II SA/Ka 1280/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.), Protokolant Joanna Spadek, po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezydent Miasta C., po rozpoznaniu wniosku M. N. – orzekł wymeldowanie S. N. z miejsca pobytu stałego, tj.: lokalu nr [...] przy ul. [...] w C.. Merytorycznie rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji oparto o przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. nr 87, poz. 960) oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt. K.20/01 (Dz. U. nr 78, poz. 716) – a jako podstawę faktyczną przyjęto ustalenia, że S. N. faktycznie opuścił przedmiotowy lokal w 1990 roku i do chwili obecnej przebywa w USA. Opuszczając miejsce stałego pobytu, nie dokonał obowiązku wymeldowania się z tegoż. Uznano zatem, że w sprawie S. N. zaistniała sytuacja wyszczególniona jako pierwsza w art., 15 ust. 2 cyt. powyżej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, która uprawnia organ administracji do orzeczenia wymeldowania. Od tej decyzji odwołał się pełnomocnik S. N., jego ojciec H.N. – kwestionując ustalenia organu pierwszej instancji oraz zasadność podjętego rozstrzygnięcia. Potwierdził fakt przebywania swojego syna S. w USA. Jednocześnie wskazał, że z pozycji tamtejszego prawa jego pobyt jest nielegalny i w każdej chwili może on wrócić do Polski. Podniósł jednocześnie ,że syn nie utracił tytułu prawnego do przedmiotowego mieszkania i nie zerwał kontaktu fizycznego z mieszkaniem – tam zostały jego rzeczy i tam znajduje się nadal jego centrum spraw życiowych. W dalszej części stwierdził, że powodem wyjazdu S. N. były przyczyny ekonomiczne, a jego zamiarem nie jest zostać na stałe w USA, gdyż wielokrotnie deklarował wolę powrotu do kraju. Podkreślił jednocześnie, że adres czasowego pobytu syna w USA jest doskonale znany odwołującemu, M. N., Sądowi Okręgowemu i Rejonowemu w C., a także Wydziałowi Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta C.. W konkluzji odwołujący wniósł o uchylenie decyzji i przywrócenie synowi stałego meldunku w przedmiotowym mieszkaniu. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 15 i 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 15 ust. 2 w związku z art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. nr 87, poz. 960), Wojewoda [...] orzekł utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że istotą zameldowania jest odnotowanie w ewidencji ludności faktycznego miejsca pobytu osoby, a stan ewidencji winien być zgodny ze stanem faktycznym, tj. winien go odzwierciedlać. Na skutek jednak niedopełnienia przez niektóre osoby obowiązku uregulowania swych spraw meldunkowych, przewidziane zostało w ustawie z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960) uprawnienie dla organów administracji orzekania m.in. wymeldowania osób, które tego obowiązku nie dopełniły, a dopuszczenie wydania takiej decyzji na wniosek strony lub z urzędu określona została wart. 15 ust. 2 cyt. ustawy. Przypomniano również, że Trybunał Konstytucyjny – wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K.20/01 (Dz. U. nr 78 poz. 716) – orzekł o niezgodności art. 9 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r,. poz. 960 i nr 110 poz. 1189) z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie z dniem ogłoszenia, tj.: z dniem 19 czerwca 2002 roku. Podniesiono, że uwzględniając orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w kwestii uprawnień do przebywania w lokalu w odniesieniu do dotychczasowej treści art. 15 ust. 2 cyt. powyżej ustawy – przepis ten stanowi , że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu i nie przebywała w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Wskazano, że wniosek M. N. o wymeldowanie z pobytu stałego byłego męża, S. N. – rozpoznany został w odniesieniu do sytuacji wyszczególnionej jako pierwszej. Do jej zastosowania – niezbędne jest kumulatywne spełnienie wskazanych powyżej przesłanek, tj.: faktycznego opuszczenia lokalu oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się z tegoż, a zasadnicze znacznie na merytoryczne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, ma przesłanka "faktycznego opuszczenia lokalu". Podkreślono przy tym, iż zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przez opuszczenie – faktycznie opuszczenie lokalu /mieszkania/ należy rozumieć, nie tylko fizycznie nieprzebywanie w lokalu, ale zamiar jego opuszczenia i skoncentrowania swoich spraw życiowych w innym miejscu. Osoba dokonująca takiego aktu, rezygnuje z mieszkania, przenosząc swe centrum życiowe w inne miejsca, w których następuje zaspokojenie jej potrzeb mieszkaniowych. Przy czym taka czynność winna mieć charakter dobrowolnego działania – nie wymuszonego ani zachowaniem osób trzecich, ani okolicznościami o charakterze zdarzeń losowych czy czynników zewnętrznych. Zaakcentowano, że zarówno w doktrynie wskazuje się, że przez "zamiar" w tym kontekście należy pojmować nie wolę wewnętrzną – ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności, a w orzecznictwie sądowym utrwalony został pogląd, że zamieszkanie oznacza tego rodzaju pobyt osoby, której codzienne potrzeby życiowe są zaspokajane w mieszkaniu faktycznie zajmowanym, stanowiącym jej centrum życia domowego, a w szczególności nocowania, stołowania się, wypoczynku po pracy i nauce. Podkreślono, iż z analizy zebranego materiału, a w szczególności z wyjaśnień stron, tj. M. N. i H. N., złożonych do protokołu dnia [...] 2003 r., jak i z treści przesłanego przez S.N. faxu, wynika jednoznacznie, że S. N.nie zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ulicy [...] w C. od 1990 r., tj. od lat 13. Opuszczenie przez w/wymienionego przedmiotowego lokalu na skutek wyjazdu do USA stanowiło akt jego woli, a fakt, że od opuszczenia miejsca stałego pobytu upłynął długi okres czasu, świadczy o tym, że S. N. skoncentrował swe sprawy życiowe w miejscu aktualnego pobytu, tj. w USA. Zaakcentowano, iż stanowisko organu pierwszej instancji w przedmiocie przyjęcia, że w sprawie S.N. zaistniała przesłanka faktycznego opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, znajduje w pełni uzasadnienie w świetle art. 80 k.p.a.. Ustosunkowując się do argumentów odwołania wskazano, że podstawą każdego rozstrzygnięcia administracyjnego, jest przepis prawa regulującego stosunki społeczne w określonej dziedzinie, a argumenty poza – prawne mogą być brane pod uwagę jako okoliczności dodatkowe – wspierające trafność zastosowania konkretnego przepisu prawa. Wskazano, iż obowiązek meldunkowy odnosi się do osoby, nie zaś do rzeczy pozostawionych w lokalu, czy też roszczeń majątkowych, gdyż przy orzekaniu o wymeldowaniu jedynie znaczenie ma stan faktyczny sprawy w postaci nieprzebywania w lokalu i niewykonywania obowiązku wymeldowania się. Podkreślono przy tym, że wszelkie sprawy dotyczące roszczeń majątkowych winny być rozstrzygane na gruncie przepisów prawa cywilnego przed sądami powszechnymi, a przepisy meldunkowe nie mogą służyć tym celom. Wskazano, że podniesiona w odwołaniu H. N. wola jego syna odnośnie powrotu do kraju – nie zmieniła faktu, iż aktualnie nie zamieszkuje on lokalu nr [...] przy ulicy [...] w C.. Nadto wyjaśniono, że argumenty odwołujące się do względów natury życiowej, słusznościowej czy celowościowej – nie mogą mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia, albowiem jak podniesiono powyżej, postawą każdego rozstrzygnięcia jest przepis prawa, w niniejszej sprawie – ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Reasumując wskazano, że w świetle powyższego stwierdzić należało, że w sprawie S. N. zaistniała sytuacja wyszczególniona jako pierwsza w art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, co zobowiązało organ administracji do orzeczenia wymeldowania w/wym. z dotychczasowego miejsca pobytu j stałego, tj, z lokalu nr [...] przy ul. [...] C.. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik S. N., jego ojciec H. N. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i "przywrócenia synowi stałego meldunku". Podniósł, że nie spełniono kumulatywnie przesłanek koniecznych do orzeczenia wymeldowania, albowiem jego syn nie utracił tytułu prawnego do pobytu w przedmiotowym lokalu oraz to, że deklaruje wolę powrotu do kraju. Zaakcentował, że orzeczenie organów administracji sprzeczne są z "celem i duchem" stosowanych regulacji prawnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości uprzednio zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Przedmiotowa skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na wstępie należy stwierdzić, iż z dniem 01 stycznia 2004 r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, tj, ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) , ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270) i ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271). W myśl art. 97 § 1 ostatniej z powołanych ustaw sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie w nich nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. nr 72, poz. 652) dla obszaru województwa śląskiego został utworzony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz.1270) wynika natomiast , że w przypadku ,gdy Sąd stwierdzi, bądź naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla rodziny i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy czym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w tych granicach nie sposób dostrzec naruszenia jakiegokolwiek przepisu prawa, nie sposób też było podzielić zarzutów skargi. Wydając zaskarżoną decyzję organ działał zgodnie z przepisami procedury administracyjnej. W szczególności wyjaśnił sprawę w stopniu umożliwiającym jej rozstrzygnięcie, przeprowadzając potrzebne dowody. Nadto właściwie oceniając ich wiarygodność, dokonał pełnych i poprawnych ustaleń stanu faktycznego, poczynił wszechstronne rozważania faktyczne i prawne, trafnie rozstrzygając występujące w sprawie zagadnienie, a swe stanowisko przekonująco umotywował. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozostawia też wątpliwości co do jej zgodności z powołanym przepisem prawa materialnego. Wojewoda oparł zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984 r. Nr 32 poz. 174 ze zm.). Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzją w sprawie wymeldowania osoby, który utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Z powyższego wynika zatem, że decyzję o wymeldowaniu danej osoby organ administracyjny mógł wydać w dwóch sytuacjach: 1. a) gdy dana osoba utraciła uprawnienia wymienione w art. 9 ust. 2 omawianej ustawy b) bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, 2. a) gdy dana osoba bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego b) nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić W treści wyżej przytoczonego już przepisu wynika, że w kwestii "uprawnień do lokalu" odwołuje się on wprost do dyspozycji przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z dniem 19 czerwca 2002 r. art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 i Nr 110, poz. 1189) został uznany za niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji RP, a to na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 78 poz. 716). Skutkiem orzeczenia TK o niekonstytucyjności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest nieobowiązywanie tego przepisu – co oznacza – wbrew temu co twierdzi strona skarżąca – że kwestia istnienia uprawnień do przebywania w danym lokalu nie ma znaczenia prawnego. Zatem jedyną przesłanką, która rodzi ustawową podstawę do wymeldowania z pobytu stałego, w sytuacji pierwszej opisanej w art. 15 ust. 2 omawianej ustawy jest opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Bezspornym jest, że S. N. zameldowany był w lokalu położonym przy [...] w C.. Materiał dowodowy sprawy pozawala na przyjęcie, iż S. N. od roku 1990 nie zamieszkuje lokalu przy ul. [...] w C.. Fakt ten przyznaje zarówno sam S. N., jego pełnomocnik, jak też przesłuchany w sprawie świadek M. N.. Opuszczenie pobytu stałego przez S. N. miało charakter dobrowolny, gdyż skarżący – jak sam przyznaje- opuścił przedmiotowy lokal w roku 1990 i wyjechał do USA. Trafnie organ odwoławczy podkreślił, że przez faktyczne opuszczenie lokalu należy rozumieć, nie tylko fizyczne nieprzebywanie w lokalu, ale zamiar jego opuszczenia i skoncentrowania swoich spraw życiowych w innym miejscu, a osoba dokonująca takiego aktu, rezygnuje z mieszkania, przenosząc swe centrum życiowe w inne miejsce, w którym następuje zaspokojenie jej potrzeb mieszkaniowych. Czynność taka winna mieć charakter dobrowolnego działania – nie wymuszonego ani zachowaniem osób trzecich, ani okolicznościami o charakterze zdarzeń losowych, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Co do podnoszonego przez stronę skarżącą zamiaru powrotu (w bliżej nie określonej przyszłości) do przedmiotowego lokalu, także trzeba podzielić pogląd zaprezentowany już wcześniej przez organ odwoławczy, iż przez "zamiar" w tym kontekście należy pojmować nie wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Zamieszkanie bowiem oznacza tego rodzaju pobyt osoby, której codzienne potrzeby życiowe są zaspokajane w mieszkaniu faktycznie zajmowanym, stanowiącym jej centrum życia domowego, a w szczególności nocowania, stołowania się, wypoczynku po pracy i nauce. Osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego jest obowiązana wymeldować się najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca, obowiązek ten wynika z dyspozycji zawartej w art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zaś S. N. od chwili wydania zaskarżonej decyzji nie dokonał ciążącego na nim obowiązku wymeldowania się niezwłocznie po opuszczeniu lokalu przy ul. [...] w C.. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż łącznie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania określone w sytuacji pierwszej art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż S. N. w mieszkaniu przy ul. [...] w C., w którym zameldowany był na pobyt stały, nie zamieszkiwał i nie prowadził swego centrum życiowego, a także nie dopełnił także obowiązku wymeldowania się z tegoż lokalu najpóźniej w dniu jego opuszczenia. Zatem oczywistym jest, że taki stan faktyczny obligował organ administracyjny do orzeczenia wymeldowania skarżącego. Wyjaśnić należy, że przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają przede wszystkim charakter porządkowy, gdyż rejestracja pobytu osoby w określonym lokalu ma być zgodna ze stanem faktycznym, a nie fikcyjnym. Organy meldunkowe nie zapewniają osobom adresu do zameldowania na pobyt stały i nie mogą "wstrzymać" decyzji meldunkowej, w sytuacji gdy spełnione są przesłanki do jej wydania. Organy administracyjne rozpoznając daną sprawę związane są dyspozycją konkretnego materialnego prawa administracyjnego, w tym przypadku art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zdaniem Sądu Administracyjnego ocena dowodów, jakiej dokonał w tej sprawie organ nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzystała ona z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność zastała udowodniona. Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważnego materiału dowodowego. Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostają przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też jest w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy w ocenie Sądu nie naruszył art. 80 k.p.a. To, że organ orzekający w sprawie dokonał na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustaleń odmiennych od tych, które prezentuje strona skarżąca nie świadczy jeszcze o dowolnej ocenie dowodów. W konsekwencji należy stwierdzić, że ustalony stan faktyczny, oceniony został przez organ odwoławczy w sposób właściwy i logiczny. W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, zgodnie z treścią art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).