II SA/Gl 963/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 sierpnia 2021 r. sprawy ze sprzeciwu T. B. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję Wojewoda Śląski decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2, art. 4, art. 5, art. 11, art. 16 ust. 1 i art. 18 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407) odmówił T.B. (dalej strona lub wnosząca sprzeciw) przyznania świadczenia wychowawczego na syna F. w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że syn strony otrzymuje we [...] świadczenie w wysokości 597,76 zł miesięcznie, które jest wyższe od świadczenia wychowawczego wypłacanego w Polsce i dodatek dyferencyjny nie przysługuje. Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i podniosła, że jej dzieci na terenie [...] nie otrzymują żadnych świadczeń. Nadto podkreśliła, że wspólnie z dziećmi mieszka w Polsce i w zasadzie nie utrzymuje kontaktu z ojcem dzieci mieszkającym i przebywającym we [...]. Podkreśliła, że od 2012 r. jest matką samotnie wychowującą dwoje dzieci, nadto podniosła, że skoro raz było przyznane świadczenie wychowawcze to winno być ono stale wypłacane, ponieważ środki te są niezbędne na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb dzieci Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tej decyzji powyższy organ przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a w szczególności przybliżył treść rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Następnie przywołano przepisy prawa leżące u podstaw podejmowanych w sprawie rozstrzygnięć w tym unormowania ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jak również regulacje normujące zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a zatem rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 987/2009 16 września 2009 r. W dalszej części uzasadnienia organ ten skonstatował, że ojciec dzieci mieszka we [...], a zatem w sprawie tej organem właściwym jest Wojewoda Śląski i zastosowanie mają przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W dalszej części podniesiono, że w sprawie tej kluczowe miejsce ma ustalenie miejsca zamieszkania i pobytu dzieci i wskazano sposoby uzyskania stosownych informacji w tym zakresie. Poruszono również kwestię świadczeń przysługujących dzieciom na terenie [...]. Następnie organ odwoławczy ponownie przybliżył działania podejmowane przez stronę począwszy od jej wniosku z 13 sierpnia 2018 r., a następnie przybliżył mechanizm ustalania ewentualnego zasiłku dyferencyjnego. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że w następstwie ustalonego stanu faktycznego zasadne jest uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji winien zbadać i utrwalić w aktach spawy okoliczności wskazane powyżej w uzasadnieniu decyzji. W szczególności zbadania wymaga zamieszkiwanie dzieci w Polsce z wnioskodawczynią, o czym pośrednio świadczy realizacja obowiązku szkolnego przez dzieci na terenie kraju. Ustalenia wymaga również kwestia przysługiwania świadczeń wsparcia społecznego w związku z dzieckiem na terenie [...]. Pismem z 18 grudnia 2020 r., które wpłynęło do powyższego organu 28 grudnia 2020 r. Rzecznik Praw Dziecka zgłosił udział w postępowaniu. Wskazany organ pismem z 30 grudnia 2020 r. poinformował powyższy organ o wydanej decyzji i doręczył jej odpis. Pismem z 25 stycznia 2021 r. strona wniosła sprzeciw od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W sprzeciwie tym nie zgodziła się z powyższą decyzją i podkreśliła, że organom administracji publicznej przedkładała wszelką niezbędną dokumentację, a wydane rozstrzygnięcie uznała za wysoce krzywdzące. W odpowiedzi na sprzeciw Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jego odrzucenie jako wniesionego z uchybieniem terminu, a w przypadku jego przywrócenia o oddalenie sprzeciwu. W argumentacji przemawiającej za odrzuceniem podkreślono, że sprzeciw wnosi się w terminie 14 dni od dnia jego otrzymania, a w decyzji było błędne pouczenie o terminie 30 dni na jego wniesienie, a odnosząc się do merytorycznej strony rozpoznawanej sprawy podtrzymano dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 24 maja 2021 r., sygn. akt II SA/GI 220/21 odrzucił wniesiony sprzeciw, a po wpłynięciu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu postanowieniem z 21 czerwca 2021 r. taki termin do wniesienia sprzeciwu został przywrócony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Stosownie do postanowień art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), rozpoznając sprzeciw od decyzji, Sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie natomiast z treścią art, 64b § 1 powyższej ustawy, do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ odwoławczy w wyniku rozpoznania skutecznie wniesionego odwołania wydaje albo decyzję kończącą postępowanie w sprawie - utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, albo decyzję uchylającą zaskarżoną do niego decyzję w całości lub w części i w tym zakresie orzekającą co do istoty sprawy, bądź uchylającą zaskarżoną decyzję i umarzającą postępowanie pierwszej instancji albo też decyzję umarzającą postępowanie odwoławcze. Zasadą jest zatem, że organ drugoinstancyjny w sposób ostateczny załatwia sprawę administracyjną, która została mu przedłożona w wyniku wniesionego odwołania. Jako wyjątek traktować należy przewidziane w § 2 przywołanego artykułu prawo i jednocześnie obowiązek organu drugiej instancji nie orzekania w sposób merytoryczny, kończący sprawę i wydania decyzji kasacyjnej czyli uchylającej rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Podjęcie takiego orzeczenia przez organ drugiej instancji występuje jedynie w ściśle określonej sytuacji, a mianowicie gdy decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. A contrario, w sytuacji gdy materiał dowodowy został zebrany w sprawie w sposób wyczerpujący, bądź możliwy do uzupełnienia w trybie art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchylenie zaskarżonej w wyniku odwołania decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania nie jest dopuszczalne. Należy podkreślić, że stosownie do przywołanego przepisu, organ drugiej instancji przekazując sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Powyższe rozważania oznaczają, że Sąd dokonując kontroli tego typu decyzji nie rozpoznaje sprawy w sposób merytoryczny, a jedynie sprawdza, czy organ odwoławczy w prawidłowy sposób odczytał i zastosował postanowienia art. 138 § 2 wyżej wymienionego Kodeksu. W rozpoznawanej sprawie strona wnosząca sprzeciw wyraża jedynie swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji, zatem o trafności poddanego kontroli tutejszego Sądu rozstrzygnięcia organu odwoławczego rozstrzyga Sąd nie będąc związany treścią wniesionego sprzeciwu. Już pobieżna analiza zaskarżonej decyzji pozwala uznać, że organ odwoławczy wydając kwestionowaną decyzję dopuścił się naruszenia postanowień art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ w swoim rozstrzygnięciu poza odwołaniem się do tej regulacji nie zamieścił praktycznie żadnych rozważań, które uzasadniałyby podjęcie takiego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji analizie poddano treść przepisów mających zastosowanie w sprawie, jak również przybliżono stan faktyczny ustalony przez organ pierwszej instancji, jednakże nie poddano go analizie w kontekście wymogów wynikających z treści przywołanego powyżej art. 138 § 2. W zasadzie organ odwoławczy w ostatnim akapicie swojej decyzji wskazał z jakich to powodów uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, jednakże argumentacja ta sprowadza się do dwóch zagadnień, a mianowicie, czy dzieci mieszkają i przebywają w Polsce oraz czy dzieci skarżącej otrzymują świadczenia rodzinne w [...]. Gdy idzie o pierwszą z podniesionych okoliczności to przyjdzie stwierdzić, że z wszystkich pism skarżącej wynika, że dzieci jej przebywają i mieszkają w Polsce, natomiast gdy idzie o drugą okoliczność, to organ odwoławczy może skorzystać z instrumentu przewidzianego w art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego i samodzielnie uzupełnić materiał dowodowy. W konsekwencji opowiedzieć należy się za stanowiskiem, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W zasadzie organ odwoławczy dysponuje takim materiałem dowodowym, który po uzupełnieniu o wyjaśnienie występującej wątpliwości daje podstawy dla podjęcia finalnego rozstrzygnięcia w sprawie. W świetle powyższego uznać należy, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia postanowień art. 7 w związku z art. 77 ust. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uznanie, że materiał dowodowy w sprawie wymaga uzupełnienia w znacznym zakresie. Oznacza to zarazem, że w sprawie tej nie wystąpiły przesłanki przewidziane treścią art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uzasadniające wykorzystanie zamieszczonego w nim instrumentu. W świetle przeprowadzonych rozważań uznać należy, że wyczerpane zostały przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniesionego sprzeciwu. Reasumując Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 136 oraz art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, przy czym były to naruszenia tego rodzaju, że mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu i sprowadzają się przede wszystkim do obowiązku uzyskania kompletnych akt sprawy, a następnie do konieczności wyczerpującej analizy przez organ odwoławczy kwestii możliwości przeprowadzenia na podstawie art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego, uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie niezbędnym do merytorycznego załatwienia sprawy. Następnie, w zależności od dokonanych w tym zakresie ustaleń, oceny kompletności bądź niekompletności zebranego w sprawie materiału dowodowego, do wydania rozstrzygnięcia z poszanowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak sentencji, czyli uchylić zaskarżoną decyzję w całości. mr