II SA/Ka 1356/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie NSA Anna Apollo (spr.), WSA Małgorzata Jużków, Protokolant Aplikant radcowski Dorota Klich, po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Sanitarny w T., na podstawie art.1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej ( tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. nr 90, poz. 575 ze zm.), § 1, § 7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.) stwierdził, że u p. L. S. brak było podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - zawodowego uszkodzenia narządu słuchu wywołanego hałasem - wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniach przychodni Chorób Zawodowych [...] Ośrodka Medycyny Pracy w K. oraz Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., które to placówki w swoich zbieżnych orzeczeniach z dnia [...] r. i [...] r. nie rozpoznała u pracownika zawodowego uszkodzenia słuchu. Występujące u p. S. obniżenie czułości słuchu nie powodowało z lekarskiego punktu widzenia upośledzenia funkcji narządu słuchu w stopniu upoważniającym do rozpoznania choroby zawodowej. Dalej organ orzekający ustalił, iż p. S. pracował w latach 1959 - 1966 w "A" na stanowisku kierowcy, a od 1966 r. do 1995 r. w przedsiębiorstwie Państwowym "B" Zakładzie Transportowym w T. także na stanowisku kierowcy. W konkluzji Powiatowy Inspektor Sanitarny uznał, że p. S. pracował w warunkach narażenia go na działanie czynnika szkodliwego, jakim był hałas, to jednak z uwagi na treść zbieżnych i nie budzących wątpliwości orzeczeń lekarskich nie znalazł podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Odwołanie od decyzji wniósł p. L. S.. Nie zgadzał się z wnioskami przedstawionymi w jej uzasadnieniu. przez cały okres swojej pracy zawodowej był zatrudniony na stanowisku kierowcy. Jeździł 16 - tonowymi ciężarówkami. Pracował w szczególnych warunkach w narażeniu na hałas. I tylko ten szkodliwy czynnik był źródłem ujawnionego u niego niedosłuchu, powodującego trudności w kontaktowaniu się z innymi osobami. Lekarz - laryngolog, u którego stale się leczy zalecił mu zakup aparatu słuchowego. Po rozpoznaniu odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy, a chorobą tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Organ odwoławczy podzielił w całości ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy p. S. i zajmowanych przez niego stanowisk pracy. Uznał, że pracował on w warunkach, w których hałas był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, a równoważny poziom dźwięku przekraczał 82 dB. Zatem pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Dalej stwierdzono, iż pracownik był badany w Przychodni Chorób Zawodowych [...] Ośrodka Medycyny pracy w K., która to placówka w orzeczeniu z dnia [...] r. nie rozpoznała u niego choroby zawodowej narządu słuchu będącej następstwem urazu akustycznego. Następnie pracownik, po wniesieniu przez niego odwołania od pierwszego orzeczenia lekarskiego, został skierowany do Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Ta placówka w orzeczeniu z dnia [...] r. także nie stwierdziła u p. S. takiego ubytku słuchu, który mogłaby zakwalifikować jako chorobę zawodową. Zdaniem obu placówek diagnostycznych obustronne obniżenie ostrości słuchu nie powodowało upośledzenia sprawności narządu słuchu i nie dawało podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, iż z lekarskiego punktu widzenia obniżenie ostrości słuchu nie odpowiada pojęciu choroby, a jest tylko objawem zwanym niedosłuchem audiometrycznym, będącym odchyleniem od normy nie skutkującym istotnym zaburzeniem funkcji narządu słuchu. W jego ocenie dopiero podwyższenie poziomu progowego słuchu typu odbiorczego można będzie uznać za chorobę zawodową, gdy zaburzy to czynność narządu słuchu i wywoła konsekwencje zdrowotne i społeczne. Nie rozpoznanie przez orzeczników kompetentnych placówek diagnostycznych choroby zawodowej wykluczało jej stwierdzenie, a zatem należało utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego p. L. S. kwestionując motywy przedstawione przez organ odwoławczy domagał się uchylenia jego decyzji. Podobnie jak w odwołaniu zarzucił organowi inspekcji sanitarnej błędne wnioski a także naruszenie prawa poprzez niedostateczne wyjaśnienie sprawy i nie rozpatrzenie jej w oparciu o wszystkie zgromadzone w sprawie dowody. Zarzucił, iż badania powinny były przeprowadzić placówki nie podporządkowane inspektorom sanitarnym, przeprowadziła placówka hierarchicznie podporządkowana Instytutowi. Zatem jej ustalenia mogły budzić wątpliwości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Dodatkowo wskazał, że orzeczenia obu placówek diagnostycznych uniemożliwiały wydanie innej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Na wstępie należy wskazać, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, a to ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153, poz. 1269 ), ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ) i ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1271 ). Zgodnie z art. 97 § 1 tej ostatniej ustawy sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie w istotny sposób mogło wpłynąć na wynik sprawy. Polegało ono na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy - art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji mogło doprowadzić do wadliwego zastosowania prawa materialnego. Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. nr 65, poz. 294 ze zm.). W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Z powyższego wynika, iż "choroba zawodowa" jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki jej wykonywania. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są jednostki wymienione w § 7 ust. 1 powołanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Takimi jednostkami były również Przychodnia Chorób Zawodowych [...] Ośrodka Medycyny Pracy w Krakowie oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., na których opinie powołano się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy pominął jednak to, że opinia lekarska podlega jego ocenie jak każdy inny dowód, a zatem powinna być oceniona w aspekcie rozpatrzenia całego materiału dowodowego - art. 77 § 1 Kpa. W pozycji 15 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji wykazu chorób zawodowych umieszczono uszkodzenie narządu słuchu wywołane działaniem hałasu. Placówka diagnostyczna I stopnia do swojego orzeczenia wprowadziła pozaprawne kryterium "stopnia ubytku słuchu nie powodującego upośledzenia funkcji narządu słuchu w stopniu uzasadniającym rozpoznanie choroby zawodowej", które to kryterium uznano za przesądzające o braku choroby zawodowej narządu słuchu, przy jednoczesnym rozpoznaniu u skarżącego odbiorczego ubytku słuchu o poziomie w uchu prawym 16 dB, w uchu lewym 11 dB. Za czynnik chorobotwórczy, w oparciu o materiały zgromadzone w dochodzeniu epidemiologicznym uznano hałas o poziomie ponad 82 dB, a więc poziomie przekraczającym normę. Jednak oceniając orzeczenie placówki diagnostycznej I stopnia nie wyjaśniono, dlaczego wykluczono istnienie związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem - ubytkiem słuchu, a warunkami pracy. Nie wyjaśniono w tym orzeczeniu wystąpienie jakich zaburzeń funkcji narządu słuchu uzasadniałoby stwierdzenie choroby zawodowej. W konsekwencji sąd nie mógł ich odnieść do przytoczonej ustawowej definicji choroby zawodowej. Natomiast Przychodnia Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w swoim orzeczeniu z dnia [...]r. uznała, że odbiorczy ubytek słuchu w uchu prawym 11 dB, w uchu lewym 12 dB nie powodował upośledzenia funkcji narządu słuchu w stopniu uzasadniającym rozpoznanie choroby zawodowej. W opinii nie wyjaśniono bliżej tego stanowiska. Nie wskazano wartości granicznej upośledzenia słuchu, przekroczenie której pozwalałoby na stwierdzenie choroby zawodowej. Obarczone ono było tymi samymi wadami, co orzeczenie placówki diagnostycznej I stopnia. Na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciążył obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości. Wbrew twierdzeniom organów obu instancji orzeczenia placówek diagnostycznych budziły wątpliwości, których nie wyjaśniono. Skutecznie nie obalono domniemania istnienia związku przyczynowego pomiędzy ujawnionym u skarżącego obustronnym odbiorczym ubytkiem słuchu a praca w narażeniu na działanie czynnika szkodliwego, jakim był hałas o poziomie przekraczającym normę higieniczną. Wobec niewykonania przez organ odwoławczy wyżej opisanych obowiązków na podstawie art. 145 § 1 pkt 1"a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję uchylono. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań sądu. Uwzględni również fakt, że na gruncie przepisów prawa obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji Sąd najwyższy w kilku wyrokach, w tym w wyroku z dnia 4 czerwca 1998 r. sygn. akt III RN 36/98 / publikowany OSN nr 6, poz. 192 z 1999 r./ wyraził pogląd, że stopień ubytku słuchu nie był elementem prawnej definicji choroby zawodowej narządu słuchu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę akceptuje ten pogląd. Dla rozpoznania choroby zawodowej wystarczającym było ujawnienie obniżenia poziomu słuchu poza granice ubytku fizjologicznego; narażenia pracownika na działanie czynnika szkodliwego jakim był hałas i domniemanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a warunkami pracy. Nadto weźmie pod uwagę to, iż na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. nr 132, poz. 1115 ), obowiązującego od dnia 3 września 2002 r. do jej prowadzenia będą miały zastosowanie dotychczasowe przepisy. Oznacza to, że nie można będzie uzależnić ewentualnego stwierdzenia choroby zawodowej od ujawnionego stopnia odbiorczego ubytku słuchu.