II SA/Gl 960/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. O. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach zwalniającego skarżącego z wpisu od skargi oraz oddalającego jego wniosek w pozostałym zakresie z dnia 13 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Gl 960/11 w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wygaśnięcia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego z wpisu od skargi, 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. 1 U Z A S A D N I E N I E Skarżący J. O. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 13 marca 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach w punkcie 1 zwolnił skarżącego z wpisu od skargi, a w punkcie 2 oddalił jego wniosek w pozostałym zakresie. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż J. O. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dorosłą studiująca córką. W skład jego majątku wchodzą dwa, finansowane ze zobowiązań kredytowych, domy w budowie ( jeden będący majątkiem dorobkowym, a drugi przeznaczony dla dzieci wnioskodawcy), mieszkanie spółdzielcze o pow. 73 m², nieruchomość rolna o pow. 0,85 ha oraz dom drewniany o pow. 57 m². Jedynym źródłem utrzymania wnioskodawcy jest świadczenie emerytalne w kwocie 1016 zł oraz renta strukturalna w kwocie 189 zł miesięcznie. W ocenie referendarza sądowego pomimo, iż skarżący uzyskuje skromny dochód to jednak fakt posiadania przez niego licznych nieruchomości świadczy o możliwości ich utrzymania i przeczy tezie o szczególnie ciężkim położeniu wnioskodawcy uzasadniającym przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ustawowym terminie J. O. wniósł sprzeciw od pkt 2 tego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazywał, że oddalenie jego wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu jest nieuprawnione i bezzasadne. Wnioskodawca podnosił, że skromne środki uzyskiwane z tytułu emerytury nie pozwalają mu na wynajęcie adwokata bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodatkowo stan jego zdrowia wyklucza stawanie przed sądem, a zgromadzony majątek dorobkowy z 40 lat pracy nie może zostać spieniężony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o co wnosił skarżący, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do sytuacji majątkowej skarżącego stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym została spełniona w stopniu pozwalającym na częściowe uwzględnienie złożonego wniosku. W ocenie Sądu sytuacja materialna J. O. jest szczególnie ciężka, skarżący wykazał w sposób dostateczny i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych. Prawo pomocy przysługuje osobom, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Wobec oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także w świetle dołączonych dokumentów należy częściowo przychylić się do złożonego wniosku. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał jednak, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki dla całkowitego uwzględnienia jego żądania. Jakkolwiek sytuacja materialna skarżącego przedstawia się jako trudna to jednak nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy mieć bowiem na względzie, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego. Natomiast w przypadku skarżącego podkreślenia wymaga fakt, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał on, że dysponuje kilkoma nieruchomościami, które ze względu na rodzaj oraz sposób korzystania z nich mogą być uznane za składniki majątku o istotnej wartości. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym "posiadanie nieruchomości znacznej wartości wyklucza możliwość uznania skarżącego za osobę ubogą, nie mogącą ponieść niezbędnych kosztów postępowania" – tak orzekł NSA w postanowieniu z dnia 21 maja 2009 r. sygn. akt II FZ 157/09 (Lex nr 564220). Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1, w zw. z art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.