II SA/Gl 953/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant Referent stażysta Joanna Wita, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2010 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję i orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości Pismem z dnia [...] K.G. zwrócił się z wnioskiem o dokonanie wymeldowania z lokalu położonego w C. przy ul. [...] swojej żony I.G., córki A.G. i syna P.G. W uzasadnieniu podał, iż wymienione osoby od [...] nie przebywają pod wskazanym adresem, wskazał też obecne miejsce ich zamieszkania. W trakcie czynności wyjaśniających organ I instancji w dniach [...] i [...] przesłuchał K.G., który stwierdził, iż żona wyprowadziła się wraz z dziećmi albowiem znalazła nowego partnera. W [...] r. wystąpiła nadto o rozwód, który został orzeczony w [...] r. Była żona z lokalu przy ul. [...] zabrała część swoich i dzieci rzeczy. Nadal posiada klucze do mieszkania i przychodzi raz na dwa lub trzy tygodnie zabrać kolejne rzeczy. Lokal opuściła dobrowolnie, nie partycypuje w kosztach jego utrzymania. Nigdy nie utrudniał żonie zamieszkiwania. Z kolei I.G., wysłuchana w dniach [...] i [...], podała że przedmiotowy lokal opuściła w [...] z uwagi na psychiczne znęcanie się K.G. nad nią i dziećmi. Zamieszkała początkowo u matki, obecnie mieszka z dziećmi w wynajętym mieszkaniu, niebawem znowu zamieszka u matki. Nieprawdą jest jakoby mieszkała z przyjacielem. Nie występowała do sądu ani prokuratury z wnioskiem o utrudnianie zamieszkiwania. Nadal posiada klucze do lokalu i powróci do niego wraz z dziećmi jeśli sąd, w ramach podziału majątku, przyzna jej prawo do lokalu. Jak wynika z tej części akt sprawy pismem z dnia [...] I.G. zwróciła się do Prokuratury Rejonowej w C. z wnioskiem o wszczęcie postępowania karnego przeciwko mężowi, który wskutek psychicznego znęcania się zmusił ją do wyprowadzki w obawie o jej i dzieci życie i zdrowie. Postanowieniem z dnia [...] Prokuratura Rejonowa umorzyła postępowanie z uwagi na brak danych dostatecznie uzasadniających popełnienie przestępstwa. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta C. orzekł o wymeldowaniu I.G. wraz z dziećmi A.G. i P.G. z miejsca pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w C. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał treść stanowiącego podstawę prawną decyzji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. 2006, nr 139, poz. 933 z późn. zm.), a następnie omówił poczynione w sprawie ustalenia. Wskazał, iż jego zdaniem w przypadku I.G. oraz jej dzieci nastąpiło faktyczne opuszczenie lokalu. Wymieniona zeznała wprawdzie, że nie opuściła mieszkania nr [...] przy ul. [...] dobrowolnie i złożyła na tę okoliczność skargę w prokuraturze, jednakże prokuratura umorzyła dochodzenie. Biorąc pod uwagę powyższe organ uznał, że w przypadku I.G. oraz jej nieletnich dzieci został spełniony art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy, tj. wymienieni opuścili miejsce pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, w konsekwencji należało orzec o ich wymeldowaniu. I.G. w terminie ustawowym złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podniosła, że mieszkania nie opuściła dobrowolnie lecz zmuszona sytuacją. Wyrok rozwodowy rozwiązujący małżeństwo zapadł [...] z wyłącznej winy męża. Mieszkanie musiała zaś opuścić w obawie o życie i zdrowie jej oraz dzieci. Były mąż bił ją, wszczynał awantury i wyzywał. Wraz z dziećmi chce po podziale majątku powrócić do dawnego mieszkania bo innego miejsca zamieszkania nie posiada. Obecnie rodzina mieszka u rodziców I.G. w jednopokojowym mieszkaniu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przytoczył i zanalizował regulacje prawne dotyczące procedury zameldowania i wymeldowania oraz omówił dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazał, iż jego zdaniem I.G. wraz z dziećmi A.G. i P.G., podjęli w [...] zamiar wyprowadzenia się z mieszkania przy ul. [...] w C., rezygnując tym samym z dalszego przebywania w tym miejscu. W trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego I.G. oświadczyła bowiem, iż cyt. "Nie widzę możliwości zamieszkiwania w lokalu nr [...] przy ul. [...] w C.". Oświadczając również w dniu [...], że dobrowolnie nie dokona wymeldowania, gdyż potrzebny jest jej "meldunek", I.G. stwierdziła ponadto, że w przypadku gdy sąd przydzieli jej lokal (odwołująca złożyła do Sądu Rejonowego II wydziału Cywilnego wniosek o podział majątku dorobkowego małżonków, w tym wkładu mieszkaniowego) - wówczas wróci i zamieszka w nim z dziećmi. Celem ewidencji ludności jest jednak rejestracja danych o faktycznym miejscu pobytu osób, co oznacza, że przesłanką wymeldowania określonej osoby z oznaczonego lokalu jest fakt nie przebywania w nim, bez konieczności wykazania, że osoba ta nie jest uprawniona do przebywania w lokalu. Odnosząc się natomiast do argumentów I.G., a dotyczących m.in. wyprowadzenia się z przedmiotowego lokalu z powodu nagannego zachowania się jej byłego męża organ odwoławczy, podobnie jak uprzednio organ pierwszoinstancyjny podniósł, iż kwestia ta była przedmiotem postępowania w Prokuraturze Rejonowej C. i zakończyła się postanowieniem o umorzeniu dochodzenia. W konkluzji Wojewoda [...] stwierdził, że w sposób trafny organ pierwszej instancji ocenił istniejący stan faktyczny i poprawnie zastosował prawo, przyjmując, że w sprawie z wniosku K.G. o wymeldowanie I.G., A.G. i P.G. zaistniała sytuacja określona w art. 15 ust. 2 cytowanej powyżej ustawy, która uprawnia organ administracji do orzeczenia wymeldowania. Pismem z dnia [...] I.G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji, podnosząc w uzasadnieniu po raz kolejny, że mieszkania nie opuściła dobrowolnie. Uczyniła to gdy zdobyła psychiczną odwagę po latach domowych awantur wszczynanych przez nadużywającego alkoholu K.G. (na potwierdzenie strona wniosła w tej mierze o dopuszczenie dowodu z akt sprawy rozwodowej). Obecnie tymczasowo zamieszkuje u matki, jedynie do zakończenia sprawy o podział majątku. Gdy tylko sąd przyzna jej prawo do lokalu natychmiast do niego powróci. Nadal posiada klucze do przedmiotowego lokalu, pozostawiła w nim część rzeczy osobistych. Nie skoncentrowała życia w innym miejscu. Skarga została wniesiona w terminie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które zawarł był w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaakcentował dodatkowo, że argumenty skargi odwołujące się do względów natury życiowej, słusznościowej czy celowościowej nie mogą mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia albowiem podstawą każdego rozstrzygnięcia może być jedynie przepis prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie. Zdaniem tut. Sądu stanowiąca przedmiot zaskarżenia decyzja drugoinstancyjna wydana została bowiem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity: Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej: k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować zatem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 1768/99. W odniesieniu do postępowania przed organem odwoławczym należy też podkreślić, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ ten obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą decyzją lub postanowieniem organu I instancji, a stan faktyczny winien ustalić nie tylko w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu I instancji lecz także rozszerzając granice postępowania dowodowego na istotne dla sprawy okoliczności faktyczne pominięte przez organ pierwszoinstancyjny. W konsekwencji, w myśl art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić nie tylko na żądanie strony lecz także z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który w I instancji wydał decyzję lub postanowienie. Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w myśl art. 1 ust. 2 cytowanej już wyżej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach ewidencja ludności polega m.in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 2b powołanej wyżej ustawy celom ewidencyjnym służy zameldowanie, które winno potwierdzać fakt pobytu osoby w lokalu. W konsekwencji stosownie do art. 2 i art. 4 ustawy osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie, który to obowiązek polega na: 1) zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego; 2) wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego; 3) zameldowaniu o urodzeniu dziecka; 4) zameldowaniu o zmianie stanu cywilnego; 5) zameldowaniu o zgonie osoby. Szczegółowym kwestiom związanym z wymeldowaniem poświęcony został w ustawie art. 15, zgodnie z którego ust. 1 osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl natomiast ust. 2 wskazanego wyżej przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Odnosząc się do wskazanej wyżej ciążącej na organie gminy powinności dokonania wymeldowania osoby, która wbrew przepisom obowiązku tego sama nie dopełniła zaakcentować należy, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy, winno być rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się wynikające z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób - por. w tej kwestii np. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02. Na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się jednak także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Nadto wskazać należy, iż opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. por. np. uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2002 r., sygn. akt V SA 935/02 wraz z przytoczonym tam wcześniejszym orzecznictwem, a w tym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 1986 r., sygn. akt III SA 437/86; wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca1985 r., sygn. akt SA/Gd 573/85; wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 1987 r., sygn. akt SA/Gd 1073/86 oraz wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 1987 r., sygn. akt SA/Wr 110/87. Podkreślić nadto w tym miejscu należy, iż tak samo jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02, LEX nr 159189. Oceniając merytoryczną poprawność decyzji o wymeldowaniu rozważyć zatem należy, czy I.G. istotnie opuściła wraz z dziećmi, w sposób określony powyżej, miejsce pobytu, w którym była zameldowana. W razie bowiem ustalenia, iż w wyniku zachowań I.G. jej i dzieci pobyt w lokalu faktycznie ustał spełniona zostałaby wymagana prawem przesłanka uzasadniająca wymeldowanie. Jak wynika z akt sprawy zarówno organ I jak też II instancji uznały, iż I.G. opuściła wraz z córką i synem lokal przy ul. [...] w C. W trakcie przesłuchania przed organem I instancji I.G. przyznała bowiem, iż ze względu na konflikty z byłym mężem nie zamieszkuje pod wskazanym wyżej adresem. Przyznała nadto, że nie zwracała się do stosownych organów z wnioskiem o przywrócenie utraconego posiadania. Okoliczności te stanowiły przyczyny jakimi kierowały się orzekające w sprawie organy uznając zgodność z prawem rozstrzygnięcia o wymeldowania byłej żony oraz córki i syna z zajmowanego przez K.G. mieszkania. Zważyć jednak należy, że już w trakcie postępowania przed organem I instancji, a następnie w odwołaniu I.G. wyjaśniała, że mieszkania nie opuściła dobrowolnie lecz zmuszona działaniami nadużywającego alkoholu byłego męża. Wraz z dziećmi chce po podziale majątku powrócić do dawnego mieszkania bo innego miejsca zamieszkania nie posiada. Obecnie rodzina zatrzymała się u matki I.G. w jednopokojowym mieszkaniu. Pomimo ustanowionego w kodeksie postępowania administracyjnego obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy z przedłożonych tut. Sądowi akt administracyjnych nie wynika by rozpoznający odwołanie Wojewoda [...] podjął jakiekolwiek czynności celem ustalenia czy I.G. skoncentrowała swe sprawy życiowe w innym miejscu niż lokal, z którego została wymeldowana, co sugerowałoby zamiar trwałego opuszczenia mieszkania, czy też, jak twierdzi, opuściła mieszkanie jedynie chwilowo, na czas procesu z byłym mężem, z zamiarem powrotu po zakończeniu sprawy o podział majątku, pozostawiając w mieszkaniu przy ul. [...] część rzeczy osobistych swoich i dzieci. Nie ustalił czy w wyroku rozwodowym orzekano o wspólnym zamieszkaniu byłych małżonków, nie wyjaśnił też czy strona dysponując kluczami nadal przychodzi do mieszkania (fakt ten wskazał K.G. w trakcie przesłuchania w dniu [...]) co świadczyłoby o jej więzi z lokalem. Organ II instancji nie zlecił też stosownego uzupełniającego postępowania wyjaśniającego organowi I instancji w trybie art. 136 k.p.a. Sąd podkreśla w tym miejscu, że chwilowe przebywanie w innym lokalu na skutek konfliktów domowych, nie musi dowodzić chęci trwałego opuszczenia mieszkania, a tym samym nie musi przesądzać o spełnieniu przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy, zależy to bowiem od pozostałych okoliczności sprawy. Zresztą sam ustawodawca dopuszczając np. jednoczesne zameldowanie osoby zarówno na pobyt stały jak i czasowy dopuszcza sytuację, w której strona nie przebywa w miejscu stałego zameldowania, a jednak fakt ten nie wyczerpuje przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy. Słusznie bowiem organ II instancji podkreśla w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że opuszczenie lokalu to nie tylko fizyczne nie przebywanie w nim lecz przeniesienie swoich spraw życiowych w inne miejsce, w którym następuje zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych strony. Jednakowoż oceniając sytuację I.G. nie zbadał czy okoliczności wyprowadzenia się z dziećmi istotnie miały właśnie taki charakter, zwłaszcza w świetle zawartego w odwołaniu oświadczenia strony, iż wraz z dziećmi przebywa w jednopokojowym mieszaniu matki, nie posiada bowiem żadnego nowego miejsca zamieszkania. W konsekwencji, w myśl powyższych uwag, decyzję organu II instancji uznać należy za co najmniej przedwczesną, wydaną bez należytego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a tym samym za naruszającą przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu ocena czy w przedmiotowej sprawie istotnie nastąpiło opuszczenie mieszkania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy wymaga bowiem szczególnej wnikliwości i rozwagi, zwłaszcza, że dotyczy m.in. małoletnich dzieci K.G., których wymeldowania wnioskodawca domagał się wnioskiem z dnia [...]. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę na to, że jeśli K.G. podaje w wniosku swym prawidłowe daty urodzenia dzieci to w kwietniu br., syn I. i K.G., P., ukończy 18 lat. Jeżeli zatem Wojewoda [...] dopiero wówczas ponownie będzie rozpoznawał sprawę winien fakt ten uwzględnić przyjmując w tej mierze właściwy tok postępowania. W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania nie orzekano z uwagi na brak stosownego wniosku skarżącej.