II SA/Ka 103/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Apollo ( spr.) Sędziowie: NSA Henryk Wach WSA Małgorzata Jużków Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Spadek po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2004r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie aktu małżeństwa 1/ stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w D. z dnia [...] nr [...]; 2/ zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W podaniu z dnia [...]...] radca prawny L. W. zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w C. o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych poprzez sporządzenie i nadesłanie na adres wnioskodawcy odpisu skróconego aktu małżeństwa G. K., podając, że ten dokument jest niezbędny do wszczęcia przed sądem powszechnym postępowania, w imieniu mocodawcy wnioskodawcy, zmierzającego do skierowania egzekucji do majątku wspólnego G. K. i jego małżonki. Zwłaszcza, że egzekucja prowadzona przeciwko dłużnikowi okazała się bezskuteczna. Podanie sporządzono na formularzu wniosku o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych. A na jego odwrocie również zawarto żądanie wydania odpisu skróconego aktu małżeństwa i przytoczono szersze uzasadnienie. Do wniosku dołączono tytuł wykonawczy wystawiony na wierzyciela M. K. Decyzją z dnia [...] nr [...]Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w D., na podstawie art. 104 § 1 Kpa, art. 7 ust. 4 w związku z art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego ( Dz. U. nr 36, poz. 180 ze zm. ) odmówił wydania odpisu skróconego aktu małżeństwa p. G. K.. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że wnioskodawca nie spełnił wymogów wynikających z art. 83 ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, tj. nie wykazał interesu prawnego, poprzez wskazanie przepisu prawa materialnego, uprawniającego go do otrzymania odpisu skróconego aktu małżeństwa. Wnioskodawca nie należał także do kręgu osób, których stan cywilny został stwierdzony aktem lub ich wstępnych, zstępnych rodzeństwa, małżonka lub ustawowych przedstawicieli, a które na podstawie art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy mogły taki odpis otrzymać. Nie legitymował się pełnomocnictwem udzielonym przez jedną z kręgu tych osób. Natomiast w ramach toczącego się postępowania sądowego Sąd mógł zwrócić się o nadesłanie odpisu skróconego aktu małżeństwa dłużnika. Wreszcie udostępnienie danych zawartych w akcie małżeństwa dotyczących osób zawierających małżeństwo, ich rodziców w ewidentny sposób naruszyłoby prawa i wolności tych osób. W odwołaniu od tej decyzji M. K. reprezentowany przez radcę prawnego L. W. domagał się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Nie zgodził się z interpretacją art. 83 ust. 2 ustawy o aktach stanu cywilnego przedstawioną przez organ I instancji. Art. 787 Kpc zobowiązuje wierzyciela, zdaniem odwołującego się, do wskazania w osnowie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności imienia i nazwiska małżonka dłużnika oraz do wykazania ( art. 6 kc ), że dłużnik pozostaje w związku małżeńskim. Sądy żądają od wierzycieli odpisów skróconych aktu małżeństwa dłużnika. Ten dokument pozwala właściwie ukierunkować egzekucję. Zaś art. 785 zd. 1 Kpc wyraźnie stanowi, iż jeżeli do uzyskania klauzuli wykonalności potrzebne jest zaświadczenie lub dokument, które według przepisów ustawy organy obowiązane są wydać dłużnikowi, wierzyciel również może ich żądać. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]nr[...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, po rozpoznaniu odwołania M. K. Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach decyzji Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji, że sporządzenie i przekazanie odpisu skróconego aktu małżeństwa może być dokonane na żądanie sądu powszechnego prowadzącego na podstawie art. 787 § 1 kpc postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika. Natomiast wierzyciel nie ma interesu prawnego w zadaniu wydania mu takiego dokumentu. Tym bardziej, że poza danymi dotyczącymi osób zawierających małżeństwo akt stanu cywilnego zawiera dane rodziców oraz adnotacje o ewentualnej separacji, czy unieważnieniu małżeństwa. Zatem ujawnienie takich danych w ewidentny sposób naruszyłoby prawa i wolności osób, których te dane dotyczą. Organ II instancji wskazał także, że wnioskodawca może wystąpić do kierownika Urzędu Stanu Cywilnego o wydanie zaświadczenia o pozostawaniu w związku małżeńskim osoby, której akt małżeństwa dotyczył. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. K. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając im naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego. W ocenie skarżącego organy administracji publicznej wadliwie zinterpretowały treść powołanego przepisu prawa. Powtórzył argumentację swojej wykładni art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy przytoczoną w odwołaniu. W nawiązaniu do tych wywodów podniósł, że musi udowodnić przed sądem w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, że pozostaje on w związku małżeńskim. Takim dowodem jest odpis skrócony aktu małżeństwa zawartego przez dłużnika. Nie może budzić wątpliwości, że skarżący wykazał swój interes prawny w uzyskaniu tego dokumentu. W opinii skarżącego organ odwoławczy nie wyjaśnił, na czym ma polegać ewidentne naruszenie praw i wolności osób, których dane zawarte były w odpisie skróconym aktu małżeństwa, zwłaszcza, gdy skarżący wykazał swój interes w uzyskaniu tych danych. Zaś zaświadczenie, o którym wspomniał organ odwoławczy może nie wskazywać na fakt dalszego istnienia małżeństwa dłużnika lub daty jego ustania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko i argumenty przytoczone na jego poparcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, dlaczego skargę wniesioną do Naczelnego Sadu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach rozpoznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Otóż z dniem 1 stycznia 2004r. uległ zmianie stan prawny i stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ustawy przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie w nich nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 85 powołanej na wstępie ustawy z dniem 1 stycznia 2004r. utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, wojewódzkie sądy administracyjne działające na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 ) oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. nr 72, poz. 652 ) dla obszaru województwa śląskiego został utworzony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który jest właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy. Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych, niż wskazane w niej podstaw. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji, czyli badanie czy nie narusza ona prawa tak materialnego jak i procesowego, jest dokonywana w świetle art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 134 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) niezależnie od granic skargi, powołanych w niej zarzutach i przytoczonej podstawie prawnej. Zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W pierwszym rzędzie należy wskazać, iż podanie złożone przez L. W. dotyczyło udostępnienia danych ze zbioru danych osobowych poprzez wydanie wnioskodawcy odpisu skróconego aktu małżeństwa G. K. Wnioskodawca nie wskazał we wniosku, że reprezentuje w tym postępowaniu kogoś trzeciego, chociaż z uzasadnienia żądania wynikało, że uzyskanie dokumentu miało mu umożliwić dokonanie za mocodawcę, nie wymienionego we wniosku, czynności procesowych w postępowaniu przed sądem powszechnym, w szczególności miało mu umożliwić złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika G. K.. Ponadto z dołączonego do akt pełnomocnictwa wynikało, iż uprawniony był do reprezentowania M. K. przed sądami wszystkich instancji w celu dochodzenia roszczeń wynikających z prowadzonej przez tego ostatniego działalności gospodarczej, do sporządzania wezwań do dłużników, prowadzenia w nimi negocjacji, wnoszenia pozwów. Pełnomocnictwo nie obejmowało reprezentacji wierzyciela w postępowaniu przed organami administracji publicznej. Nie wyjaśniono w toku postępowania administracyjnego, czemu miało służyć to pełnomocnictwo. Organ I instancji decyzje wydał na rzecz wnioskodawcy L. W. Nie wyjaśnił, czy wniosek został złożony w imieniu własnym, czy mandatanta, tj. M. K. Odwołanie wniósł M. K. reprezentowany przez L. W., a więc osoba, która nie była adresatem decyzji. Organ odwoławczy nie wyjaśnił w zaskarżonej decyzji dlaczego przyznał odwołującemu się przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, skoro nie był on wnioskodawcą oraz osobą wymienioną w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego ( tekst jednolity Dz. U. z 2004r. nr 161, poz. 1688 ), tj. osobą, której stan cywilny został stwierdzony w akcie, jej wstępnym, zstępnym, rodzeństwem, małżonkiem lub ustawowym przedstawicielem. Skoro w świetle art. 83 ust. 2 powołanej ustawy odpisy aktów stanu cywilnego mogą być wydane także na wniosek osoby, która wykaże w tym interes prawny, a wniosek inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie złożył we własnym imieniu L. W., to w odniesieniu do jego osoby należało rozważyć kwestię interesu prawnego uzasadniającego bądź nie uwzględnienie żądania zawartego w podaniu. M. K., jak wynika to z decyzji organu I instancji nie był stroną w postępowaniu przed tym organem, zatem nie mógł wnieść odwołania od decyzji, która bezpośrednio go nie dotyczyła. Z drugiej strony organ I instancji w swoich rozważaniach dotyczących braku interesu prawnego strony odniósł się faktycznie do sytuacji prawnej wierzyciela, a tym był M. K., a nie L. W. Nie wyjaśniono, biorąc pod uwagę i to, że do akt postępowania administracyjnego dołączono pełnomocnictwo udzielone L. W. przez skarżącego, czy L. W. złożył podanie we własnym imieniu, czy w imieniu skarżącego, czemu miało służyć to pełnomocnictwo, skoro w podaniu powoływał się na "mocodawcę" Dalej należy zauważyć, że wniosek inicjujący postępowanie administracyjne faktycznie dotyczył ujawnienia danych ze zbioru danych osobowych, administratorem których był Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w D. Został sporządzony na odpowiednim druku. W świetle przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych ( Dz.U. nr 133, poz. 883 ze zm. ) w przypadku udostępnienia danych osobowych w celach innych niż do zbioru, administrator danych udostępnia posiadane w zbiorze dane osobom lub podmiotom uprawnionym do ich otrzymania na mocy przepisów prawa – art. 29 ust. 1 powołanej ustawy. A innym osobom i podmiotom, niż wyżej wymienione, może udostępnić dane osobowe, z wyłączeniem danych o których mowa w art. 27 ust. 1 ustawy, w celach innych niż włączenie do zbioru, jeżeli w sposób wiarygodny uzasadnią potrzebę posiadania tych danych – art. 29 ust. 2 powołanej ustawy. Art. 6 przytoczonej ustawy definiuje pojęcie danych osobowych w jej rozumieniu. Stanowi, że za dane osobowe uważa się każdą informację dotyczącą osoby fizycznej, pozwalającą na określenie tożsamości tej osoby. Biorąc pod uwagę treść wniosku skarżący dążył do uzyskania danych określających tożsamość małżonka dłużnika G. K. W świetle tej konkluzji należy stwierdzić, że do rozpoznania wniosku skarżącego o udostępnienie mu odpisu skróconego aktu małżeństwa miały zastosowanie przepisy ustawy o ochronie danych osobowych, a nie przepisy ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego. Art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych upoważnia Generalnego Inspektora do przywracania z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej zgodności z prawem w razie stwierdzenia naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych. Wydaje on wówczas decyzję nakazującą administratorowi danych przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Według rozdziału 2 powołanej ustawy Generalny Inspektor jest jedynym organem ochrony danych osobowych, który jest uprawniony do przeprowadzenia postępowania administracyjnego, z urzędu lub na wniosek zainteresowanego, zmierzającego do ochrony danych osobowych poprzez wydanie decyzji nakazującej przywrócenie stanu zgodnego z prawem przez uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych. W świetle powyższych rozważań organ I instancji, będąc administratorem danych osobowych dotyczących G. K. wadliwie decyzją administracyjną odmówił wydania odpisu skróconego aktu małżeństwa, o ile taki został sporządzony. Winien był albo dane dotyczące współmałżonka udostępnić, albo pisemnie odmówić ich udostępnienia. Przepis art. 29 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, jak i art. 83 ust. 2 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego nie stwarzają podstaw dla administratora danych osobowych do orzekania w formie decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia danych na wniosek zainteresowanego i w celach innych niż włączenie do zbioru. Orzecznictwo sądów administracyjnych prezentuje stanowisko, że zawarte art. 104 § 1 Kpa stwierdzenie, iż załatwienie sprawy następuje przez wydanie decyzji odnosi się do sytuacji, gdy z mocy przepisów prawa materialnego lub innych przepisów załatwienie sprawy powinno nastąpić w tej formie prawnej. Decyzja administracyjna wydana w sprawie, w której załatwienia w formie decyzji przepisy nie przewidują, podlega stwierdzeniu nieważności, jako wydana bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 1 pkt Kpa ( vide wyrok NSA III S.A. / 988 / 85 z dnia 17 grudnia 1985r. OSPIKA nr 5 –6 / 1987 ). Zatem istniały podstawy do stwierdzenia, na podstawie art. 145 § 2 w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nieważności zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jako wydanych bez podstawy prawnej. Nadto organ odwoławczy rozpoznał odwołanie osoby nie będącej stroną postępowania. Skoro jednak decyzja organu odwoławczego została skierowana do skarżącego, to nabył on legitymację do jej zaskarżenia do sądu. W świetle powyższych rozważań rozpoznanie zarzutów skargi stało się zbędne. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ostatnio powołanej ustawy. Jednocześnie sąd nie znalazł podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu na odstawie art. 152 cytowanej ustawy.