II SA/Gl 99/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezydent Miasta Z. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 oraz art. 20 w związku z art. 3 pkt 11 oraz art. 32 ust. 2 ustawy z 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił J. B. (dalej jako strona lub skarżąca), reprezentowanej przez radcę prawnego M. M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. H. W uzasadnieniu decyzji przywołano obowiązujące unormowania prawne i wskazano, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia wynika z faktu posiadania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a ponadto niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 25 roku życia. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, w imieniu której odwołanie wniósł wskazany powyżej pełnomocnik. W odwołaniu tym przedmiotowej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie w sytuacji wypowiedzenia się w tym zakresie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. oraz dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b powyższej ustawy polegające na uznaniu, że przesłanką negatywną przyznania wnioskowanego świadczenia jest pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nadto wskazano na naruszenie postanowień art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 przywoływanej ustawy w zakresie możliwości wyboru świadczenia, w przypadku spełniania wymogów do kilku z nich. Dodatkowo podniesiono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a to w szczególności art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W motywach odwołania przedstawiono argumentację przemawiającą za jego uwzględnieniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach postanowieniem z [...] r. nr [...] zawiesiło postępowanie w sprawie rozpoznania powyższego odwołania do czasu zakończenia postępowania w zakresie uchylenia decyzji dotyczącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Postanowieniem z [...] r. wskazany powyżej organ podjął z urzędu postępowanie w sprawie dotyczącej powyższego odwołania z uwagi na przekazanie przez organ pierwszej instancji decyzji z [...] r. o uchyleniu decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przyznało stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 27 października 2020 r. w wysokości do 31 października 2020 r. w wysokości 295,20 zł, od 1 listopada 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w wysokości 1830,00 zł. i od 1 stycznia 2021 r. w wysokości 1971,00 zł. miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał przepisy prawa leżące u podstaw przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ ten ustalił, że strona spełnia wymogi do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego i zadeklarowała rezygnację z otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego, tym samym z chwilą uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez radcę prawnego M. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej powyższej decyzji zarzucono naruszenie postanowień art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie go w rozpoznawanej sprawie, w sytuacji gdy świadczenia przyznaje się od dnia złożenia stosownego wniosku, nadto podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b przywoływanej ustawy poprzez przyjęcie, że okoliczność pobierania przez stronę specjalnego zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń wskazanych w ustawie. Dodatkowo podniesiono zarzut naruszenia postanowień art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 przywoływanej ustawy w zakresie możliwości wyboru świadczenia, w przypadku spełniania wymogów do kilku z nich. Przywołane zarzuty uzasadniają uwzględnienie wniesionej skargi, nadto wystąpiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację przemawiającą za uwzględnieniem wniesionej skargi z odwołaniem się do orzecznictwa sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojej decyzji. Odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze podkreślono, że sporne świadczenie nie mogło być przyznane od dnia złożenia wniosku, ponieważ wówczas strona otrzymywałaby dwa świadczenia w tym samym czasie, co w świetle obowiązujących regulacji nie jest dozwolone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny i w tym zakresie nie występują wątpliwości. Podnoszone wątpliwości co do stanu faktycznego na etapie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji nie zostały podtrzymane w skardze do tutejszego Sądu. W tej sytuacji skład orzekający stwierdza, że stan faktyczny w sprawie jest czytelny i niebudzący wątpliwości. Odmiennie spojrzeć należy na interpretację norm prawnych mających zastosowanie w sprawie. W tej sytuacji Sąd w pierwszej kolejności przywoła te unormowania, które mają znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. Na marginesie można jedynie zauważyć, że problematyka spełniania wymogów do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą nie budzi żadnej wątpliwości, zatem problematyka ta zostanie pominięta, natomiast uwaga zostanie skupiona jedynie na spornym elemencie rozpoznanej sprawy, a mianowicie, od którego dnia skarżącej przysługuje przedmiotowe świadczenie. Skarżąca odwołując się do treści art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych akcentuje, że winno ono jej przysługiwać od dnia złożenia wniosku, natomiast organ odwoławczy w swoim rozstrzygnięciu i w odpowiedzi na skargę utrzymuje, że dopiero od dnia uchylenia decyzji o specjalnym zasiłku opiekuńczym. Rozstrzygnięcie występującego sporu między stronami tego postępowania wymaga w pierwszej kolejności przywołania przepisów, które w tym zakresie mają znaczenie. Stosownie do postanowień art. 24 ust. 2 przywoływanej ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z kolei po myśli art. 24 ust. 4 tej ustawy, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Dla oceny rozstrzygnięć w omawianym zakresie znaczenie posiada także art. 27 ust. 5 powoływanej ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z treści przywołanych przepisów wynika, że art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi przepis o charakterze generalnym i ustala zasadę, że świadczenie przysługuje od dnia złożenia stosownego wniosku. Wszelkie odstępstwa od tej generalnej reguły wymagają wprowadzenia regulacji szczególnej, która na zasadzie lex specialis derogat legi generali (przepis szczególny uchyla przepis ogólny) wprowadzi w danym zakresie odmienną regulację mającą pierwszeństwo przed unormowaniami o charakterze generalnym. Przywoływany powyżej art. 27 ust. 5 przedmiotowej ustawy w tym zakresie nie wprowadza żadnych nowych reguł i zasad przy ocenie wyboru jednego z kilku świadczeń, do których spełnia się wymogi. Skoro wskazany przepis nie wprowadza żadnej specjalnej procedury tym samym w omawianym zakresie zastosowanie posiadają regulacje o charakterze generalnym. Przedstawiona wykładnia mających zastosowanie w sprawie przepisów oznacza, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego nie jest prawidłowe i przyjdzie zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącej wyrażonym w skardze, że skoro wniosek został złożony 20 lipca 2020 r., to tym samym przedmiotowe świadczenie winno przysługiwać od dnia złożenia takiego wniosku. Na marginesie prowadzonych rozważań przyjdzie dostrzec, że za taką argumentacją przemawiają także inne względy, a mianowicie istota zasady demokratycznego państwa prawa oraz zasady pogłębiania zaufania obywatelki do organów państwa, jak również zasady uwzględniania w prowadzonym postępowaniu administracyjnym słusznego interesu strony. Przywołanie powyższych zasad jest niezbędne z tego powodu, że w rozpoznawanej sprawie Sąd zetknął się z sytuacją, w której moment przyznania wnioskowanego świadczenia nie jest związany ze złożeniem wniosku, lecz wydaniem przez organ pierwszej instancji decyzji o uchyleniu przyznanego wcześniej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Takie warunkowanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wynika z treści art. 27 ust. 5 przedmiotowej ustawy, jak również pozostaje w sprzeczności z treścią art. 24 ust. 2 tej ustawy. Dodatkowo zauważyć należy, że moment nabycia prawa nie jest związany z wolą wyrażaną przez adresata działań organów administracji, lecz od działań podejmowanych przez organ administracji publicznej. Właśnie ten element wskazuje na to, że w rozpoznawanej sprawie dopuszczono się naruszenia przywołanych powyżej zasad. Oznacza to zarazem, że zawieszenie postępowania odwoławczego, które w rozpoznawanej sprawie wystąpiło, nie miało żadnych podstaw prawnych, ponieważ wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie było związane z uchyleniem decyzji o specjalnym zasiłku opiekuńczym. Przywoływany art. 27 ust. 5 wyraźnie stanowi o możliwości wyboru jednego z przysługujących świadczeń, skoro tak, to z chwilą złożenia stosownej deklaracji, przy spełnianiu wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia, winno się otrzymać świadczenie, o przyznanie którego dana osoba się ubiega. Przedstawiona tu argumentacja w sposób jednoznaczny wskazuje na to, że organ odwoławczy w swojej decyzji dopuścił się naruszenia postanowień art. 24 ust. 2 oraz art. 27 ust. 5 przedmiotowej ustawy i tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a zatem naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ odwoławczy podejmie rozstrzygnięcie, mocą którego rozpozna wniosek skarżącej stosownie do wskazań zawartych w powyższych rozważaniach. Co do wysokości przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 20 lipca 2020 r. do 27 października 2020 r., to organ ten dysponuje kilkoma rozwiązaniami prawnymi, przy wykorzystaniu, których będzie mógł rozpatrzyć wniosek skarżącej. Wybór dojścia do finalnego rozwiązania Sąd pozostawia już uznaniu organu odwoławczego. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z postanowieniami art. 200 w związku z art. 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c wyżej wymienionej ustawy, uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. mr