II SA/Gl 956/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Sekretarz sądowy Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi D. T. i (T.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr SKO.PS/41.5/238/2023/6160 w przedmiocie przyznania środków finansowych na utrzymanie rodzinnego domu dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia 2 lutego 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od organu administracji na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Działając na podstawie art. 84 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej Prezydent Miasta B. decyzją z dnia 2 lutego 2023 r. numer [...]przyznał D. T. środki finansowe na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym za okres od dnia 1 października 2022r. do dnia 31 grudnia 2022r. w łącznej kwocie 9.434,07 zł. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał przepisy prawa oraz opisał stan faktyczny sprawy, a także wskazał, że strona przedłożyła rachunki, na podstawie których obliczono, że koszty utrzymania mieszkania, w którym prowadzony jest rodzinny dom dziecka, wyniosły łącznie 11.488,54 zł, w tym za opał w kwocie 1.804,73 zł. Z uwagi na przyznanie stronie 22 września 2022 r. dodatku węglowego w wysokości 3.000 zł, organ I instancji pomniejszył przyznane świadczenie o kwotę 1.804,73 zł i wskazał łączną kwotę do wypłaty w wysokości 9.434,07 zł. Od decyzji tej odwołała się jej adresatka, zaskarżając ją w części - co do wysokości przyznanego świadczenia, oraz zarzucając: 1) naruszenie art. 83 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 447 ze zm., dalej jako; u.w.r.s.p.z.), poprzez jego błędną wykładnie i przyznanie skarżącej środków na utrzymanie lokalu mieszkalnego w wysokości niższej niż przewidziana w ustawie - czyli w wysokości nieodpowiadającej w niniejszej sprawie faktycznym kosztom poniesionym przez zawodową rodzinę zastępczą; 2) naruszenie przepisów ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 141 ze zm., dalej jako: u.d.w.) poprzez ich niezastosowanie i niewłaściwe przyjęcie, że środki przyznane w kwocie 3.000 zł winny zostać spożytkowane na zakup węgla w okresie grzewczym, podczas gdy u.d.w. nie zawiera jakichkolwiek zapisów, z których wynikałby obowiązek przeznaczenia przekazanych środków na zakup węgla - w tym konieczności udokumentowani zakupu węgla ezy to w okresie grzewczym, czy poza tym okresem; 3) naruszenie art. 10 ust. 1 i 2 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie; 4) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez niepełne wyjaśnienie przez organ I instancji okoliczności, na podstawie których uznał on za zasadne pomniejszenie wypłaconego skarżącej świadczenia o wypłacony wcześniej dodatek węglowy, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej; 5) naruszenie art. 107 § 1 pkt 4 i 6 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez niewskazanie podstawy prawnej na podstawie której organ I instancji pomniejszył o kwotę 1.804,73 zł przysługujące skarżącej świadczenie, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady pogłębiania zaufania uczestników do władzy publicznej. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazał, że zgodnie z art. 84 u.w.r.s.p.z. prowadzący rodzinny dom dziecka otrzymuje środki finansowe na: 1) utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, w którym jest prowadzony rodzinny dom dziecka, w wysokości odpowiadającej kosztom ponoszonym przez rodzinny dom dziecka na czynsz, opłaty z tytułu najmu, opłaty za energię elektryczną i cieplną, opał, wodę, gaz, odbiór nieczystości stałych i płynnych, dźwig osobowy, antenę zbiorczą, abonament telewizyjny i radiowy, usługi telekomunikacyjne oraz związanym z kosztami eksploatacji, obliczonym przez podzielenie łącznej kwoty tych kosztów przez liczbę osób zamieszkujących w tym lokalu lub domu jednorodzinnym i pomnożenie przez liczbę dzieci, osób, które osiągnęły pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, o których mowa w art. 37 ust. 2-4 i 6, oraz osób opuszczających rodzinną pieczę zastępczą jako niepełnoletnie, o których mowa w art. 37 ust. 5 i 6, umieszczonych w rodzinnym domu dziecka wraz z prowadzącym rodzinny dom dziecka; 2) pokrycie niezbędnych kosztów związanych z remontem lub ze zmianą lokalu w budynku wielorodzinnym łub domu jednorodzinnego, w którym jest prowadzony rodzinny dom dziecka - do wysokości środków określonych w umowie, o której mowa w art. 62; 3) pokrycie innych niezbędnych i nieprzewidzianych kosztów związanych z opieką i wychowaniem dziecka lub funkcjonowaniem rodzinnego domu dziecka - do wysokości środków określonych w umowie, o której mowa w art. 62. Zgodnie z art. 88 ust. 1 u.w.r.s.p.z. świadczenia, dodatki i dofinansowanie do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1, art. 81, art. 83 i art. 84, są udzielane na wniosek odpowiednio rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka. Kolegium przyznało, że rację ma pełnomocnik strony wskazując na irrelewantność faktu przyznania stronie dodatku węglowego z punktu widzenia poniesionych kosztów, o tyle nie można nadać mu takiej cechy z punktu widzenia wypłaty świadczenia. Z treści u.d.w. nie można na podstawie literalnej wykładni wywnioskować, że środki pochodzące z dodatku węgłowego należy przeznaczyć na zakup węgla bądź pokrycia kosztów związanych z opałem. W ocenie Kolegium nie można natomiast poprzestawać jedynie na literalnej wykładni ustawy, trzeba sięgnąć do wykładni systemowej oraz funkcjonalnej. Już sam tytuł ustawy wyraźnie wskazuje, że zamysłem ustawodawcy było dodatkowe wsparcie osób uprawnionych, w wysiłkach zmierzających do sprostania wyzwaniu zakupu paliwa stałego (węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego - art. 2 ust. 3 u.d.w.) w kontekście znacznych podwyżek cen energii i paliw. Mimo braku literalnego zobowiązania, osoby uprawnione winny przeznaczyć wypłacane środki na zakup paliw stałych, bądź pokrycie kosztów opału. Wobec powyższego Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że koszty strony związane z opałem, a wykazane na kwotę 1.804,73 zł, nie powinny być wypłacone w formie wnioskowanego świadczenia, bowiem doszłoby do sytuacji, gdzie organ, wypłacając stronie poprzez swoje dwa Działy: Świadczeń Rodzinnych, oraz Pieczy Zastępczej i Asysty Rodzinnej, dwa różne świadczenia finansowe z dwóch różnych tytułów prawnych, w rzeczywistości przeznaczyłby te środki na koszty poniesione przez stronę jednorazowo. Skargę na tę decyzje do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania podtrzymała , podniesione w odwołaniu zarzuty naruszenia art. 84 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 84 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2023 r., poz.1426) "prowadzący rodzinny dom dziecka otrzymuje środki finansowe na: 1) utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, w którym jest prowadzony rodzinny dom dziecka, w wysokości odpowiadającej kosztom ponoszonym przez rodzinny dom dziecka na czynsz, opłaty z tytułu najmu, opłaty za energię elektryczną i cieplną, opał, wodę, gaz, odbiór nieczystości stałych i płynnych, dźwig osobowy, antenę zbiorczą, abonament telewizyjny i radiowy, usługi telekomunikacyjne oraz związanym z kosztami eksploatacji, obliczonym przez podzielenie łącznej kwoty tych kosztów przez liczbę osób zamieszkujących w tym lokalu lub domu jednorodzinnym i pomnożenie przez liczbę dzieci, osób, które osiągnęły pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej, o których mowa w art. 37 ust. 2-4 i 6, oraz osób opuszczających rodzinną pieczę zastępczą jako niepełnoletnie, o których mowa w art. 37 ust. 5 i 6, umieszczonych w rodzinnym domu dziecka wraz z prowadzącym rodzinny dom dziecka; 2) pokrycie niezbędnych kosztów związanych z remontem lub ze zmianą lokalu w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, w którym jest prowadzony rodzinny dom dziecka - do wysokości środków określonych w umowie, o której mowa w art. 62; 3) pokrycie innych niezbędnych i nieprzewidzianych kosztów związanych z opieką i wychowaniem dziecka lub funkcjonowaniem rodzinnego domu dziecka - do wysokości środków określonych w umowie, o której mowa w art. 62. Przepis powyższy w żaden sposób nie wprowadza zasady miarkowania przyznanych środków. Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. wskazuje wyraźnie, że wysokość przyznawanych środków ustala się w oparciu o rachunki przedkładane przez stronę. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy uznać, iż rozstrzygnięcia organów administracji w sprawie nie są prawidłowe. Organ I instancji zmniejszył wysokość dofinansowania dla rodziny zastępczej strony odejmując od sumy wynikającej z przedłożonych rachunków o koszt zakupu węgla w wysokości kwotę 1804,73 zł. W uzasadnieniu wskazał jedynie, że strona otrzymała dodatek węglowy. Rozpatrując odwołanie strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach dostrzegło zupełny brak uzasadnienia tego zabiegu i podjęło próbę jego wywiedzenia z uzasadnienia ustawy o dodatku węglowym. W ocenie składu orzekającego zabieg taki nie jest prawidłowy i w istocie narusza art. 6 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem "organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa". W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia nie wskazało jednak przepisu prawa pozytywnego, który na zabieg zmniejszenia wysokości środków finansowych na utrzymanie lokalu dla rodziny zastępczej zezwala. Niezależnie od tego Sąd wskazuje, że sposób interpretacji art. 84 ustawy jest błędny z zasady. Gospodarstwa domowe w Polsce korzystają z całego szeregu środków wsparcia, w związku ze wzrostem cen nośników energii. Poza wspomnianym dodatkiem węglowym jest to możliwość zakupu węgla po cenie preferencyjnej, czy też "tarcze" związane z cenami energii elektrycznej i gazu. Wysokość tego wsparcia można w sposób konkretny ustalić. Absurdem byłoby jednak pomniejszanie świadczenia, o którym mowa w art. 84 ustawy o środki, które rodzina "zaoszczędziła" dzięki temu. Niezależnie od tego należy przyznać skarżącej, że ustawa o dodatku węglowym nie wskazuje w sposób jednoznaczny sposobu i celu wydatkowania dodatku węglowego. Dlatego też brak podstaw by pomniejszać przyznane środki na utrzymanie mieszkania rodziny zastępczej o koszty zakupu opału. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu. ----------------------- 1