II SA/Ka 1088/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Asesor WSA Rafał Wolnik Protokolant Agnieszka Drewniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2005 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...]r. nr [...], 2) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J.W. kwotę [...] zł ([...] zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 154 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) działając z urzędu uchylił własną decyzję z dnia [...]r. Nr [...] i umorzył postępowanie w sprawie przyznania J.W. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu decyzji tej podał, że wskazaną powyżej decyzją z dnia [...]r. umorzył postępowanie administracyjne dotyczące przyznania uprawnienia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej z uwagi na złożenie przez skarżącego wniosku po upływie ustawowego terminu. Z uwagi na fakt, że z będących w posiadaniu organu dokumentów dotyczących skarżącego wynika, że wniosek złożył w wymaganym terminie zatem wskazaną powyżej decyzję należało uchylić. Jednocześnie organ ten wskazał, że decyzją z dnia [...]r. Nr [...] przyznane zostało skarżącemu uprawnienie do świadczenia pieniężnego w maksymalnym wymiarze, z tego powodu dalsze postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe i jako takie zostało umorzone. Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący, który stwierdził, że wydane dotychczas w jego sprawie decyzje nie naprawiają wyrządzonej mu krzywdy poprzez bezpodstawne zabranie dodatku za pracę przymusową na rzecz III Rzeszy. Zdaniem skarżącego umorzenie postępowania decyzją z dnia [...]r. podyktowane było względami politycznymi. Zwrócił się on do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z żądaniem nadpłaty poniesionej szkody za okres od [...]r. do [...]r. oraz wystąpił do tego organu o ponowne rozpatrzenie wniosku dotyczącego przywrócenia uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r. W uzasadnieniu decyzji tej wskazał, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący stosowny wniosek o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego złożył w dniu [...]r. a wymagana prawem decyzja wydana została w dniu [...]r. i została ona przez skarżącego odebrana w dniu [...]r. Z uwagi na złożenie przez skarżącego w dniu [...]r. kolejnego wniosku w sprawie decyzją z dnia [...]r. postępowanie administracyjne w sprawie tego wniosku zostało umorzone, z powodu złożenia go po upływie ustawowego terminu. Jednocześnie organ ten wskazał, że sprawa przyznania skarżącemu uprawnień do świadczenia pieniężnego została już ostatecznie rozpatrzona decyzją z dnia [...]r. i dlatego decyzję z dnia [...]r. należało uchylić a wszczęte postępowanie administracyjne umorzyć. W odniesieniu do zgłoszonego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy żądania wypłaty świadczenia za okres od [...]r. do [...]r. organ odwoławczy stwierdził, że stosownie do postanowień art. 5 ust. 1 i 2 wyżej wymienionej ustawy świadczenie pieniężne wypłaca właściwy organ emerytalno-rentowy, na wniosek osoby uprawnionej złożony w tym organie wraz z decyzją stwierdzającą uprawnienie do tego świadczenia. Wypłata świadczenia następuje za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc zgłoszenia wniosku, o którym mowa w ust. 1 wskazanego przepisu. Natomiast żądanie dotyczące uprawnień kombatanckich skarżącego rozpatrzone będzie w ramach odrębnego postępowania prowadzonego przez ten organ. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący, który wystąpił o zasądzenie na jego rzecz nadpłaty niesłusznie zabranego świadczenia pieniężnego za prace przymusowe na rzecz III Rzeszy w kwocie [...]zł. W skardze tej podniósł, że zabrano mu dodatek kombatancki, natomiast nie uruchomiono równocześnie wypłaty świadczenia pieniężnego, pomimo wcześniejszego powiadomienia, gdyż otrzymał je dopiero od [...]r. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wystąpił o umorzenie postępowania, ponieważ zdaniem organu skarżący otrzymał przysługujące mu świadczenie pieniężne z tytułu pracy przymusowej. Pismem procesowym z dnia [...]r. skarżący ponowił żądanie uwzględnienia jego skargi i naprawienia wyrządzonej mu szkody związanej z niewypłaceniem w terminie przysługującego świadczenia pieniężnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Z dniem 1 stycznia 2004 r. uległ zmianie stan prawny i w myśl postanowień art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). W konsekwencji oznacza to, że stosownie do postanowień rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652) sprawa podlega rozpatrzeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do postanowień art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem jej działań, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga musiała zostać uwzględniona, jednakże z innych powodów niż przywołała je strona skarżąca. W pierwszej kolejności Sąd zobligowany jest stwierdzić, iż organ administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę nie zawarł wszystkich istotnych informacji związanych z prowadzonym postępowaniem. W szczególności należy zwrócić uwagę na fakt, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. nie zakończył dwóch postępowań, które prowadził w wyniku wniosków skarżącego. Jak wynika z dostarczonych akt administracyjnych skarżący skierował do wskazanego organu dwa pisma, jedno z [...]r. i drugie z [...]r. Organ odwoławczy potraktował je jako dwa wnioski o przyznanie świadczenia pieniężnego i wydał dwie decyzje administracyjne. W odniesieniu do wniosków z dnia [...]r. organ ten uznał, że został on złożony po upływie ustawowo przewidzianego terminu i decyzją z dnia [...]r. umorzył postępowanie. Należy zauważyć, iż skarżący pismem z dnia [...]r. wniósł odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) od tej decyzji, jednakże Kierownik wspomnianego urzędu nie rozpatrzył tego wniosku i nie podjął w tym zakresie żadnego rozstrzygnięcia. Nadto wypada zauważyć, iż skarżący pismem z dnia [...]r. zwrócił się do powyższego organu z ponagleniem, gdyż odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) nie zostało rozpatrzone. Oznacza to, że podjęcie przez wskazany organ decyzji z dnia [...]r. uchylającej wskazaną decyzję z dnia [...]r. odbyło się z naruszeniem przepisów procesowych. Należy zauważyć, iż zgodnie z postanowieniami zamieszczonymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego pierwszeństwo posiada zwykły tryb weryfikacji decyzji administracyjnej, natomiast tryb nadzwyczajny wykorzystywany jest jedynie w sytuacjach przewidzianych przepisami prawa. Skoro skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (odwołania) to organ administracji zobowiązany był w ramach zwykłego trybu rozpatrzyć go, a nie uruchamiać trybu nadzwyczajnego przewidzianego treścią art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skoro w rozpatrywanej sprawie nie było podstaw prawnych do uruchamiania trybu nadzwyczajnego, to wydanie w ramach prowadzonego postępowania decyzji z dnia [...]r. i utrzymanie jej w mocy zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, co odpowiada przesłance przewidzianej w art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. w sposób wadliwy rozpatrzył także wniosek skarżącego z dnia [...]r., otóż organ ten w następstwie tak wszczętego postępowania decyzją z dnia [...]r. przyznał skarżącemu wnioskowane świadczenie pieniężne w maksymalnym wymiarze, jednakże J.W. pismem z dnia [...]r. wniósł środek zaskarżenia od tego rozstrzygnięcia i domagał się w nim nadpłaty niesłusznie odebranego świadczenia pieniężnego za okres od [...]r. do [...]r. Wskazany powyżej organ nie rozpatrzył jednakże wniesionego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (odwołania), a zatem podobnie jak w przypadku wyżej przedstawionej sytuacji organ administracji nie zakończył w sposób prawidłowy prowadzonego postępowania. W świetle przedstawionego stanu faktycznego w sprawie organ odwoławczy podjął rozstrzygnięcie z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ nie zakończył w sposób prawem przewidziany prowadzonych postępowań, gdyż nie rozpatrzył wniesionych odwołań (wniosków o ponowne rozpatrzenie). W tym stanie prawnym i faktycznym uruchomienie trybu nadzwyczajnego weryfikacji decyzji z dnia [...]r. wyczerpuje przesłankę przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego do stwierdzenia jej nieważności, przy jednoczesnym braku wystąpienia przesłanek negatywnych przewidzianych treścią art. 156 § 2 tego Kodeksu. Przedstawione powyżej rozważania pozwalają stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...]r. wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, a okoliczność ta po myśli art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wyczerpuje znamiona stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji. Skutkiem niniejszego wyroku jest wyeliminowanie z obrotu prawnego obu decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Z uwagi na fakt, że zaskarżona decyzja jak również poprzedzająca ją decyzja z dnia [...]r. wydane zostały w ramach trybu nadzwyczajnego weryfikacji ostatecznych decyzji administracji, wskazany powyżej organ winien nie kontynuować tego postępowania lecz zakończyć otwarte postępowania prowadzone w trybie zwykłym, czyli rozpatrzyć wniesione środki zaskarżenia od decyzji z dnia [...]r. i [...]r. Z uwagi na fakt, że mocą zaskarżonej decyzji, której Sąd stwierdził nieważność, organ administracji uchylił decyzję o umorzeniu postępowania i następnie umorzył postępowanie w sprawie z powodu oczywistej bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania, Sąd po myśli art. 152 wyżej wymienionej ustawy nie orzekał o wykonalności zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania orzeczono po myśli art. 200 i art. 209 oraz art. 210 § 1 cytowanej ustawy. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 wskazanej powyżej ustawy stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]r. SW