II SA/Ka 1103/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędziowie: WSA Stanisław Nitecki asesor WSA Iwona Bogucka (spr.) Protokolant: Anna Trzuskowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi E. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r., nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; Pismem z dnia [...] r. E. O. zwróciła się do Prezydenta Miasta Z. z wnioskiem o wydanie decyzji dotyczącej stwierdzenia nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...], ujawnionej w księdze wieczystej nr [...]. Jako podstawa prawna podane zostały przepisy ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. nr 113, poz. 1209). W uzupełnieniu wniosku do akt dołączony został odpis z księgi wieczystej nr [...] Sądu Rejonowego w Z., dotyczący działki nr [...], położonej przy ul. [...] w Z., zabudowanej budynkiem mieszkalnym, stanowiącym odrębną nieruchomość. Z wpisów w księdze wynika, że prawo wieczystego użytkowania nieruchomości zostało pierwotnie ustanowione na rzecz R. K. i E. K. i ujawnione w księdze [...] r. na podstawie wniosku z dnia [...] r. oraz umowy wieczystego użytkowania i sprzedaży budynku z dnia [...] r. W aktach znajduje się decyzja Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] r. w sprawie oddania w wieczyste użytkowanie działki przydomowej oraz sprzedaży znajdującego się na niej domu położonego w Z. przy ul. [...] oraz zawarty na jej podstawie w Państwowym Biurze Notarialnym w Z. akt notarialny akt z dnia [...] r. rep. [...]. Decyzją z dnia [...] r., po rozpoznaniu wniosku E. O., Prezydent Miasta Z. odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia przez wnioskodawczynię prawa własności nieruchomości, stanowiącej własność Gminy Miejskiej Z., położonej w Z. przy ul. [...], oznaczonej numerem [...] o pow. 938 m2, ujawnionej w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Z. Jako podstawa prawna rozstrzygnięcia podane zostały przepisy art. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. W uzasadnieniu podniesiono, że powoływana przez wnioskodawczynię ustawa ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości mających obecnie charakter rolny lub zabudowanych na cele mieszkaniowe, które znajdują się na obszarach Ziem Odzyskanych lub Wolnego Miasta Gdańska, zostały wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych oraz były nadane w trybie osadnictwa rolnego, a następnie z różnych przyczyn stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego i zostały oddane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste. O takim zakresie stosowania ustawy decyduje brzmienie jej art. 1. W rozpoznawanym zaś przypadku przedmiotowa nieruchomość nie została nadana w trybie osadnictwa rolnego, co uzasadnia udzieloną odmowę . Odwołanie od decyzji złożyła E. O., zarzucając niewłaściwą interpretację przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. W przekonaniu skarżącej wymieniony w art. 1 tej ustawy dekret z 6 czerwca 1951 r. określa wyłącznie geograficzny zakres stosowania przepisów ustawy do terenów Ziem Odzyskanych, nie wprowadza natomiast ograniczenia, aby nadanie użytkowania wieczystego nastąpiło na jego podstawie. W przekonaniu skarżącej celem ustawy było nadanie prawa do uwłaszczenia wszystkim osobom fizycznym, będącym użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, podzielając stanowisko Prezydenta Miasta Z. co do zakresu stosowania ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Kolegium uznało, że warunkiem nieodpłatnego przekształcenia są kumulatywnie 3 warunki: wniosek musi być złożony przez osobę fizyczną będącą użytkownikiem wieczystym nieruchomości, status ten osoba winna posiadać w okresie przed 26 maja 1990 r. i w dacie wejścia w życie ustawy, przedmiotem użytkowania winny być nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe, stanowiące gospodarstwa rolne nadane w trybie osadnictwa rolniczego na Ziemiach Odzyskanych. Prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości zostało ustanowione na rzecz poprzedników prawnych wnioskodawczyni umową zawartą w związku z decyzją Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] r. wydaną na podstawie ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych (Dz. U. nr 31, poz. 132) i ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Przedmiotowej nieruchomości nie nadano zatem w trybie osadnictwa rolniczego w oparciu o dekret z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. W sprawie nie została zatem w ocenie Kolegium spełniona przesłanka nabycia przedmiotowej nieruchomości w trybie osadnictwa rolnego, brak jest zatem podstaw do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania nieruchomości w prawo własności. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach E. O. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego, jako niezgodnej z prawem. W uzasadnieniu powtórzyła argumentację przedstawioną uprzednio w odwołaniu, dotyczącą interpretacji przepisu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując tezę, iż ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. nie może mieć zastosowania do użytkowników wieczystych, gdy prawo użytkowania wieczystego nie zostało ustanowione na ich rzecz w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem odzyskanych. Wnioskodawczyni przysługuje prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, które to użytkowanie zostało ustanowione na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Wobec tego, że nabycie prawa użytkowania wieczystego nie nastąpiło w trybie osadnictwa rolniczego w oparciu o dekret z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, żądanie nieodpłatnego przekształcenia go w prawo własności uznano za nieuzasadnione. Wojewódzki Są Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności (Dz. U. nr 1113, poz. 1209 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności przysługiwało osobom fizycznym, będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dacie wejścia w życie ustawy (24 października 2001 r.) użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe, stanowiących nieruchomości rolne, położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na Ziemiach Odzyskanych (Dz. U. nr 46, poz. 340 ze zm.). Dekret, do którego odsyła art. 1 ustawy, dotyczył uregulowania własności osadniczych gospodarstw na Ziem Odzyskanych i zgodnie z jego art.1miał zastosowanie do gospodarstw rolnych, nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Art. 1 dekretu z 6 września 1951 r. wskazywał zatem na dwie przesłanki, odnosił się do grupy gospodarstw nadanych w trybie osadnictwa rolnego i jednocześnie położonych na Ziemiach Odzyskanych. Wobec brzmienia art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. powstała wątpliwość, czy zawarte w nim odesłanie do dekretu z 6 września 1951 r. dotyczy nieruchomości, czy obszarów Państwa Polskiego, a zatem czy roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności służy użytkownikom wieczystym nieruchomości wymienionych w dekrecie, czy też nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie. (t.j. Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska). W przekonaniu Sądu odesłanie do dekretu dotyczy wyłącznie miejsca położenia nieruchomości, to jest dotyczy wyznaczenia obszarów Państwa Polskiego, nie dotyczy natomiast rodzaju nieruchomości. Świadczy o tym w pierwszej kolejności argument syntaktyczny. Określenie "wymienionych w dekrecie" zostało postawione w tekście ustawy po słowach "obszarach Państwa Polskiego", co nakazuje łączyć ze sobą właśnie te dwa fragmenty tekstu. Gdyby ustawodawca chciał dookreślić rodzaj, charakter nieruchomości poprzez odesłanie do regulacji dekretu, wówczas słowa "wymienionych w dekrecie " winny zostać postawione po słowie "nieruchomości". Odmienna interpretacja art. 1 analizowanej ustawy prowadzi do skutków sprzecznych z zasadami wykładni językowej. Po pierwsze interpretacja taka prowadzi do nadania art. 1 rozumienia nieracjonalnego z punktu widzenia kompetencji prawodawcy. Jeśli przyjmiemy bowiem, że ustawodawca zamierzał ograniczyć stosowanie ustawy do określonego rodzaju nieruchomości, to zastrzeżenie, że mają one być położone na obszarze Państwa Polskiego jest zbędne, oczywistym jest bowiem, że kompetencja ustawodawcy polskiego ogranicza się do obszaru Państwa Polskiego i nie może on regulować sytuacji prawnej nieruchomości położonych poza tym obszarem. Po wtóre należy też pamiętać, że art. 1 dekretu z 6 września 1951 r. charakteryzował nieruchomości przy pomocy dwóch kryteriów: trybu nadania i położenia na obszarze Ziem Odzyskanych. Gdyby przyjąć rozumienie art. 1 ustawy akceptowane przez organy administracji, to wówczas prawodawca regulowałby sytuację prawną nieruchomości nadanych w trybie osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, położonych na obszarze Państwa Polskiego. Ponieważ teren Ziem Odzyskanych to obszar Państwa Polskiego, zbędnym zatem i pozbawionym uzasadnienia byłoby powtarzanie zastrzeżenia, że nieruchomości te winny być położne na terenie Państwa Polskiego. Uniknięcie wskazanych wątpliwości jest natomiast możliwe przy przyjęciu, że odesłanie do przepisów dekretu z roku 1951 dotyczy wymienionych w nim części obszaru Państwa Polskiego. Z tych względów Sąd nie podzielił stanowiska organów, uznając iż decyzje organów obu instancji zapadły z naruszeniem art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji podejmie rozstrzygnięcie z uwzględnieniem zaprezentowanej przez Sąd wykładni przepisu mającego zastosowanie w sprawie, a nadto weźmie pod uwagę treść art. 15 i 17 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. nr 64, poz. 592), nowelizującej ustawę z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności. Mając na uwadze przedstawione argumenty Wojewódzki Sąd Administracyjny Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270), w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.