II SA/Gl 959/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W.P. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 959/17 w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dozoru pojazdu postanawia: 1. zmienić częściowo postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2018 r. w ten sposób, że zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczania wpisu od skargi w części przekraczającej 500 zł (słownie: pięćset złotych), 2. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałym zakresie. Wnioskiem z dnia 30 października 2017 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 1.500 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie jest w stanie ponieść tego wydatku bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i swojej rodziny, gdyż jego miesięczne stałe wydatki wynoszą 3.600 zł, przy czym kwota ta nie obejmuje zakupu żywności, ubrań i leków. Skarżący pomaga również studiującemu synowi przekazując mu co miesiąc kwotę 800 zł na utrzymanie. Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a jego dochód wynosi 5.500 zł netto miesięcznie z tytułu umowy o pracę. Pismem z dnia 22 listopada 2017 r. pełnomocnik skarżącego wezwany został do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku poprzez udokumentowanie stałych, miesięcznych wydatków oraz dochodów skarżącego. W odpowiedzi na to wezwanie nadesłany został wyciąg z rachunku bankowego skarżącego obejmujący okres 2 czerwca – 1 lipca 2017 r., kopia rachunku za energię elektryczną obejmująca rozliczenie za okres 29 marca – 27 września 2017 r., dokumenty dotyczące pożyczki gotówkowej z dnia 13 czerwca 2012 r. oraz harmonogram spłat kredytu hipotecznego z dnia 7 maja 2013 r. W oparciu o te dokumenty referendarz sądowy postanowieniem z dnia 4 stycznia 2018 r. oddalił wniosek skarżącego. Zdaniem referendarza istnieją wątpliwości dotyczące rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Referendarz zauważył, że nadesłane dokumenty obrazują dochody sprzed pół roku. Przede wszystkim jednak wnioskodawca nie wskazał, na jakie cele przeznaczone zostały środki uzyskane z zaciągniętych zobowiązań kredytowych i mimo, że zajmują one poczesne miejsce wśród wydatków strony to nie można, w ocenie referendarza, uznać, że sytuacja materialna wnioskodawcy, a zwłaszcza ponoszone wydatki służą zaspokajaniu niezbędnych potrzeb. Referendarz przywołał przy tym orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika m.in., że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie daje podstaw do zwolnienia z obowiązku regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, np. poniesienia kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Dopiero wykazanie, że kredyty zaciągnięte zostały na zaspokojenie niezbędnych potrzeb (np. zakup sprzętu rehabilitacyjnego, lokalu mieszkalnego, wykonanie zabiegu medycznego) mogłoby stanowić podstawę do rozważań na temat uznania rat ponoszonych z ich tytułu za wydatek konieczny. W ustawowym terminie pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Wskazał, że przedłożony do akt sprawy wyciąg z rachunku bankowego w pełni obrazuje bieżącą sytuację materialną skarżącego, która nie uległa obecnie zmianie, co potwierdza oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że w momencie zaciągnięcia przez skarżącego zobowiązań cywilnoprawnych nie był on w stanie przewidzieć i tym samym uwzględnić w swoich wydatkach kosztów związanych z niniejszym postępowaniem sądowym. Podkreślił również, że zobowiązania te zostały zaciągnięte na cel służący zaspokojeniu usprawiedliwionych potrzeb skarżącego m.in. mieszkaniowych, o czym świadczy fakt zaciągnięcia kredytu hipotecznego, który ze swej istoty wiąże się z pozyskaniem środków na nabycie lokalu mieszkalnego lub budowę domu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej Ppsa) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 Ppsa stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W rozpatrywanej sprawie skarżący zwrócił się o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. I tak, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 Ppsa, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym, przez uszczerbek, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Nie ulega też wątpliwości, że każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, zaś instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od tej zasady, który znajduje zastosowanie jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku ich ponoszenia. W oparciu o przedstawione kryteria oraz analizę okoliczności podanych we wniosku, a także w dodatkowych pismach procesowych i dokumentach złożonych przez skarżącego, Sąd nie zgodził się z argumentacją zawartą w zaskarżonym postanowieniu referendarza, z której wynika, że skarżący nie uprawdopodobnił przesłanek warunkujących uwzględnienie jego wniosku. Ma rację pełnomocnik skarżącego, że nadesłane przez niego dokumenty obrazują strukturę stałych wydatków skarżącego oraz wysokość jego dochodu. Zaś złożone pod odpowiedzialnością karną oświadczenie zawarte w urzędowym druku formularza wniosku potwierdza, że w dacie złożenia wniosku wykazane kwoty są nadal aktualne. Sąd podzielił również stanowisko pełnomocnika skarżącego, z którego wynika, że w dacie zaciągnięcia zobowiązań cywilnoprawnych skarżący nie był wstanie przewidzieć, że zmuszony będzie zainicjować niniejsze postępowanie sądowe i tym samym zaplanować związane z tym koszty. Nadto, słusznie zwrócono w sprzeciwie uwagę, że jedno z tych zobowiązań stanowi kredyt hipoteczny, a zatem pozyskane w ten sposób środki mogły służyć jedynie na cel związany z potrzebami mieszkalnymi kredytobiorcy. A jak wynika z przywołanego przez referendarza orzecznictwa sądowego, raty ponoszone z tego tytułu uznać należy za wydatek konieczny. Uwzględniając wobec tego stały dochód skarżącego w kwocie 5.500 zł i jego miesięczne wydatki w kwocie 3.600 zł pozostaje mu do dyspozycji kwota 1.900 zł. Przy czym, skarżący z tej puli pokrywa również koszty związane z zakupem żywności, odzieży i środków chemicznych, a także udziela wsparcia finansowego synowi. Zdaniem Sądu, skarżący, mimo ciążących na nim znacznych zobowiązań finansowych, jest jednak w stanie pokryć część należnego na tym etapie postępowania wpisu sądowego od skargi do kwoty wynoszącej 500 zł, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Z braku odmiennych informacji Sąd uznał bowiem, że udzielana przez skarżącego pomoc finansowa synowi stanowi jedynie wsparcie, a zatem nie musi mieć charakteru stałego jej wysokość comiesięczna, co odnieść należy również wydatków na zakup środków chemicznych i odzieży, a także lekarstw (skarżący nie wskazał na konieczność stałego zażywania leków). Tym samym możliwym jest poczynienie przez skarżącego oszczędności umożliwiających mu prawo do Sądu. Ponownie podkreślenia wymaga fakt, iż instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy Sąd nie uznając prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza postanowił zmienić zaskarżone orzeczenie i zwolnić skarżącego częściowo z wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej 500 zł, działając na podstawie art. 260 Ppsa.