II SA/Gl 966/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Protokolant starszy referent Aleksandra Gumuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi S. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o odszkodowanie z tytułu obniżenia wartości nieruchomości 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Wójta Gminy P. z dnia [...]r. nr [...], 2. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. S. K. pismem z dnia 14 maja 2012 roku powołując się na art. 37 ust. 8 i 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 36 ust. 3 tej ustawy wystąpił do Wójta Gminy P. o odszkodowanie za utratę wartości działki budowlanej nr 1 podając, że utrata wartości jest związana z pozbawieniem działki dostępu do drogi publicznej w nowym planie zagospodarowania przestrzennego. Wnioskodawca wielkość utraty wartości przez działkę oszacował na kwotę 60 tys. zł i wniósł o polubowne załatwienie sprawy. Wójt Gminy P. postanowieniem z dnia [...] roku, powołując się na art. 66 § 3 kpa oraz art. 36 ust. 3 i art. 37 ust. 10 ustawy z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. nr 80, poz. 717 ze zm., dalej powoływana jako "ustawa pzp") zwrócił S. K. wniosek o wypłatę odszkodowania za utratę wartości nieruchomości. Stwierdził w uzasadnieniu, że wnioskodawca domaga się wypłaty 60.000 zł z tytułu utraty wartości działki budowlanej nr 1, której wartość spadła na skutek uchwalenia nowego planu zagospodarowania przestrzennego. Jednakże w sprawach roszczeń określonych w art. 36 ust. 1-3 i ust. 5 ustawy pzp właściwe są wyłącznie sądy powszechne, zaś postępowanie związane z odszkodowaniem za obniżenie wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem planu miejscowego nie jest postępowaniem administracyjnym i nie podlega regulacji kpa. Organ wskazał także na własne postanowienie z dnia [...] roku podjęte w tej samej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył S. K. wskazując, że wniosek z 14 maja 2012 roku został złożony zgodnie z art. 37 ust. 8 i 9 ustawy pzp. Uznając, że do rozpoznawania sporów o odszkodowanie należne za obniżenie wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem planu właściwe są sądy powszechne podkreślił, że w sprawie nie doszło do sporu bowiem organ nie wydał decyzji w kwestii odszkodowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] roku utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Podkreśliło w uzasadnieniu, że ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zabrania organom orzekania w sprawach dotyczących odszkodowań. Wynika to z art. 37 ust. 10 ustawy. Wskazano na literaturę przedmiotu i wyroki sądów administracyjnych. Skargę na postanowienie ostateczne wniósł S. K. domagając się jego uchylenia oraz uchylenia postanowienia organu I instancji. Wniósł nadto o zobowiązanie organu I instancji do załatwienia sprawy zgodnie z przepisami oraz o zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono co do zasady argumenty takie same jak w zażaleniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z odmiennych powodów niż te, które zostały w niej przytoczone. Sąd administracyjny na mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270, dalej "ppsa") rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału Sąd doszedł do przekonania, że postanowienie organu I instancji zostało wydane bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), co powoduje, iż jest ono dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą stwierdzeniem jego nieważności. Oznacza to, że zaskarżone postanowienie, utrzymujące w mocy postanowienie dotknięte wadą nieważności, również jest nieważne. Z art. 36 ust. 1 ustawy wynika, że jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą, korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe bądź istotnie ograniczone, właściciel (użytkownik wieczysty) może żądać od gminy odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę lub wykupienia nieruchomości albo jej części. Natomiast z art. 36 ust. 3 ustawy wynika, że jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą wartość nieruchomości uległa obniżeniu, a właściciel (użytkownik wieczysty) zbywa tę nieruchomość i nie skorzystał z praw o których mowa w art. 36 ust. 1 i 2 ustawy, może żądać od gminy odszkodowania równego obniżeniu wartości nieruchomości. Z roszczeniem takim osoba poszkodowana występuje więc do właściwej gminy. W sytuacji, kiedy gmina nie realizuje tego roszczenia w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku (art. 37 ust. 9), jak również – zdaniem Sądu – w sytuacji, kiedy w sposób wyraźny odmawia ich realizacji (pismo Gminy o odmowie realizacji roszczeń) powstaje spór w sprawie tych roszczeń pomiędzy gminą a osobą poszkodowaną. Z kolei art. 37 ust. 10 ustawy stanowi, że spory w sprawach, o których mowa w art. 36 ust. 1-3 i ust. 5, rozstrzygają sądy powszechne. Oznacza to, że roszczenia właściciela nieruchomości w stosunku do gminy mają charakter cywilnoprawny. Sprawy określone w art. 36 ust. 1-3 ustawy nie mogą być zatem rozstrzygane w trybie administracyjnym (decyzja, postanowienie). Brak jest bowiem ku temu podstawy prawnej. Przez "brak podstawy prawnej" należy rozumieć m. in. taką sytuację gdy postanowienie zostaje wydane w sferze stosunków cywilnoprawnych. W sprawach roszczeń o których mowa w art. 36 ust. 1-3 i ust. 5 ustawy wyłącznie właściwym do orzekania są sądy powszechne, zaś postępowanie wszczęte na wniosek uprawnionej osoby nie jest postępowaniem administracyjnym i nie podlega regulacjom kodeksu postępowania administracyjnego. Zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie zostało natomiast wydane na podstawie art. 66 § 3 kpa, który to przepis (jak i inne kpa) nie dotyczy roszczeń określonych w art. 36 ust. 3 ustawy. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 i 152 ppsa orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ppsa. Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej przedstawionej argumentacji.