II SA/Ka 1048/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie WSA Małgorzata Jużków NSA Henryk Wach (spr.) Protokolant Magdalena Kurpis po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2005 r. przy udziale- sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego oddala skargę. Decyzją z [...] r. nr [...] Prezydent Miasta S. orzekł o wymeldowaniu J.Z. z miejsca pobytu stałego w S. przy ulicy "a". Jako podstawę prawną wskazał art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), art. 104 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wyjaśnił, że o wymeldowanie zwrócił się A. Z.. Następnie organ I instancji przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy, i tak: J. Z. opuściła miejsce pobytu stałego w [...] 2002 r. zabierając ze sobą rzeczy osobiste. Od tego też czasu nie wniosła do sądu sprawy o przywrócenie jej utraconego posiadania mieszkania. Te ustalenia wynikają z przesłuchania stron i protokołu oględzin, z informacji uzyskanej w Sądzie Rejonowym w S.. Skoro J. Z. opuściła miejsce stałego pobytu, a stan ten jest trwały, to zaistniały przesłanki do wymeldowania jej. Od [...] 2002 r. strona przeniosła swoje centrum spraw życiowych pod inny adres – stwierdził na końcu organ administracji. W odwołaniu od tej decyzji J. Z. domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy opisała okoliczności konfliktu rodzinnego. Wyjaśniła przy tym, iż z powodu przemocy męża zamieszkała w piwnicy przy ul. "b". Decyzją z [...] r. nr [...] Wojewoda [...]i, powołując się na art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi sytuacja pierwsza z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ odwoławczy przypomniał, że właścicielem budynku przy ul. "a" jest A. Z., który wniósł o wymeldowanie swojej byłej żony, ponieważ ta od [...] 2002 r. nie przebywa w mieszkaniu. Tę okoliczność potwierdziła J. Z. akcentując, że nie wyprowadziła się dobrowolnie. Jednocześnie ustalono, że strona nie wniosła powództwa o przywrócenie utraconego posiadania, a postępowania karne zakończyły się umorzeniem dochodzenia i odmową wszczęcia dochodzenia przeciwko A.i Z.. Na końcu, Wojewoda [...] przypomniał, że J. Z. po opuszczeniu lokalu nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ponieważ nie wymeldowała się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. Z. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia art. 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego i art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych szczegółowo opisała stan konfliktu rodzinnego. Co się tyczy okoliczności opuszczenia mieszkania, wyjaśniła, że została do tego zmuszona. Tej okoliczności jednak nie uwzględniono, co oznacza, że naruszono zasadę prawdy obiektywnej. Skarżąca wyjaśniła, że z powodu przemocy stosowanej przez A.Z. zamieszkuje w piwnicy przy ul. "b". Skoro nie doszło do dobrowolnego opuszczenia mieszkania, brak było podstaw do wymeldowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga została wniesiona do Ośrodka Zamiejscowego w K. Naczelnego Sądu Administracyjnego w 2003 r., kiedy obowiązywała ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Należy jednak zauważyć, że wskazana ustawa straciła moc z dniem 1 stycznia 2004 r., na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. Dz. U. z 2002 r. Nr 240 , poz. 2052). W myśl art. 85 ostatnio cytowanej ustawy, z dniem 1 stycznia 2004 r. utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1259) oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stosownie do art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwie wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Na podstawie § 1 pkt. 4 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652) utworzony został dla obszaru województwa śląskiego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie." Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c tej ustawy). Skarga J. Z. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych w brzmieniu obowiązującym w 2002 r.: "Osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić." Według art. 9 ust. 2 tej ustawy: "Przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie". Należy przypomnieć, że ten przepis z dniem [...] 2002 r. został uznany za niezgodny z Konstytucją RP, ponieważ wyrokiem z 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 Trybunał Konstytucyjny orzekł: Art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 i Nr 110, poz. 1189): a) jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; b) nie jest niezgodny z art. 7 i 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją jest ostateczne i powoduje uchylenie przepisu z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw RP obwieszczenia prezesa Trybunału o utracie mocy obowiązującej. Według art. 145 lit. a ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją (...), na podstawie którego została wydana decyzja. Ta regulacja prawna oznacza, że przepis niekonstytucyjny nie może stanowić podstawy prawnej decyzji administracyjnej, jak również nie może być stosowany w ramach sądowoadministracyjnej kontroli decyzji administracyjnej. Chociaż przepis art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie był wprost podstawą prawną rozstrzygnięcia w tej sprawie, to orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że na gruncie art. 15 ust. 2 - od dnia 19 czerwca 2002 r. należy przyjąć, iż nie ma znaczenie dla wymeldowania utrata uprawnienia wymienionego w art. 9 ust. 2. W rozpoznawanej sprawie organy administracji prawidłowo uznały, że zaistniała przesłanka wymeldowania wskazana w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych polegająca na tym, że J. Z. bez wymeldowania się opuściła w 2002 r. dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Opuszczenie to pojęcie obejmujące swoim zakresem pewien obiektywnie istniejący stan rzeczy, w tym wypadku opuszczenie było dobrowolne, ponieważ ostatecznie stanowiło realizację świadomego aktu woli. Opuszczenie miejsca pobytu stałego nie było przymusowe również z tego powodu, że skarżąca przebywając w nowym miejscu pobytu w terminie rocznym nie wystąpiła z roszczeniem o przywrócenie stanu posiadania i o zaniechanie naruszeń w trybie art. 344 ustawy Kodeks cywilny. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji i podanych w niej motywów stwierdził, iż ocena dowodów, jakiej dokonał w tej sprawie organ odwoławczy nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem:" Organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że: -należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, -materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie, -ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy, (tak B. Adamiak w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 1996 r. str. 376-378). Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też było w niniejszej sprawie. Organy administracji rozważyły całość zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonując prawidłowej oceny stanu faktycznego. W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Podkreśla się jednak, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze należy podkreślić, że nie są one trafne. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na końcu, należy jeszcze raz podkreślić, że wskazane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w obecnym stanie prawnym zasadnicze znaczenia dla wymeldowania ma przesłanka faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Organy administracji prawidłowo ustaliły, iż J. Z. od 2002 r. nie zamieszkuje w spornym lokalu. Opuszczenie lokalu może nastąpić nie tylko przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyrażać będzie taką wolę określonej osoby. I tak, długotrwałe, faktyczne zamieszkanie w innym lokalu, założenie w nim ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, a także faktyczne zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do przywrócenia możliwości pobytu w dotychczasowym lokalu i zerwanie z nim związków pozwala na ocenę, że nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. Pojęcia: zamieszkanie i pobyt zakładają przebywanie (fizyczną obecność) w jakimś miejscu, jednak w przypadku zamieszkania chodzi o pobyt kwalifikowany przez dodatkowe okoliczności dotyczące jego trwałości. W obu wypadkach zainteresowanemu przysługuje prawo wolności swobodnego, nieskrępowanego wyboru miejsca zamieszkania i miejsca pobytu, możliwość wyboru lokalu (pomieszczenia), gdzie dana osoba zamierza mieszkać lub przebywać. Wybór lokalu, w którym się mieszka (przebywa) nie ma charakteru abstrakcyjnego. Zamieszkanie to w praktyce przebywanie pod dachem w nadającym się do tego pomieszczeniu (lokalu). Wolność wyboru miejsca zamieszkania rozumieć należy w kategoriach ujęcia wolności konstytucyjnych, przyjmując, że obejmuje ona generalny zakaz ingerencji państwa i władz publicznych w tę sferę życia człowieka. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że dla ustalenia przesłanki opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu najistotniejsze znaczenie mają te okoliczności przedmiotowe, które pozwalają na jednoznaczne odtworzenie rzeczywistej woli osoby, której wymeldowanie dotyczy. Opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu oznacza bowiem, że na podstawie dobrowolnej decyzji - świadomego aktu woli mamy do czynienia z sytuacją przeniesienia wszystkich najistotniejszych spraw życiowych do nowego miejsca pobytu. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) oddalił skargę jako nieuzasadnioną.