II SA/Gl 969/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach - Łukasz Strzępek po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazania podłączenia nieruchomości do kanalizacji sanitarnej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu postanawia: oddalić wniosek przyznanie prawa pomocy Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy S. Z. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Z treści formularza wynika, że skarżący wraz z małżonką zamieszkują w lokalu w oparciu o służebność mieszkania, nie posiadają żadnego majątku, a jedynym źródłem ich utrzymania się są świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 1831 zł brutto miesięcznie. Na sporządzonym odrębnie zestawieniu kosztów skarżący zaznaczył, że jego miesięczne wydatki z tytułu kosztów utrzymania mieszkania wynoszą 350 zł; koszty leczenia to kwota 300 zł, zaś koszty zakupu lekarstw to wydatek rzędu 250 zł. Z kolei jego małżonka przeznacza co miesiąc na utrzymanie mieszkania 200 zł, na leczenie 250 zł, zaś na lekarstwa 400 zł. Pismem z dnia 11 listopada 2015 r. referendarz sądowy wezwał stronę do uprawdopodobnienia okoliczności powołanych we wniosku poprzez: - udokumentowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj. opłat za energię elektryczną, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, zakup lekarstw itp., - nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów wnioskodawcy oraz jego małżonki. W odpowiedzi skarżący przesłał kopie decyzji waloryzujących świadczenia emerytalne jego oraz jego małżonki (decyzje te pochodzą z pierwszej połowy [...] r.) z których wynika, że łączna wysokość tych świadczeń wynosi 1830 zł netto miesięcznie. W nadesłanym piśmie procesowym oświadczył natomiast, że w jego ocenie brak jest podstaw do żądania odeń dokumentów obrazujących wysokość wydatków, gdyż sporządzone zestawienie stanowi wystarczający dowód w tym zakresie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono co następuje: Przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – zwana dalej P.p.s.a.) konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika z urzędu może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Ocena sytuacji materialnej skarżącego prowadzi do wniosku, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż jego wniosek zasługuje na uwzględnienie, gdyż istnieje zbyt wiele wątpliwości odnośnie jego sytuacji materialnej. Nie ulega wątpliwości, że tylko w sytuacji, gdy sąd lub referendarz sądowy jest w pełni przekonany co do trudnej sytuacji materialnej strony, możliwe jest przyznanie prawa pomocy. Kluczowe jest więc przedstawienie informacji, które pozwolą stwierdzić, że rzeczywiście obiektywne okoliczności wykluczają lub też w sposób istotny ograniczają możliwość poniesienia przez stronę kosztów sądowych. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę słowo "wykazać", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W realiach niniejszej sprawy nie można jednoznacznie ocenić sytuacji materialnej strony. Wiadomo bowiem jedynie, że uzyskuje on wraz z małżonką dochód w łącznej wysokości 1830 zł netto miesięcznie, aczkolwiek podkreślić trzeba, że są to dane nieaktualne, gdyż wnioskodawca przesłał kopie decyzji o waloryzacji świadczeń emerytalnych sprzed półtora roku. Abstrahując jednak od tej okoliczności wskazać przyjdzie, że daleko idące wątpliwości budzi wiarygodność oświadczeń strony w kwestii kosztów utrzymania. W najmniejszym stopniu nie uprawdopodobniono bowiem stosunkowo wysokich wydatków jakie skarżący wraz z małżonką przeznaczają na medykamenty i leczenie. Zaznaczyć przy tym trzeba, że o ile strona nie dysponuje fakturami na zakup lekarstw lub korzystanie z opieki medycznej, to okoliczność tę można było uprawdopodobnić chociażby poprzez nadesłanie części dokumentacji medycznej, która w sposób pośredni potwierdziłaby oświadczenia strony. Wezwanie w tym zakresie było podyktowane właśnie rozmiarem podanych przez wnioskodawcę kosztów, które, co wynika z obserwacji szeregu analogicznych spraw, są stosunkowo wysokie, a czego wszak skarżący nie uprawdopodobnił. Druga kwestią, która budzi daleko idące zastrzeżenia jest rozmiar wydatków przeznaczanych przez wnioskodawcę na utrzymanie lokalu, który zajmuje z żoną. Otóż wezwanie o przedstawienie w tym zakresie dokumentów nie było przejawem jakiejkolwiek nadmiernej dociekliwości ze strony referendarza sądowego (czy jak wskazuje skarżący naruszeniem art. 255 P.p.s.a.), lecz tylko i wyłącznie związane było z nietypową sytuacją strony. Skarżący twierdzi bowiem, że zajmuje lokal w oparciu o służebność mieszkania. Wskazać więc trzeba, że zgodnie z treścią art. 908 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.) "jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym". Jeśli więc postanowienia umowy zawartej pomiędzy skarżącym a osobą, która otrzymała od niego gospodarstwo rolne nie odbiegały od treści powołanego przepisu, to właśnie na tej osobie spoczywa obowiązek ponoszenia wszelkich kosztów związanych z zamieszkiwaniem darczyńcy. Stąd też, o ile wnioskodawca podniósł, że łączne koszty (jego oraz małżonki) ponoszone z tytułu utrzymania mieszkania wynoszą 550 zł, to należało kwestię tę wyjaśnić. Skoro zaś uchylił się od udzielenia wyjaśnień w tym zakresie, to tym samym nie można, w świetle powołanego wyżej przepisu Kodeksu cywilnego przyjąć bezkrytycznie jego oświadczenia w tym zakresie. Na koniec wskazać trzeba, że z treści przywołanego wyżej pisma referendarza sądowego nie wynika, iż od strony oczekiwano udokumentowania wysokości wydatków na wyżywienie, środki czystości lub odzież. Chodziło natomiast o przesłanie dokumentów (mogły być to faktury, rachunki, kopie wyciągów z rachunków bankowych), które pozwoliłyby zweryfikować wiarygodność oświadczeń strony, które ze wskazanych wyżej powodów budziły wątpliwości. Odwołując się do obfitego orzecznictwa sądów administracyjnych w tej materii wskazać trzeba, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Jeżeli zaś oświadczenia i wyjaśnienia strony okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia, wyjaśnienia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt II OZ 924/14 dostępne w zbiorze orzeczeń sądowych na stronie www.nsa.gov.pl ). Skoro zaś skarżący uchylił się zarówno od nadesłania tych dokumentów, jak i od udzielenia wyjaśnień w tym zakresie, nie znaleziono podstaw do uwzględnienia złożonego przezeń wniosku.