II SA/Ka 1341/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędziowie: NSA Wiesław Morys WSA Stanisław Nitecki /spr./ Protokolant referent Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2004 r. przy udziale A. C. i W. Ch. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję w pkt 1, 2. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w części orzekającej o rygorze natychmiastowej wykonalności, 3. określa, że zaskarżona decyzja w pkt 1 i 3 nie może być wykonana, 4. w pozostałym zakresie oddala skargę, 5. zasądza na rzecz S. J. kwotę [...] zł /[...]/ od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. tytułem zwrotu kosztów postępowania. Starosta Z. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na postawie art. 104 i art. 108 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 72 ust. 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. Nr 98, poz. 602 ze zm./ oraz § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów /Dz.U. Nr 59, poz. 632/ odmówił zarejestrowania pojazdu marki [...] numer rejestracyjny [...] na rzecz S.J. zam. [...] ul. [...]; unieważnił dowód rejestracyjny numer [...] wydany w dniu [...] r.; zobowiązał do zwrotu wyżej wymienionego dowodu rejestracyjnego oraz tablic rejestracyjnych numer [...] do Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w Z. i nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Starosta Z. stwierdził, że S. J. w [...] r. złożył w Urzędzie Miejskim w P. wniosek o rejestrację pojazdu marki [...] numer rejestracyjny [...] i dołączył do niego prawem wymagane dokumenty. W dniu [...] r. do postępowania tego akces zgłosili A. C. i W. C. dotychczasowi właściciele wyżej wskazanego samochodu, którzy twierdzili, że są w dalszym ciągu właścicielami samochodu. W dniu [...] r. Burmistrz Miasta P. zarejestrował wskazany wyżej pojazd. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r. umorzyło postępowanie odwoławcze w wyniku wniesienia przez A. C. i W. C. odwołania od wskazanej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach wyrokiem z dnia 20 listopada 2001 r. uchylił powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C.. W następstwie tego wyroku SKO w C. decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...] r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Starosta Z., który przejął prowadzenie tego postępowania, przeprowadził postępowanie dowodowe w ramach, którego ustalił, że sporny samochód stanowi współwłasność A. i W. C., a zatem stosownie do postanowień § 2 ust. 4 powoływanego na wstępie rozporządzenia orzekł jak w sentencji. Organ ten nadał wydanej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności i uzasadnił to koniecznością ochrony wyjątkowo ważnego interesu stron poprzez uniemożliwienie obecnemu posiadaczowi sprzedaży lub uszkodzenia w trakcie eksploatacji pojazdu o znacznej wartości. Odwołanie od tej decyzji wniósł S. J., który zarzucił jej rażące naruszenie przepisów prawa, a w szczególności art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. Nr 98, poz. 602 ze zm./ oraz § 2 ust. 4 przywoływanego powyżej rozporządzenia. Zdaniem odwołującego się dla postępowania administracyjnego w przedmiocie rejestracji pojazdu umowa komisu jest bez znaczenia, albowiem dowodem nabycia pojazdu jest ważna umowa sprzedaży samochodu w komisie potwierdzona rachunkiem stanowiącym dowód zakupu samochodu. Dodatkowo odwołujący się nie zgodził się z nadaniem rygoru natychmiastowej wykonalności wskazanej decyzji, gdyż jego zdaniem nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego nadanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 i art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, /Dz.U. Nr 98, poz. 602 ze zm./ oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów /Dz.U. Nr 59, poz. 632/ i art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym /Dz.U. Nr 91, poz. 578 ze zm./ utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy w części dotyczącej odmowy rejestracji pojazdu na rzecz S. J.; uchyliło decyzję i umorzyło postępowanie w części dotyczącej unieważnienia dowodu rejestracyjnego nr [...] oraz w części dotyczącej zobowiązania do zwrotu; uchyliło decyzję w części dotyczącej nadania rygoru natychmiastowej wykonalności i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał, że w rozpatrywanej sprawie występuje niezgodność w przedłożonych do rejestracji samochodu dokumentach, ponieważ odwołujący się przedłożył rachunek uproszczony wystawiony przez [...], zaś w dowodzie rejestracyjnym figurują A. i W. C. Rozbieżności te winna wyjaśnić umowa komisu, jednakże umowa ta zawiera wady i z tego powodu odwołujący się nie przedłożył prawidłowego dowodu własności pojazdu. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że w wyniku podjęcia przez SKO w C. decyzji z dnia [...] r. Nr [...] uchylającej decyzję Burmistrza Miasta P. w sprawie rejestracji pojazdu przestało ono istnieć w obrocie prawnym, tym samym orzeczenie dotyczące stwierdzenia nieważności dowodu rejestracyjnego było w tej części bezprzedmiotowe. Ponadto organ ten wskazał, że właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a nie organ pierwszej instancji. Za bezprzedmiotowe organ ten uznał rozstrzygnięcie w części dotyczącej nałożenia na S. J. obowiązku zwrotu dowodu rejestracyjnego z uwagi na brak podstawy materialnoprawnej do nałożenia takiego obowiązku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. uchyliło do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący wystąpił o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. w zakresie odmowy rejestracji samochodu osobowego zarzucając jej rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 98, poz. 602 ze zm./ oraz § 2 ust. 4 przywoływanego powyżej rozporządzenia. Zdaniem skarżącego przedłożył wymagane prawem dokumenty umożliwiające rejestrację samochodu, a w szczególności dokument potwierdzający przeniesienie prawa własności pojazdu. Zdaniem skarżącego ocena ważności umowy komisu należy do sądu powszechnego a nie do kompetencji organów administracji publicznej. Ponadto skarżący zauważył, że byli współwłaściciele pojazdu po jego zakupie przez niego, kontaktowali się z nim i nie kwestionowali dokonanej czynności prawnej, natomiast jego zdaniem obecne działania A. i W. C. spowodowane są tym, że nie rozliczyli się w sposób zadowalający z komisantem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C.wystąpiło o oddalenie skargi i wskazało analogiczną argumentację jak w przypadku podjęcia zaskarżonych decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że stosownie do postanowień art. 169 § 1 k.c. jeżeli osoba nieuprawniona do rozporządzania rzeczą ruchomą zbywa rzecz i wydaje ją nabywcy, nabywca uzyskuje własność z chwilą objęcia rzeczy w posiadanie, chyba, że działa w złej wierze. W świetle tego przepisu, zdaniem tego organu, właścicielem pojazdu jest S. J., jednakże spór taki może rozstrzygnąć tylko sąd powszechny, zatem do czasu przełożenia stosownego orzeczenia sądowego przesądzającego o własności pojazdu odmowa jego rejestracji jest uzasadniona. W trakcie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach skarżący oświadczył, że Sąd Okręgowy w C. wyrokiem z dnia [...] r. uznał go wyłącznym właścicielem przedmiotowego samochodu. W tej sytuacji Sąd postanowił przeprowadzić dowód z akt sprawy z Sądu Okręgowego w C. o sygn. akt [...] prowadzonej z powództwa W. i A. C. Sąd Okręgowy w C. w wyroku z dnia [...] r. sygn. akt [...] po rozpatrzeniu powództwa W. C. i A. C. przeciwko S.J. o wydanie i zapłatę – powództwo oddalił. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że pozwany S. J. nabył samochód w dobrej wierze i stał się jego właścicielem. Wyrok ten z dniem [...] r. stał się prawomocny, a wynika to z zarządzenia wykonawczego z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Z dniem 1 stycznia 2004 r. uległ zmianie stan prawny i w myśl postanowień art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm./ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 163, poz. 1270/. W konsekwencji oznacza to, że stosownie do postanowień rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości /Dz. U. Nr 72, poz. 652/ sprawa podlega rozpatrzeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do postanowień art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do postanowień art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. składa się z trzech rozstrzygnięć, jednakże skarżący wniósł skargę tylko w części dotyczącej odmowy rejestracji pojazdu. Sąd jak zostało to podniesione powyżej, rozstrzyga w granicach danej sprawy, jednakże nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z tego też powodu Sąd rozstrzygnął w stosunku do całej zaskarżonej decyzji. Skarga skarżącego w części dotyczącej odmowy rejestracji samochodu zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę zasadnie wskazał, że stosownie do postanowień art. 169 § 1 k.c. jeżeli osoba nieuprawniona do rozporządzania rzeczą ruchomą zbywa rzecz i wydaje nabywcy, nabywca uzyskuje własność z chwilą objęcia rzeczy w posiadanie, chyba, że działa w złej wierze. Z brzmienia tego przepisu, zdaniem tegoż organu w rozpatrywanej sprawie wynika, że S. J. nabył samochód i stał się jego właścicielem, jednakże zaznaczył, że spór taki może rozstrzygnąć sąd powszechny. Po myśli art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W rozpatrywanej sprawie organy administracji spotkały się z tego typu sytuacją, ponieważ skoro wystąpiła istotna wątpliwość co do prawidłowości przedłożonych dokumentów, a wątpliwości te może rozstrzygnąć tylko sąd powszechny, to należało wszczęte postępowanie zawiesić i stosownie do postanowień art. 100 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego wezwać strony postępowania do wystąpienia do stosownego sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego. Organy administracji z tej prawnej możliwości nie skorzystały, a tym samym dopuściły się zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wykazało postępowanie dowodowe przeprowadzone przez Sąd występujące w sprawie zagadnienie wstępne zostało przez Sąd Okręgowy w C. wyrokiem z dnia [...] r. rozstrzygnięte. Co prawda wyrok ten nie wprost rozstrzyga o własności spornego pojazdu, gdyż jego mocą oddalone zostało powództwo A.i W. C. przeciwko S.J. o wydanie i zapłatę, jednakże w uzasadnieniu tego wyroku Sąd w sposób jednoznaczny przesądził, iż stosownie do postanowień przywołanego już powyżej art. 169 § 1 k.c. właścicielem samochodu jest S.J. W tym stanie prawnym i faktycznym Sąd, stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c wyżej wymienionej ustawy, zobowiązany był do uchylenia zaskarżonej decyzji w pkt 1 rozstrzygnięcia. Z uwagi na brak konieczności prowadzenia postępowania dowodowego ograniczył się jedynie do uchylenia w tej części decyzji organu odwoławczego. Jak zostało zaznaczone powyżej Sąd po myśli art. 134 wskazanej wyżej ustawy rozstrzygnął także w stosunku do tej części decyzji, która nie była objęta skargą. Organ pierwszej instancji nadał swojej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, natomiast organ odwoławczy uchylił decyzję tego organu w tej części i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. zasadnie wskazało, że nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności jest wyjątkiem od zasady, zgodnie z którą przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie podlega wykonaniu. Z brzmienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że rygor natychmiastowej wykonalności został nadany tej decyzji w odniesieniu do unieważnienia dowodu rejestracyjnego numer [...] wydanego w dniu [...]r. oraz zobowiązania do wyżej wymienionego dowodu rejestracyjnego oraz tablic rejestracyjnych. Rygor ten był natomiast bezprzedmiotowy w odniesieniu do odmowy zarejestrowania przez skarżącego spornego pojazdu. Skoro Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. zaskarżoną decyzją uchyliło decyzję i umorzyło postępowanie w części dotyczącej unieważnienia dowodu rejestracyjnego oraz w części dotyczącej zwrotu tablic rejestracyjnych, tym samym bezprzedmiotowe stało się orzekanie o rygorze natychmiastowej wykonalności. Dodatkowo należy zauważyć, iż decyzji organu odwoławczego przysługuje status decyzji ostatecznej, czyli decyzji podlegającej wykonaniu, tym samym decyzji takiej nie nadaje się już rygoru natychmiastowej wykonalności, a wręcz przeciwnie w przypadku wniesienia skargi do sądu administracyjnego skarżący może wnosić o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na jej ostateczność. Skoro SKO w C. stwierdziło, że organ pierwszej instancji nie był uprawniony do stwierdzania nieważności dowodu rejestracyjnego, gdyż został on wyeliminowany z obrotu prawnego w inny sposób i nie znalazł podstaw materialnoprawnych do domagania się zwrotu tablic rejestracyjnych, winno ograniczyć się do wytknięcia temu organu uchybień w omawianym zakresie, a nie uchylać decyzje organu pierwszej instancji i przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. w tym zakresie wydane zostało z naruszeniem art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego i wyczerpuje przesłanki stwierdzenia nieważności z uwagi na wydanie go z rażącym naruszeniem prawa, co odpowiada postanowieniom art. 156 § 1 pkt 2 tegoż Kodeksu. Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w tej części także obarczone jest wadą nieważności, ponieważ jak zostało to zaznaczone powyżej, z uwagi na okoliczności sprawy organ ten nie miał podstaw prawnych do nałożenia takiego rygoru zatem wyczerpane zostały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji w tej części. W tym stanie prawnym i faktycznym wyczerpane zostały przesłanki stwierdzenia nieważności części zaskarżonej decyzji poświęconej rygorowi natychmiastowej wykonalności jak również decyzji organu pierwszej instancji w tym zakresie, określone postanowieniami art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd po myśli art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, że zaskarżona decyzja, w części dotyczącej pkt 1 i 3 nie może być wykonana przed uprawomocnieniem się wyroku. Skarga podlega oddaleniu w części decyzji dotyczącej pkt 2 zaskarżonej decyzji, czyli w zakresie uchylenia i umorzenia postępowania w części dotyczącej unieważnienia dowodu rejestracyjnego Nr [...] oraz w części dotyczącej zobowiązania do zwrotu, ponieważ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. zasadnie wskazało, że organ pierwszej instancji nie był uprawniony do unieważnienia dowodu rejestracyjnego – stwierdzenia nieważności, ponieważ uprawnienie w tym zakresie przysługuje organowi odwoławczemu, a ponadto postępowanie w zakresie wyeliminowania dowodu rejestracyjnego nadanego skarżącemu decyzją z dnia [...] r. było bezprzedmiotowe, gdyż decyzja ta została już wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją SKO w C. z dnia [...] r., uchylającą wskazaną wyżej decyzję i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia. Także organ odwoławczy zasadnie wskazał w swojej decyzji, że brak jest podstaw materialnoprawnych w obowiązujących przepisach prawa powszechnie obowiązującego do domagania się od skarżącego zwrotu tablic rejestracyjnych. W tym stanie prawnym i faktycznym wyczerpane zostały przesłanki przewidziane art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniające oddalenie skargi. Na marginesie niniejszych rozważań należy zauważyć, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w podstawie prawnej swojej decyzji powołało niewłaściwe przepisy ustrojowe. Organ ten zamiast powołania odpowiednich przepisów z ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych /Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm./, wskazał art. 38 ust. 1 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym /Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm./ będący podstawą dla starosty do podejmowania rozstrzygnięć. Uchybienie to nie ma jednakże znaczenia dla oceny końcowej zaskarżonej decyzji. Stosownie do postanowień art. 200 w związku z art. 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 2002/ Sąd orzekł o kosztach postępowania. W świetle powyższych ustaleń należało orzec jak w sentencji. SJ/