II SA/Gl 984/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Protokolant Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. sprawy ze skargi A. K. oraz małoletnich J. K. i K. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Pismem z dnia [...] r. K. K. zwrócił się do Urzędu Miasta w R. z wnioskiem o wymeldowanie z lokalu przy ul. [...] wyszczególnionych w piśmie osób, w tym byłej żony A. K. oraz małoletnich dzieci K. i J. K. W uzasadnieniu podał że była żona wyprowadziła się wraz z dziećmi do T. w [...] r. i od tego czasu nie przebywa pod ww. adresem. W mieszkaniu nie pozostawiła żadnych rzeczy osobistych. Rozwód został orzeczony w [...] r. Do wniosku K. K. dołączył kserokopię prawomocnego wyroku Sądu [...] w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] rozwiązujący przez rozwód małżeństwo A. K. i K. K. bez orzekania o winie. W wyroku Sąd nie orzekł o sposobie korzystania z mieszkania. W trakcie prowadzonego przez organ I instancji postępowania administracyjnego, o którego wszczęciu powiadomiono strony, A. K., przesłuchana w dniu [...] r., oświadczyła, że obecnie zameldowana jest na pobyt czasowy w T., w budynku ojca. Mieszkanie w R. opuściła wraz z dziećmi w [...] r. z uwagi na awantury, pijaństwo i przemoc ze strony męża. Dobrowolnie się nie wymelduje. Zamierza dokonać podziału majątku dorobkowego i czeka na decyzję adwokata byłego męża. W dniu [...] r. organ przeprowadził oględziny przedmiotowego lokalu. O terminie oględzin A. K. została powiadomiona w dniu [...] r., jednak, jak wynika z protokołu, nie stawiła się w celu uczestnictwa, nie uczestniczył w nich także ustanowiony przez stronę w dniu [...] r. profesjonalny pełnomocnik. W trakcie oględzin ustalono, że A. K. i dzieci K. i J. K. nie przebywają w lokalu, a lokal zajmuje obecnie K. K. wraz z drugą żoną i synem z drugiego związku. W mieszkaniu nie ma osobistych rzeczy A. K. i dzieci. Fakt nie zamieszkiwania A. K. i jej dzieci w przedmiotowym lokalu potwierdził także sąsiad J. U. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta R. orzekł o wymeldowaniu A. K. wraz z dziećmi K. K. i J. K. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w R. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał treść stanowiącego podstawę prawną decyzji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. 2006, nr 139, poz. 933 z późn. zm.), a następnie omówił poczynione w sprawie ustalenia. Zaakcentował m.in., iż postępowanie administracyjne dotyczące wymeldowania wykazało, że lokal mieszkalny przy ulicy [...] w R. znajduje się w budynku z zasobów Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w R. Spółdzielcze własnościowe prawo do tego mieszkania przysługuje A. K. i K. K. W [...] r. Pani A. K. wraz z dziećmi opuściła ww. lokal lecz do tej pory nie dokonała wymeldowania z pobytu stałego. Zostały zatem spełnione przesłanki do wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ewidencja ludności ma bowiem odzwierciedlać stan rzeczywisty odnoszący się do przebywania określonej osoby pod oznaczonym adresem. Przepisy meldunkowe nie mogą być traktowane instrumentalnie dla rozstrzygania sporów rodzinnych i majątkowych. Zamieszkaniem jest natomiast stan faktyczny, w którym osoba przebywa w określonym lokalu z zamiarem pobytu stałego, ma w nim zgromadzone swoje rzeczy osobiste i przedmioty majątkowe, stołuje się w nim, nocuje i prowadzi gospodarstwo domowe, a zatem lokal ten stanowi centrum spraw życiowych tej osoby, nie zaś tylko miejsce zameldowania na pobyt stały. Organ I instancji podkreślił także, że zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. przesłano [...] reprezentującemu A. K. kserokopię akt celem zapoznania się i wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych materiałów i dowodów. Ww. w wyznaczonym terminie nie wniósł żadnych uwag do sprawy. Pismem z dnia [...] od otrzymanej decyzji wniosła odwołanie działająca przez pełnomocnika A. K., reprezentując także małoletnie dzieci. Pełnomocnik ww. decyzji zarzucił naruszenie art 7 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności, czy opuszczenie mieszkania w R. nastąpiło dobrowolnie i czy skarżący mieli zamiar jego opuszczenia, a także naruszenie przepisu art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez niewłaściwe jego zastosowanie. Zdaniem bowiem pełnomocnika Prezydent Miasta R. nie przeprowadził analizy przyczyn opuszczenia przez skarżącą wraz z małoletnimi dziećmi spornego lokalu, poprzestając jedynie na ustaleniu samego faktu opuszczenia. Tymczasem skarżąca wyraźnie wskazała, iż opuściła mieszkanie na skutek awantur wywoływanych przez ówczesnego męża. W żadnym razie nie można zatem mówić o dobrowolności opuszczenia spornego lokalu, a więc nie została spełniona przesłanka wymeldowania, statuowana w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Pełnomocnik wskazał także, że skarżąca złożyła zawiadomienie o popełnieniu przez byłego męża K. K. przestępstwa znęcania się nad rodziną. Do odwołania dołączył kserokopię adresowanego do Prokuratury pisma z dnia [...] r., w którym A. K. powiadamia o popełnionym przez byłego męża w czasie trwania małżeństwa przestępstwie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji przytoczył obowiązujący stan prawny oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, obszernie omówił też przeprowadzone postępowanie administracyjne stwierdzając w konkluzji, iż ewidencja ludności służy rejestracji stanu faktycznego, a więc danych o miejscu pobytu osób (art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Pobytem stałym w rozumieniu tej ustawy jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1). Zatem sam zamiar nie ma znaczenia, jeżeli nie towarzyszy mu zamieszkiwanie, czyli pobyt w danym lokalu. Samo werbalne deklarowanie takiego zamiaru nie ma również decydującego znaczenia, jeżeli nie jest poparte żadnymi konkretnymi działaniami, wolę taką urzeczywistniającymi. W odpowiedzi na pozostałe zarzuty zawarte w odwołaniu organ wskazał, że o zameldowaniu przesądza stan faktyczny, polegający na rzeczywistym zamieszkiwaniu danej osoby pod określonym adresem. Zgodnym z prawem jest zatem wymeldowanie z lokalu osoby faktycznie w nim nieprzebywającej. W toku postępowania ustalono, że A. K. wraz z dziećmi nie przebywa fizycznie w lokalu przy ul. [...] w R. Zdaniem organu odwoławczego fakt opuszczenia przez odwołującą lokalu nie budzi wątpliwości, A. K. sama potwierdziła w toku postępowania, jak i w odwołaniu, że mieszkanie opuściła. Pozostałe kwestie podniesione przez odwołującą dotyczące konfliktów rodzinnych oraz zachowania męża, pozostają poza zainteresowaniem organów meldunkowych. Podobnie kwestia wzajemnych rozliczeń między byłymi małżonkami i podziału ich majątku dorobkowego. Organ meldunkowy nie jest bowiem uprawniony do rozstrzygania innych spraw, niż spełnienie lub nie przesłanek, od których przepisy uzależniają wydanie decyzji o wymeldowaniu. Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik A. K. i jej małoletnich dzieci wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji, domagając się jej uchylenia z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art 7 k.p.a. w zw. z art 77 § 1 k.p.a. oraz art 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności, czy opuszczenie spornego lokalu przez skarżących nastąpiło dobrowolnie, oraz naruszenie przepisu art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe jego zastosowanie na gruncie przedmiotowej sprawy. W uzasadnieniu pełnomocnik, analogicznie jak czynił to w odwołaniu w stosunku do organu I instancji, podniósł, iż Wojewoda [...], pomimo wskazywania przez skarżącą, iż opuszczenie spornego lokalu nastąpiło na skutek negatywnych zachowań byłego męża nie podjął żadnych czynności w celu weryfikacji oświadczeń strony, poprzestając na zaakceptowaniu bezczynności w tym zakresie również ze strony organu I instancji. Tymczasem to na organie administracyjnym spoczywa obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całości materiału dowodowego w sprawie. Koniecznym jest także zawsze dokonanie oceny zamiaru osoby, która ma być wymeldowana, przy uwzględnieniu takich obiektywnych przesłanek jak: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu i utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu, jak również pogodzenie się z dalszym niezamieszkiwaniem w nim. Tymczasem Wojewoda [...] uznał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż nie jest istotny zamiar strony zamieszkiwania w spornym lokalu i nie przeprowadził jakiejkolwiek analizy tegoż zamiaru. Zdaniem skarżących, w przedmiotowej sprawie w żadnym stopniu nie można mówić o dobrowolności opuszczenia spornego lokalu, a więc nie została spełniona przesłanka wymeldowania, statuowana w art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie, a tym samym przedmiotowa skarga, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie. Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w myśl art. 1 ust. 2 cytowanej już wyżej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ewidencja ludności polega m.in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 2b powołanej wyżej ustawy celom ewidencyjnym służy zameldowanie, które winno potwierdzać fakt pobytu osoby w lokalu. W konsekwencji stosownie do art. 2 i art. 4 ustawy osoba przebywająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązana wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie, który to obowiązek polega na: 1) zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego; 2) wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego; 3) zameldowaniu o urodzeniu dziecka; 4) zameldowaniu o zmianie stanu cywilnego; 5) zameldowaniu o zgonie osoby. Szczegółowym kwestiom związanym z wymeldowaniem poświęcony został w ustawie art. 15, zgodnie z którego ust. 1 osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W myśl natomiast ust. 2 wskazanego wyżej przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Odnosząc się do wskazanej wyżej ciążącej na organie gminy powinności dokonania wymeldowania osoby, która wbrew przepisom obowiązku tego sama nie dopełniła zaakcentować należy, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, winno być rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się wynikające z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób - por. w tej kwestii np. uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02. Na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się jednak także sytuację, w której wprawdzie dana osoba wyprowadza się pod przymusem bądź zostaje z lokalu bezprawnie usunięta jednak godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Nadto wskazać należy, iż opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów - por. np. uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z 18 grudnia 2002 r., sygn. akt V SA 935/02 wraz z przytoczonym tam wcześniejszym orzecznictwem, a w tym wyrokiem NSA z 16 września 1986 r., sygn. akt III SA 437/86; wyrokiem NSA z 3 lipca 1985 r., sygn. akt SA/Gd 573/85; wyrokiem NSA z dnia 18 marca 1987 r., sygn. akt SA/Gd 1073/86; wyrokiem NSA z 16 kwietnia 1987 r., sygn. akt SA/Wr 110/87. Podkreślić nadto w tym miejscu należy, iż tak samo jak zameldowanie, również wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu - por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02. Oceniając merytoryczną poprawność decyzji o wymeldowaniu zbadać zatem należy, czy skarżąca A. K. wraz z dziećmi K. i J. K. istotnie w sposób określony powyżej opuścili miejsce pobytu, z którego zostali wymeldowani. W razie bowiem ustalenia, iż w wyniku zachowań skarżącej ich pobyt w lokalu istotnie ustał spełniona zostałaby wymagana prawem przesłanka uzasadniająca wymeldowanie. Jak wynika z akt sprawy zarówno organ I jak też II instancji uznały, iż skarżąca wraz z małoletnimi dziećmi opuścili miejsce pobytu w sposób uzasadniający ich wymeldowanie z lokalu. Analizując przedłożony w sprawie materiał dowodowy zdaniem tut. Sądu ocenę tę należy w całej rozciągłości podzielić. Zarówno z wyjaśnień samej A. K., jak też całości materiału dowodowego wynika bowiem w sposób jednoznaczny, że w okresie prowadzenia przez orzekające w sprawie organy postępowania w przedmiocie wymeldowania skarżąca oraz reprezentowane przez nią małoletnie dzieci nie zamieszkiwali w przedmiotowym lokalu albowiem w [...] r. lokal ten opuścili. Fakt ten traktować należy jako bezsporny, także bowiem w kierowanej do tut. Sądu skardze pełnomocnik skarżącej i jej małoletnich dzieci potwierdził fakt opuszczenia przez skarżących lokalu, kwestionując jedynie nie zbadanie, jego zdaniem, przez organy, z jakiej przyczyny opuszczenie to nastąpiło. Trudno też w aktach sprawy doszukać się argumentów przemawiających za uznaniem, iż pomimo opuszczenia w [...] r. przedmiotowego mieszkania A. K. wraz z małoletnimi dziećmi nadal koncentrowali w nim swe życiowe interesy i z przyszłym pobytem w tym właśnie lokalu, które obecnie zajmuje były mąż A. K. K. K. z obecną żoną i synem z kolejnego związku, wiązali swe plany. Jak wynika z akt sprawy w lokalu nie pozostały bowiem osobiste rzeczy A. K. i jej dzieci, skarżący w lokalu nie przebywają, nie prowadzą gospodarstwa domowego, nie nocują. W świetle wskazanych wyżej okoliczności nie zasługuje na uwzględnienie zawarty w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej i powtórzony w skardze zarzut pełnomocnika skarżących, iż opuszczenie mieszkania wynikało z negatywnych zachowań byłego męża, a tym samym nie miało charakteru dobrowolnego, organy zaś kwestii tej nie zbadały. Niezależnie bowiem od rzeczywistego stanu faktycznego w dacie opuszczenia mieszkania, w trakcie prowadzonego niemal [...] lata później postępowania przed organem I i II instancji ewentualna wątpliwość w tej mierze nie miała już w sprawie znaczenia. Jak to bowiem powyżej wskazano za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać także sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie, w sposób skuteczny, z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Wskazać w tym miejscu należy, że pomimo upływu lat A.K. nie podjęła żadnych skutecznych działań umożliwiających jej i dzieciom przywrócenie naruszonego posiadania. Za działanie takie nie można bowiem uznać kierowanego do Prokuratury [...] w R. pisma z dnia [...] r. informującego, że były mąż w trakcie trwania małżeństwa popełnił, zdaniem strony, przestępstwo znęcania się nad nią. Zawiadomienie to, odnoszące się do okresu wspólnego przed laty zamieszkiwania w lokalu, notabene sporządzone dopiero po doręczeniu stronie decyzji pierwszoinstancyjnej w przedmiocie wymeldowania, pozostaje bowiem bez związku z działaniami prawnymi, za pomocą których można domagać się przywrócenia naruszonego posiadania. Na marginesie Sąd zauważa, że ani strona ani jej pełnomocnik nie wykazali by sprawie, o której mowa w zawiadomieniu, nadano bieg. W konsekwencji, wobec faktu, iż skarżąca w imieniu swoim i dzieci po opuszczeniu mieszkania nie podjęła skutecznych działań umożliwiających powrót do lokalu, pomimo że mogła była to uczynić będąc w lokalu zameldowaną, niewątpliwym jest, iż co do meritum zaskarżona decyzja organu II instancji utrzymująca w mocy decyzję o wymeldowaniu jest merytorycznie poprawna i pozostaje w zgodzie z prawem albowiem spełnione były w dacie jej wydania przewidziane w art. 15 ust. 2 powołanej wyżej ustawy przesłanki obligujące organ do wymeldowania osoby z miejsca dotychczasowego pobytu. W świetle art. 15 ust. 1 i 2 ustawy prawnie niedopuszczalnym byłoby bowiem utrzymywanie dalszego, fikcyjnego, zameldowania w lokalu osoby (osób), która de facto lokal ten opuściła i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Ewidencja ludności służy bowiem wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje zatem podniesiony przez A.K. w trakcie postępowania administracyjnego fakt oczekiwania na podział majątku dorobkowego. Rozstrzygnięcie sprawy meldunkowej nie przesądza bowiem ani o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania w nim. W konsekwencji przedstawionych wyżej wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie uwzględnił skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.