II SA/Ka 101/02

Sygn. akt 3 / II SA / Ka 101 / 02 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 lutego 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA del. Anna Apollo (spr.) Sędziowie: NSA Tadeusz Michalik WSA Małgorzata Jużków Protokolant: sekretarz Ewa Olender po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2004r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Sygn. akt 3 / II SA / Ka 101 / 02 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Sanitarny w B., w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Inspekcji Sanitarnej / tekst jednolity Dz. U. z 1998r. nr 90, poz. 575 ze zm. /, §1, § 7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych / Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm. / stwierdził, że u p. S. K. brak było podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - zawodowego uszkodzenia narządu słuchu- wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu ustalił, w oparciu o wyniki dochodzenia epidemiologicznego, że z przerwą na odbycie zasadniczej służby wojskowej p. K. pracował od 1970r. do 1988 i od 1991 do 1999r. w "A" spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B. na stanowisku [...],[...], [...],[...]- pod ziemią oraz [...] na powierzchni. W środowisku pracy w okresie od 1970 do 1971 i od 1973 do 1988r. był narażony na działanie hałasu o poziomie 93 - 97 dB. W okresie od 1991r. do 1999r. pracował w hałasie o poziomie 79 dB. Dalej organ orzekający ustalił, iż p. K. był badany w [...] Centrum Medycznym - Przychodni Chorób Zawodowych w K. oraz w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Obie placówki w swoich orzeczeniach z dnia [...] r. i [...] r. nie rozpoznały u niego choroby zawodowej narządu słuchu. W konkluzji Powiatowy Inspektor Sanitarny uznał, nie negując narażenia pracownika na działanie hałasu, że wobec braku jednej z przesłanek warunkujących stwierdzenia choroby zawodowej, tj. rozpoznania jej przez placówki diagnostyczne nie było możliwe wydanie innej, jak odmowna, decyzji. Odwołanie od decyzji wniósł p. S. K.. Nie zgadzał się z wnioskami przedstawionymi w jej uzasadnieniu. W jego ocenie w zakładzie, w którym pracował był narażony na działanie hałasu, a zły stan jego słuchu, stale się pogarszający, utrudniający mu komunikowanie się z rodziną, był wynikiem tego narażenia. Domagał się wyjaśnienia, jak duży musiałby być ubytek słuchu, by można było rozpoznać chorobę zawodową. Po rozpoznaniu odwołania [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy, a chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Organ odwoławczy podzielił w całości ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy p. K. i zajmowanych przez niego stanowisk pracy. Uznał, że do 1988r. pracował on w warunkach, w których hałas był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, a równoważny poziom dźwięku przekraczał 82dB. Zatem pracował on w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Dalej stwierdzono, iż pracownik był badany w Przychodni Chorób Zawodowych [...] Centrum Medycznego w K., która to placówka w orzeczeniu z dnia [...] r. nie rozpoznała u niego choroby zawodowej narządu słuchu. Następnie pracownik został skierowany do Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Ta placówka diagnostyczna w orzeczeniu z dnia [...] r., po dwukrotnym badaniu pracownika, także nie stwierdziła u p. K. zawodowego uszkodzenia słuchu. Nie znalazła związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym ubytkiem słuchu, a brakiem narażenia go na działanie hałasu od 1988r. Ponadto ujawniona asymetria niedosłuchu, jak i brak danych określających stan narządu słuchu w momencie zakończenia ekspozycji pracownika na ponadnormatywny hałas nie upoważniały z lekarskiego punktu widzenia do uznania związku przyczynowego pomiędzy ujawnionym niedosłuchem a warunkami pracy i zakwalifikowania stwierdzonej patologii do choroby zawodowej wymienione w pozycji 1 wykazu chorób zawodowych. Nie rozpoznanie przez orzeczników kompetentnej placówki diagnostycznej II stopnia choroby zawodowej wykluczało jej stwierdzenie, a zatem należało utrzymać w mocy decyzję decyzje organu I instancji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego p. S. K. kwestionując motywy przestawione przez organ odwoławczy domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. Stwierdził, iż w 1987r. uległ wypadkowi przy pracy i po zakończeniu leczenia powrócił do pracy w 1992r. Po czym pracował do 1999r. także będąc narażonym na działanie hałasu emitowanego przez wentylatory. Domagał się dopuszczenia dowodu z opinii biegłego lekarza na okoliczność istnienia związku przyczynowego między warunkami jego pracy w latach 1992 - 1999 a ujawniona chorobą. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Podkreślił, iż praca w latach 1992 - 1999 w narażeniu na hałas o poziomie 79 dB. nie mogła być zaliczona do okresu pracy w narażeniu na działanie szkodliwego czynnika. Dodatkowo wskazał, że orzeczenia obu placówek diagnostycznych uniemożliwiały wydanie innej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż z dniem 1 stycznia 2004r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, tj. ustawa z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. nr 153, poz. 1269 /, ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. nr 153, poz. 1270 / oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. nr 153, poz. 1271 /. W myśl art. 97 § 1 ostatniej z powołanych ustaw sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie w nich nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. nr 72, poz. 652 ), dla obszaru województwa śląskiego został utworzony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie w istotny sposób mogło wpłynąć na wynik sprawy. Polegało ono na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy - art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji mogło doprowadzić do wadliwego zastosowania prawa materialnego. Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych / Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm. /. W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są jednostki wymienione w § 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Takimi jednostkami były również Przychodnia Chorób Zawodowych [...] Centrum Medycznego w K. i Przychodnia Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., na których opinie powołano się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nie wziął pod uwagę tego , iż opinia lekarska podlega jego ocenie jak każdy inny dowód, a zatem powinna być oceniona w aspekcie rozpatrzenia całego materiału dowodowego - art. 77 § 1 Kpa oraz w kontekście przepisów prawa materialnego. W pozycji 15 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji wykazu chorób zawodowych umieszczono uszkodzenie narządu słuchu wywołane działaniem hałasu. Placówka diagnostyczna I stopnia rozpoznała u skarżącego obustronny odbiorczy ubytek słuchu, lecz z uwagi na brak narażenia pracownika na działanie ponadnormatywnego hałasu od 1988r. oraz rozbieżność w wynikach badań nie dopatrzyła się podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Za czynnik chorobotwórczy, w oparciu o materiały zgromadzone w dochodzeniu epidemiologicznym organ odwoławczy uznał hałas o poziomie ponad 82 dB, a więc poziomie przekraczającym normę. Przyjął, że narażenie na działanie tego czynnika trwało do 1988r. Jednak oceniając orzeczenie placówki diagnostycznej I stopnia nie wyjaśniono, dlaczego wykluczono istnienie związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy i nie odniesiono się do zaakcentowanego przez nią braku narażenia pracownika na działanie czynnika szkodliwego. Zwłaszcza, że w definicji choroby zawodowej słuchu nie zawarto zapisu o czasie trwania narażenia oraz upływie czasu od ustania narażenia, jako negatywnych przesłankach stwierdzania tej choroby. W utrwalonym orzecznictwie sądu administracyjnego przyjęto, że upływ czasu pomiędzy ustaniem narażenia, a rozpoznaniem choroby zawodowej uszkodzenia słuchu nie ma prawnego znaczenia dla stwierdzania takiej choroby. Natomiast Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w swoim orzeczeniu z dnia [...] r. i [...] r. uznał, że odbiorczy ubytek słuchu w połączeniu ze znaczną asymetrią słuchu ( ucho lewe [...]dB, ucho prawe [...]dB) pociągał za sobą skutki zdrowotne i społeczne mogące stanowić o samoistnej chorobie narządu słuchu. Jednak nie znalazł podstaw do wykazania związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym niedosłuchem i warunkami pracy występującymi 19 lat wcześniej. Także asymetria słuchu i brak danych o stanie narządu słuchu w okresie zakończenia ekspozycji zawodowej na ponadnormatywny hałas nie upoważniały do uznania związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy a ujawnionym niedosłuchem. W przypadku tego orzeczenia organ odwoławczy nie rozważył i nie wyjaśnił, dlaczego upływ 19 lat od ustania narażenia na działanie ponadnormatywnego hałasu wykluczał stwierdzenie choroby zawodowej. Zwłaszcza wobec braku ustawowej regulacji takiej negatywnej przesłanki. Nadto brak dokumentacji określającej stan narządu słuchu skarżącego w 1988r., kiedy ustało narażenie na ponadnormatywny hałas, a więc hałas o poziomie ponad 82dB nie mógł przesądzać o braku związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy i ujawnioną chorobą. "Choroba zawodowa" jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki jej wykonywania. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Organ odwoławczy winien był dokładnie uzasadnić swoje stanowisko, dlaczego wykluczył związek przyczynowy pomiędzy ujawnionym u p. K. schorzeniem w postaci obustronnego odbiorczego ubytku słuchu i stwierdzonym narażeniem go na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy przy jednoczesnym wykluczeniu choroby zawodowej. Powołanie się jedynie na budzące wątpliwości orzeczenie placówki diagnostycznej II stopnia o braku dokumentacji określającej stan narządu słuchu skarżącego w 1988r. i upływ czasu od ustania tego narażenia, jako podstaw wykluczenia związku przyczynowego bez wyjaśnienia wątpliwości nie było wystarczającym dowodem na obalenie domniemania związku przyczynowego. Nie wyjaśniono wreszcie przyczyny asymetrii niedosłuchu, chociaż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano ją jako przeszkodę do stwierdzenia choroby.. Nie przeprowadzono żadnego postępowania, które pozwalałoby jednoznacznie wykluczyć zawodowe pochodzenie tej asymetrii. Na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciążył obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości. Wobec niewykonania przez organ odwoławczy wyżej opisanych obowiązków na podstawie art.145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję. Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 cytowanej ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań sądu. Uwzględni również fakt, że na gruncie przepisów prawa obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji Sąd Najwyższy w kilku wyrokach w tym w wyroku z dnia 4 czerwca 1998r. sygn. akt III RN 36 / 98 / publikowany OSN nr 6, poz. 192 z 1999r. / wyraził pogląd, że stopień ubytku słuchu nie był elementem prawnej definicji choroby zawodowej narządu słuchu. Dla rozpoznania choroby zawodowej wystarczającym było ujawnienie obniżenia poziomu słuchu poza granice ubytku fizjologicznego; narażenia pracownika na działanie czynnika szkodliwego jakim był hałas i domniemanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy. Uwzględni także wypracowane już w orzecznictwie sądowym stanowisko, iż znaczny upływ czasu pomiędzy ustaniem narażenia na działanie czynnika szkodliwego, a rozpoznaniem urazu akustycznego nie był przeszkodą do stwierdzania chorób zawodowych. Nadto weźmie pod uwagę to, iż na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach / Dz. U. nr 132, poz. 1115 /, obowiązującego od dnia 3 września 2002r. do jej prowadzenia będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy. Oznacza to, że nie można będzie uzależnić ewentualnego stwierdzenia choroby zawodowej od ujawnionego stopnia odbiorczego ubytku słuchu.