II SA/Ka 116/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie: NSA Tadeusz Michalik WSA Małgorzata Jużków /spr./ Protokolant sekr. Ewa Olender po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2004 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w S. w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej /tekst jednolity Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm./ oraz §§ 1, 7 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych /Dz.U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm./ odmówił stwierdzenia u M. S. choroby zawodowej - uszkodzenia słuchu, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu Przychodni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r. oraz orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r. Obie placówki stwierdziły u M. S. obustronny odbiorczy ubytek słuchu, ale nie rozpoznały choroby zawodowej. W uzasadnieniu wydanych orzeczeń wskazały jednak różne przyczyny merytorycznego rozstrzygnięcia. Dalej organ orzekający ustalił, iż M. S. pracował w "A" S.A. w S. w okresie od [...] 1957 r. do [...] 1997 r. na różnych stanowiskach pracy: jako [...],[...],[...],[...] i [...], ale tylko praca na stanowisku [...], którą wykonywał w latach 1973 - 1984 przekraczała natężenie 82 dB i była pracą w warunkach występowania narażenia na działanie czynnika szkodliwego. W konkluzji Powiatowy Inspektor Sanitarny uznał, że wobec braku rozpoznania choroby zawodowej przez placówkę medyczną II stopnia, upoważnioną do orzekania w sprawach wątpliwych lub spornych, jak również braku potwierdzenia w dochodzeniu epidemiologicznym narażenia na działanie hałasu stwarzającego ryzyko powstania choroby zawodowej w latach 1983 - 1997 nie dały podstaw do wydania pozytywnej dla pracownika decyzji. Odwołanie od decyzji wniósł M. S.. Domagał się ponownego rozpatrzenia i podnosił, że zaskarżona decyzja jest dla niego mocno krzywdząca. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W motywach uzasadnienia podkreślono, że była ona konsekwencją negatywnych treści orzeczeń lekarskich kompetentnych placówek diagnostycznych /I i II stopnia/ i brakiem narażenia na działanie hałasu od 1983 r. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i w miejscu pracy. Organ odwoławczy uznał, iż skarżący w latach 1973 - 1983 pracował w warunkach hałasu w środowisku pracy, który był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu. Dalej stwierdzono, że lekarze specjaliści nie znaleźli podstaw do wykazania związku przyczynowego stwierdzonego u pracownika niedosłuchu z warunkami pracy występującymi 18 lat temu /brak narażenia od 1983 r./. Dalej wyjaśniono, że asymetria stwierdzonego niedosłuchu jak i brak danych określających stan narządu słuchu w okresie zakończenia ekspozycji zawodowej na hałas ponadnormatywny nie upoważniała, z lekarskiego punktu widzenia do uznania związku przyczynowego występującego niedosłuchu z warunkami pracy i zakwalifikowania stwierdzonej patologii do poz. 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. Decyzję powyższą zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. S. podnosząc, iż stwierdzone u niego uszkodzenie słuchu jest następstwem pracy w latach 1957 - 1997 w "A" S.A. w S., w jedynym jego miejscu pracy i spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Dodatkowo wskazał na brak rozpoznania choroby zawodowej słuchu u M. S. przez placówkę diagnostyczną II stopnia uniemożliwiał wydanie innej decyzji. Także wyczerpany został dwuszczeblowy tryb diagnostyczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa administracyjnego, które to naruszenie w istotny sposób mogło wpłynąć na wynik sprawy. Polegało ono na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy oraz błędnej ocenie zebranego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego - art. 7 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na wstępie należy zauważyć, że ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym utraciła moc w dniu 31 grudnia 2003 r. na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm. Dz.U. Nr 240 poz. 2052/. W myśl art. 85 ostatnio cytowanej ustawy, z dniem 1 stycznia 2004 r. utworzono w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego, wojewódzkie sądy administracyjne /na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych/ oraz zniesiono ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych/.../, sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270/. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedziby i obszarów właściwości /Dz.U. Nr 72, poz. 652/, dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Trafnie zauważył organ Inspekcji Sanitarnej w motywach zaskarżonej decyzji, że przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. /Dz.U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm./. W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do wymienionego rozporządzenia jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Podstawą stwierdzenia lub odmowy stwierdzenia choroby zawodowej stanowią zarówno wyniki dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, jak również orzeczenia lekarskie wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych Rady Ministrów. Organ odwoławczy pominął jednak to, że orzeczenie lekarskie podlega ocenie jak każdy inny dowód w sprawie, a zatem powinna być rozpatrywana w aspekcie całego materiału dowodowego. W judykaturze i orzecznictwie ukształtował się pogląd, że orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego. Kodeks postępowania administracyjnego nie określa formalnych wymogów jakim powinna odpowiadać opinia biegłego. Z istoty tego dowodu wynika jednak, że powinna zawierać obok konkluzji także uzasadnienie poglądu wyrażonego przez biegłego, z odniesieniem się do innych dowodów, zwłaszcza do innych opinii wydanych w tej samej sprawie. W pozycji 15 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji wykazu chorób zawodowych umieszczono uszkodzenie narządu słuchu wywołane działaniem hałasu. Placówka diagnostyczna I stopnia stwierdziła obustronny odbiorczy ubytek słuchu, który po naniesieniu poprawki na wiek dla ucha prawego wynosił [...] dB, a dla ucha lewego [...] dB. Nie znalazła jednak podstaw do uznania schorzenia za zawodowe ze względu na brak narażenia na hałas przekraczający dopuszczalne normy higieniczne w okresie ostatnich 18 lat pracy zawodowej skarżącego, tj. od 1983 - 1997 r. Wskazała jednocześnie okres pracy do 1983 r., jako pracę w warunkach przekraczających dopuszczalne normy natężenia hałasu. Placówka diagnostyczna II stopnia, w wydanej opinii rozpoznała także niedosłuch odbiorczy obustronny zweryfikowany audiometrią obiektywną ABR, który wynosił dla ucha prawego [...] dB, a dla ucha lewego [...] dB. Nie orzeczono choroby zawodowej ze względu na wynik dochodzenia epidemiologicznego. Wątpliwości w niniejszej sprawie nie budził jednak wynik dochodzenia epidemiologicznego, które obrazuje rodzaj, stopień, czas narażenia oraz sposób wykonywania pracy przez skarżącego, a które winno wykazać czy pracował w warunkach narażających na powstanie uszkodzenia słuchu. Organy inspekcji sanitarnej obydwu instancji przyjęły bowiem, że skarżący pomimo wieloletniej pracy w "A" w S. był narażony na ponadnormatywny hałas tylko w latach 1973 - 1983, kiedy to pracował kolejno jako [...],[...] i [...] w hałasie o natężeniu od 72 dB do 86 dB. Wykluczyły jednak związek przyczynowy występującego niedosłuchu z warunkami pracy, wyłącznie ze względu na treść orzeczeń lekarskich, które wykluczyły istnienie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym schorzeniem a środowiskiem pracy, ze względu na brak ponadnormatywnego hałasu w miejscu pracy w latach 1983 - 1997. Nie wyjaśniono bliżej tego stanowiska. Nie wykazano co było źródłem progresji niedosłuchu. Nie można tym samym wykluczyć, że przyczyną progresji niedosłuchu odbiorczego był hałas lub odniesiony uraz akustyczny, zaistniały właśnie w okresie wcześniejszym. W świetle miarodajnych badań poważne zagrożenie dla narządu słuchu stanowi hałas w granicach 82 dB /tak twierdzi Jan Grzesik w pracy Lekarska profilaktyka zawodowych uszkodzeń słuchu - Sosnowiec, 1994, str. 43/. W kontekście tych okoliczności duże wątpliwości budzi konkluzja organu odwoławczego, że asymetria stwierdzonego niedosłuchu jak i brak danych określających stan narządu słuchu w okresie zakończenia ekspozycji zawodowej na hałas ponadnormatywny nie upoważniała z lekarskiego punktu widzenia do uznania związku przyczynowego występującego niedosłuchu z warunkami pracy i zakwalifikowania stwierdzonej patologii do poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Organ odwoławczy winien był dokładnie uzasadnić swoje stanowisko, dlaczego wykluczył związek przyczynowy pomiędzy ujawnionym u M. S. schorzeniem i stwierdzonym narażeniem na działanie hałasu w środowisku pracy przy jednoczesnym wykluczeniu choroby zawodowej. Powołanie się jedynie na budzące wątpliwości i wewnętrznie sprzeczne orzeczenia placówek diagnostycznych, bez wyjaśnienia wątpliwości nie było wystarczającym dowodem na obalenie domniemania związku przyczynowego. Zasadą jest, że zawodowe uszkodzenie słuchu rozpoznaje się w przypadkach stwierdzenia, ubytku słuchu typu odbiorczego u pracowników przewlekle narażonych na poziomy hałasu uznane w świetle współczesnego stanu wiedzy za stwarzające ryzyko utraty słuchu. Zdaniem Sądu orzekającego, w niniejszej sprawie mamy do czynienia właśnie z takim przypadkiem. Na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciążył obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości. Wobec niewykonania przez organ odwoławczy opisanych wyżej obowiązków na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ zaskarżoną decyzję uchylono. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań Sądu, w szczególności wyjaśni przyczynę progresji niedosłuchu u skarżącego i wyjaśni, czy jej źródłem nie są zdarzenia, które zaistniały po ustaniu narażenia skarżącego na działanie hałasu. Oceni i rozważy na nowo, zebrany materiał dowodowy uwzględniając przy tym ocenę prawną co do pojęcia choroby zawodowej. Z uwagi na międzyczasowy przepis § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach /Dz.U. Nr 132, poz. 1115/, który wszedł w życie w dniu 3 września 2002 r. dalsze postępowanie organ odwoławczy będzie prowadził na podstawie dotychczasowych przepisów. Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem zaskarżona decyzja nie podlegała wykonaniu.