II SA/Gl 992/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Andrzej Matan, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi I.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oddala skargę. W zawiązku z umieszczeniem S. B. w domu pomocy społecznej Burmistrz Miasta S. podjął działania w celu określenia opłaty za pobyt w DPS. Ustalił, że jest on osobą rozwiedzioną. W dalszej kolejności obowiązek wnoszenia opłaty spoczywa na zstępnych umieszczonego w DPS, tj. I. B. (dalej "strona") i jej trzech braciach. Po ustaleniu kręgu osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, pracownik socjalny podjął próbę kontaktu ze stroną, w celu ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ta jednak oświadczyła na piśmie, że odmawia rozmowy z pracownikiem socjalnym i nie wyraża zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Została pouczona o konsekwencjach wynikających z odmowy przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przesłano również stronie projekt umowy o finansowanie pobytu ojca w DPS. Umowa ta nie została odesłana organowi. W konsekwencji wszczęto postępowanie w sprawie wydania decyzji administracyjnej ustalającej wysokość zobowiązania I. B. za pobyt jej ojca w Miejskim Domu Spokojnej Starości w U. Po dokonaniu ustaleń w przedmiocie kosztów pobytu w domu pomocy społecznej i dokonaniu ich podziału pomiędzy zstępnych umieszczonego, decyzją z dnia [...] r., nr [...], Burmistrz ustalił zobowiązanie strony za pobyt jej ojca w Miejskim Domu Spokojnej Starości w U., w wysokości po 603,32 zł miesięcznie od dnia umieszczenia ojca w ww. domu, tj. [...] 2020 r., natomiast od 1 kwietnia 2021r. w wysokości 749,02 zł miesięcznie. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Wskazała, że nie zgadza się z podjętym rozstrzygnięciem. Podniosła, iż w 2002 roku Sąd Okręgowy w B. orzekł separację pomiędzy jej rodzicami, następnie w 2006 roku małżeństwo jej rodziców zostało rozwiązane przez Sąd Okręgowy w B. Ojciec strony nigdy się nią nie interesował, nie miał z nią kontaktu, jest osobą uzależnioną od [...]. Adresatka decyzji jest 22-letnią osobą, uczy się w Szkole [...] w B. i nie pracuje zawodowo. Finansowo pomaga jej matka. Ojciec strony został skazany przez Sąd Rejonowy w C. za niepłacenie alimentów (wyrok w zawieszeniu). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku – Białej zaskarżoną obecnie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu. a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Ustępy 2e i 2f tego artykułu wprowadzają szczególny tryb postępowania w odniesieniu do ustalania wysokości odpłatności za pobyt w DPS osób zobowiązanych. Otóż w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby zobowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Kolegium wskazało wreszcie, że art. 64 ustawy o pomocy społecznej umożliwia osobom wnoszącym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej złożenie wniosku o zwolnienie częściowo lub całkowicie z tej opłaty. Wniosek taki podlega jednak rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu, prowadzonym po ostatecznym zakończeniu postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Zwolnienie z opłaty może dotyczyć tylko sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji, zasądzenia kosztów postępowania oraz wstrzymania wykonania decyzji zarzuciła SKO w Bielsku Białej zarzuciła naruszenie: 1) art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że jako osoba ucząca się i nie posiadająca absolutnie żadnych dochodów jest zobowiązana do partycypowania w kosztach utrzymania ojca, 2) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozważenie zebranego materiału dowodowego i niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez zaakceptowanie faktu zaniechania poinformowania strony o wysokości opłat za pobyt ojca w DPS w momencie jego tam umieszczenia, przez co nie była wiadoma konieczności obrony oraz zignorowaniu dostarczonej dokumentacji, z której wynika, że jest osobą chorą, pobierającą naukę, nie otrzymującą alimentów zasądzonych od ojca, a tym samym osobą nie posiadającą dochodów, 3) art. 8 w zw. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 – dalej "u.p.s."). Jak stanowi art. 60 ust. 1 i 2 pkt 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. W rozumieniu art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: pkt 1 - mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, pkt 2 - małżonek, zstępni przed wstępnymi, pkt 3 - gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W rozstrzyganej sprawie ojciec skarżącej nie jest w stanie pokryć pełnego kosztu pobytu w domu pomocy społecznej. Zasadnie organy administracji uznały, że zobowiązanymi w tym zakresie są jego dzieci. Burmistrz Miasta S. podjął w stosunku do skarżącej postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Nie zgodziła się ona jednak na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego mimo, że została pouczona o skutkach takiej odmowy. Nie odesłała również projektu umowy dotyczącej finansowania. Ziściła się zatem przesłanka przewidziana w art. 61 ust. 2e u.p.s., zgodnie z którym "w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2". W związku z zastosowaniem (zasadnym) powyższego przepisu nie można uznać za zasadne zarzuty skargi oznaczone nr 2 i 3. Skarżąca pouczona o skutkach odmówiła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Zatem ustalenia musiały ograniczyć się do ustalenia różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. W konsekwencji nie można mówić o naruszeniu w sprawie art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Okoliczności dotyczące sytuacji finansowej strony, czy też relacji z ojcem mogą stanowić co najwyżej podstawę do częściowego lub całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. – o czym skarżąca była wcześniej informowana przez organy administracji. Przepis ten zawiera otwarty katalog przypadków, gdy osoba zobowiązana do uiszczania opłat może zostać z niej zwolniona. Zwolnienie takie musi jednak odnosić się do skonkretyzowanego obowiązku. Stąd też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Mając na uwadze powyższe rozważania, uznając, że skarga jest bezzasadna Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.