II SA/Gl 984/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski,, Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2023 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 16 maja 2022 r. nr SKO.4106.432.2022 w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia 30 marca 2022 r., nr [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta C., na podstawie art. 38 ust. 1 i in. ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm. – dalej u.p.s.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 – dalej k.p.a.), po rozpoznaniu wniosku W. K. (dalej: strona, skarżący), odmówiono mu przyznania pomocy w postaci zasiłku okresowego. W uzasadnieniu wskazano m. in., że pracownik socjalny skontaktował się telefonicznie ze stroną w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Ww. oświadczył, że nie życzy sobie wizyty pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania. Wykluczył również swoją obecność w siedzibie Rejonowego Zespołu Pomocy Społecznej. Wyraził zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego drogą telefoniczną, jednakże formułował pod adresem pracownika socjalnego obraźliwe określenia i epitety, przez co powyższa czynność była niemożliwa. Wystosowano do strony pismo z prośbą o kontakt z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Poinformowano, że brak kontaktu z pracownikiem socjalnym w ustalonym terminie może skutkować wydaniem decyzji odmownej. Powyższe pismo ww. odebrał w dniu 16 lutego 2022 r. Nie nawiązał jednak kontaktu z pracownikiem socjalnym. Dnia 1 marca 2022 r. pracownik socjalny udał się do miejsca zamieszkania strony celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w wyznaczonym terminie. Zainteresowanego nie było jednak w miejscu zamieszkania. Strona nie pobiera świadczeń emerytalno – rentowych, choć ukończyła 67 rok życia. Formalnie wnioskodawca byłby uprawniony do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła strona, nie godząc się z rozstrzygnięciem. Wskazała, że zasiłek należy się. Zwrócono uwagę na trudną sytuację życiową i brak zrozumienia ze strony pracowników socjalnych. Nie ma on prawa do emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej SKO) decyzją z dnia 16 maja 2022 r., znak: SKO.4106.432.2022, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano m. in., że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia, bądź wstrzymanie jego wypłaty. Strona oświadczyła, że nie życzy sobie wizyty pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a ponadto wykluczyła również swoją obecność w siedzibie Rejonowego Zespołu Pomocy Społecznej. Zobowiązano stronę do podjęcia działań mających na celu pozyskanie świadczenia emerytalnego oraz dostarczenie aktualnych recept potwierdzających konieczność zażywania leków, bądź zaświadczenia lekarskiego wskazującego na konieczność przyjmowania leków, a także do przedstawienia dokumentów i oświadczeń potwierdzających sytuację dochodową i majątkową. Odwołujący się nie przedstawił wymaganych dokumentów. Osoba korzystająca ze świadczeń z pomocy społecznej nie może być bierna i oczekiwać tylko konkretnej pomocy bez wykazania aktywności i chęci dla poprawienia własnej sytuacji. Skargę na powyższą decyzję złożyła strona, nie godząc się z rozstrzygnięciem. Skarżący wskazał, że choruje, a postępowanie organu zagraża jego zdrowiu i życiu. Argumentacja zawiera kłamstwa i ma na celu zemstę. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zasady ogólne, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Katalog świadczeń z pomocy społecznej został określony w art. 36 u.p.s. W świetle art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei art. 11 ust. 2 u.p.s. stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.). Z kolei według art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. W orzecznictwie zasadnie przyjmuje się, że "(...) odmowa przeprowadzenia wywiadu lub uniemożliwienie prowadzenia wywiadu środowiskowego musi być kwalifikowane jako wyraz braku współdziałania osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s." (wyrok WSA w Gdańsku z 6 maja 2022 r., III SA/Gd 922/21). Organy zasadnie wskazały, że pracownik socjalny kilkukrotnie usiłował przeprowadzić wywiad środowiskowy, jednak skarżący uniemożliwił wykonanie tego rodzaju czynności. Nie doszło do niego z przyczyn leżących po stronie skarżącego. Odwołujący się nie przedstawił też wymaganych dokumentów i nie podjął w pełnym zakresie starań o uzyskanie świadczenia emerytalnego. Osoba korzystająca ze świadczeń z pomocy społecznej nie może być bierna i oczekiwać tylko konkretnej pomocy bez wykazania aktywności i chęci dla poprawienia własnej sytuacji. W interesie wnioskodawcy jest wykazanie wszelkich przesłanek legitymujących do otrzymania oczekiwanego świadczenia, a jednym z obowiązków jest poddanie się wywiadowi środowiskowemu. Skarżący nie przedstawił także żadnego dowodu wskazującego na dopuszczanie się przez pracowników organów w kontrolowanym postępowaniu przestępstw w postaci np. fałszerstw, poświadczenia nieprawdy, bądź jakichkolwiek innych. Jeśli do takich sytuacji dochodziło, należało zgłosić je w organach ścigania. Sąd administracyjny nie jest władny, by prowadzić w tym zakresie postępowanie i odnosić się do tego typu zarzutów zawartych w skardze. Jeśli skarżący przedstawi prawomocny wyrok skazujący osobę(y), której(ym) zarzuca czyny zakazane prawnie, będzie to ewentualnie podstawą do wznowienia postępowania (art. 145 §1 pkt 1 lub 2 k.p.a.). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd nie dopatrzył się, aby zaskarżone rozstrzygnięcia zostały wydane w sposób dowolny. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organy uwzględniły niezbędną, dostępną dokumentację. Oparły się na zgromadzonych dowodach i oceniły je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie i merytorycznie uzasadnionej (art. 107 §3 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 4, 11 ust. 2 u.p.s., ani też innych przepisów, w tym wyżej powołanych, uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi