu uprzedziła, że skorzysta z uprawnień z art. 182 § 1 k.k. Rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta z dnia [...] r. zostało uchylone decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r. nr. [...] a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Jako powód uchylenia decyzji podano naruszenia art. 7, 10 § 1, 77 i 80 k.p.a. Wskazano, że organ I instancji winien uzupełnić postępowania o ustalenie okoliczności opuszczenia mieszkania i zapoznać skarżącą z aktami sprawy przed wydaniem decyzji. W toku ponownego rozpoznania sprawy Prezydent Miasta ustalił, że przed sądem powszechnym z wniosku M. I. toczy się postępowanie o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. [...] zakończonego prawomocnym wyrokiem rozwodowym. Z tego względu umorzone zostało postępowanie w sprawie [...] z powództwa M. I. o rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Na dzień [...] 2006 r. wyznaczone zostały oględziny lokalu. M. I. poinformowała pisemnie, że na oględziny się nie stawie ze względu na obawę o swoje życie. Oględziny nie doszły do skutku, albowiem E. I. odmówił udostępnienia lokalu i powołał się na fakt ich przeprowadzenia w roku 2005. Nadto M. I. wniosła o zawieszenie postępowania do czasu podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem rozwodowym. M. I. została zapoznana z aktami sprawy w siedzibie Urzędu Miasta K.. Podała wówczas, że nie została zawiadomiona o oględzinach przeprowadzonych w roku 2005. Nie poinformowano jej również, że w aktach znajduje się wyrok rozwodowy, co utrudniło jej wznowienie sprawy rozwodowej, zaś były mąż wprowadził organ w błąd, że nie zna jej miejsca zamieszkania. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. z dnia [...] r., nr [...] wymeldowaniu M. I. z pobytu stałego w mieszkaniu przy ul. A. Stwierdzono zaistnienie przesłanki wymeldowania z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, albowiem skarżąca opuściła miejsce stałego pobytu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Okoliczność tę potwierdziły oględziny mieszkania oraz sama skarżąca w swych pismach. Opuszczenie wedle skarżącej miało mieć charakter przymusowy, jednakże nie podjęła ona żadnych środków w celu powrotu do mieszkania. Odnośnie żądania zawieszenia postępowania podniesiono, że w postępowaniu wznowieniowym sąd nie będzie rozstrzygał o okolicznościach i przyczynach opuszczenia mieszkania, zatem od jego wyniku nie zależy rozstrzygnięcie sprawy o wymeldowanie. W odwołaniu od decyzji M. I. zarzuciła, że nie była powiadomiona o żadnym z terminów oględzin. Nie rezygnowała z ich przeprowadzenia, jedynie wyrażała obawę o swe życie ale organ nie zapewnił jej ochrony. Nie miała zamiaru zmieniać miejsca zamieszkania, została do tego zmuszona i nie ma możliwości zameldowania pod innym adresem. Czasowy pobyt poza miejscem zameldowania nie wiązał się z zamiarem zmiany miejsca zameldowania. Podała, że prowadzona sprawa o wznowienie postępowania w przedmiocie rozwiązania małżeństwa ma znaczenie dla sprawy, albowiem sąd orzeknie w niej o przyczynach opuszczenia mieszkania. Dochodzenie sądowe prawa do lokalu nie miało podstaw, albowiem nigdy nie została go pozbawiona, jednak mimo to zwracała się o pomoc do policji i prokuratury oraz sądu o eksmisję E. I.. Działania organu są skierowane przeciwko jej interesom i czynią z niej osobę bezdomną. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy przyjął, że ustalony stan faktyczny potwierdza fakt opuszczenia przez skarżącą miejsca stałego pobytu. Zarzut nie zawiadomienia o przeprowadzeniu oględzin w dniu [...] r. nie jest zasadny, w tym dniu żadne oględziny nie miały miejsca, a data ta stanowiła pomyłkę, sprostowaną postanowieniem Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. Za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem mieszkania należy uznać sytuację, w której osoba zameldowana została z lokalu usunięta wbrew swej woli, jednakże następnie nie podjęła środków i działań w celu zapewnienia sobie powrotu do mieszkania. Uznano, że w sprawie skarżąca takich środków skutecznie nie podjęła, mimo upływu ośmiu lat od opuszczenia mieszkania. Wskazano również, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zameldowania nie pozostaje w związku z uprawnieniami do lokalu. W skardze do sądu administracyjnego M. I. zwróciła się o unieważnienie wydanych decyzji. Podniosła, że wznowione postępowanie w sprawie rozwiązania małżeństwa ma znaczenie prejudycjalne dla sprawy a twierdzenia o możliwości powtórnego zameldowania się w mieszkaniu po uzyskaniu pozytywnego rozstrzygnięcia w tym zakresie ograniczają jej prawo do dysponowania własnym życiem. Przesłanką zameldowania nie jest bowiem jakikolwiek uprzednie rozstrzygnięcie organu. Nie wzięto pod uwagę, że opuszczając mieszkanie nie miała zamiaru się wymeldować a swoje sprawy przejściowo skoncentrowała w innym miejscu. Pominięto również fakt, że urzędnicy ponad rok ukrywali przed nią istnienie orzeczenia o rozwodzie, by w ten sposób pomóc E. I.. Stanowisko swoje podtrzymała w pismach z dnia [...] 2006 r., W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i podaną argumentację. Zauważył, że organy nie ukrywały przed skarżącą dowodów w sprawie, w tym w szczególności istnienia wyroku rozwodowego, albowiem fakt jego wydania został odnotowany w uzasadnieniu decyzji Wojewody [...] z [...]r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie był wniosek o wymeldowanie skarżącej z pobytu stałego. Orzeczenie w tym zakresie jest możliwe, uzasadnia je regulacja art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ustawa ta przewiduje ewidencjonowanie przez właściwe organy miejsca pobytu osób, nakładając na nie obowiązek meldunkowy. Obowiązek ten polega, zgodnie z art. 4 ustawy, m. in. na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego, jak i na wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego. Regulacja ta jest pochodną funkcji, jaką spełnia z założenia ewidencja ludności. Jej zadaniem jest odnotowywanie miejsca pobytu poszczególnych osób. Zasadnie zatem organy administracji wyjaśniały skarżącej, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wymeldowania nie pozostaje w związku z kwestią posiadania prawa do lokalu. O zameldowaniu przesądza bowiem stan faktyczny, polegający na rzeczywistym zamieszkiwaniu danej osoby pod określonym adresem. Dokonanie wymeldowania nie jest równoznaczne z utratą tytułu prawnego do lokalu. Z tego względu nie można podzielić przekonania skarżącej, że wydane rozstrzygnięcie o wymeldowaniu jest przedwczesne, albowiem postępowanie winno zostać zawieszone do czasu zakończenia postępowania o wznowienie sprawy zakończonej wyrokiem rozwodowym. Nawet bowiem w przypadku wydania przez sąd powszechny wyroku po wznowieniu postępowania rozwodowego czy też orzeczenia o podziale majątki dorobkowego, ich rozstrzygnięcia nie będą odnosić się do faktu dotyczącego miejsca zamieszkiwania skarżącej i stanu tego nie zmienią. Orzeczenia te mogą rozstrzygać, któremu z małżonków przysługuje prawo do lokalu, co w przypadku powrotu do mieszkania uzasadnia dokonanie czynności zameldowania. Również w chwili obecnej, ze względu na to, że zarówno M. I. jak i E. I. przysługuje tytuł prawny do lokalu, możliwe jest dokonanie ponownego zameldowania w mieszkaniu, pod warunkiem uprzedniego w nim zamieszkania z zamiarem stałego pobytu. W tym samym czasie można mieć tylko jedno miejsce pobytu stałego (art. 5 ust. 2 ustawy). Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). Zamiar ów oznacza skoncentrowanie w danym miejscu swych spraw życiowych, co oczywiście nie uniemożliwia opuszczenia tego miejsca i przebywania pod innym adresem. Opuszczenie takie nie może jednak polegać na zmianie o cechach trwałości i sprowadzać się do całkowitego zerwania związków z miejscem zameldowania. O związkach tych nie może świadczyć wyłącznie deklarowana wola zamieszkiwania pod określonym adresem czy zamiar powtórnego zamieszkania w danym miejscu. W przypadku osoby opuszczającej miejsce pobytu stałego lub czasowego, obowiązek meldunkowy polega na dokonaniu wymeldowania (art. 15 ust. 1 ustawy). Jeżeli strona takiego obowiązku nie dopełni, wówczas zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy, organ gminy na wniosek lub z urzędu wydaje decyzję w sprawie wymeldowania. Okoliczności opuszczenia miejsca stałego zameldowania, w tym kwestia braku dobrowolności, mogą być przez organy brane pod uwagę, jednakże podlegają ocenie w kontekście ustalonego stanu faktycznego, w szczególności długości okresu zmiany miejsca pobytu, podejmowanych działań w celu powrotu czy usunięcia przyczyn wymuszających opuszczenie. W kontrolowanym przypadku zostało ustalone, że skarżąca opuściła miejsce stałego zamieszkania w roku 1998. Nie było również kwestionowane, że M. I. przebywa w K., gdzie pod wskazanym przez nią adresem odbiera korespondencję. Faktem jest, że przeprowadzone przez organ I instancji oględziny z dnia [...] 2005 r. odbyły się bez udziału i zawiadomienia skarżącej (wbrew jej twierdzeniom, były to jedyne oględziny w sprawie, co wynika z akt). Uchybienie to nie może jednak skutkować uchyleniem decyzji, albowiem w ocenie Sądu nie miało ono wpływu na rozstrzygnięcie. Sama skarżąca przyznała, że nie przebywa pod adresem zameldowania, w mieszkaniu nie ma jej rzeczy a ona sama nie może powrócić do mieszkania. Mimo podnoszonego argumentu, że wolą skarżącej jest powrót do mieszkania i opuszczając je nie miała ona zamiaru zmiany miejsca stałego zamieszkania, ustalone okoliczności faktyczne wskazują na sprzeczność między tymi twierdzeniami a zachowaniem skarżącej. Opuszczenie mieszkania miało miejsce kilka lat temu. Skarżąca podaje, że zostało wymuszone nagannym zachowaniem męża. Jednocześnie jednak z akt sprawy wynika, że ze względu na jej postawę nie doszło do wszczęcia i przeprowadzenia przeciwko niemu postępowania karnego. Osłabia to wiarygodność jej twierdzeń. Skarżąca nie pojęła także przez cały czas żadnych starań o powrót do lokalu, starań nie tylko na drodze prawnej, ale również faktycznych. Z okoliczności sprawy można wnosić, że zaakceptowała ona stan faktyczny, i zgodnie z jej własnymi twierdzeniami, pragnie jedynie utrzymać zameldowanie w przedmiotowym mieszkaniu, uzasadniając to brakiem możliwości dokonania zameldowania w innym miejscu. Taka motywacją nie uzasadnia jednak w świetle regulacji ustawy o ewidencji ludności, utrzymania stanu fikcyjnego dotyczącego miejsca stałego pobytu skarżącej. Sam zamiar powrotu w bliżej nie oznaczonej przyszłości do zajmowanego wcześniej lokalu nie uzasadnia utrzymania stanu fikcyjnego, pozostającego w rozbieżności z istniejącym stanem faktycznym. W ocenie Sądu organy administracji nie przekroczyły granic przysługującej im swobody w ocenie materiału dowodowego przyjmując, iż M. I. skoncentrowała swoje sprawy życiowe w innym miejscu niż adres zameldowania a stan ten nie ma w chwili obecnej charakteru tymczasowego, co uzasadnia dokonanie wymeldowania. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd zauważa, że nie ma znaczenia dla oceny legalności wydanej decyzji to, czy M. I. wiedziała o znajdującym się w aktach wyroku rozwodowym. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Wojewody [...], że o jego istnieniu dowiedziała się z uzasadnienia decyzji Wojewody z dnia [...] r. Równocześnie jednak wyrok ten nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, albowiem nie orzeka o kwestiach mających znaczenie dla rozpoznania sprawy wymeldowania. Sam zamiar powrotu w bliżej nie oznaczonej przyszłości do zajmowanego wcześniej lokalu nie uzasadnia utrzymania stanu fikcyjnego, pozostającego w rozbieżności z istniejącym stanem faktycznym. Mając na względzie podaną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.