II SA/Ka 1411/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Małgorzata Korycińska /spr./ Sędzia NSA Łucja Franiczek Asesor WSA Iwona Bogucka Protokolant stażystka Ewa Jędrasik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2004 r. sprawy ze skargi J.Ś. i M.Ś. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego o d d a l a s k a r g ę Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Powiatu [...] decyzją z dnia [...] nakazał J.Ś. i M.Ś. dokonanie rozbiórki garażu dobudowanego do budynku mieszkalnego położonego przy ulicy B. w B. U podstaw materialnoprawnych rozstrzygnięcia powołano art. 48 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane /wówczas tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 106 poz. 1126 obecnie Dz.U. z 2003 r. Nr 207 poz. 2016 z późn. zm./ zwanej dalej prawem budowlanym. Natomiast w uzasadnieniu podano, iż inwestorzy rozpoczęli budowę garażu bez pozwolenia na budowę, co potwierdziły oględziny z dnia [...]. Przyznano przy tym, że już po rozpoczęciu budowy została wydana decyzja o pozwoleniu na jej prowadzenie /rozstrzygnięcie Kierownika Urzędu Rejonowego w P. z dnia [...]./ lecz organ nadzoru stwierdził jej nieważność decyzją z dnia [...]. Przywołano także wyrok NSA z dnia [...] w sprawie o sygn. [...], w którym Sąd oddalił skargę inwestorów na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, którą odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...]. W odwołaniu J. i M.Ś. wykazywali, iż roboty budowlane rozpoczęli dopiero po uzyskaniu pozwolenia na budowę. Podnieśli, iż w [...] zamierzali wybudować małą przechowalnię warzyw, owoców i siana – obiekt, na który nie jest wymagane pozwolenie na budowę, lecz zgłoszenie, którego dokonali ustnie. Dla budowy tego obiektu wykorzystali fundamenty betonowe zasieku na obornik, ale później zmienili ich usytuowanie i "stąd wynikło całe nieporozumienie uznane za samowolę budowlaną". Zrezygnowali jednak z zamiaru budowy przechowalni i postanowili na istniejących już fundamentach postawić garaż, przy czym uczynili to dopiero po uzyskaniu pozwolenia na budowę. Uznali za nieprawdziwe twierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji Wojewody [...] z dnia [...], że w dacie wydania decyzji o pozwoleniu na budowę garaż był już wybudowany i podnieśli, że skoro w trakcie oględzin przeprowadzonych [...] stwierdzono istnienie tylko fundamentu, to nie można było w ciągu 15 dni, zimą, wybudować takiego obiektu, a organ ten przyjął, że ukończono budowę [...]. Na poparcie swych twierdzeń przywołali zapis w dzienniku budowy, gdzie pierwsza adnotacja datowana jest na [...] – wykonanie izolacji i rozpoczęcie wykonania murów, a drugi zapis z dnia [...] potwierdza wykonanie konstrukcji dachu i pokrycia. Odrębne odwołanie od decyzji organu I instancji wnieśli – A.S. i Z.S. zarzucając rozstrzygnięciu zaniechanie wyznaczenia terminu rozbiórki garażu. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W motywach decyzji organ odwoławczy za bezsporne uznał naruszenie przez inwestorów art. 28 prawa budowlanego. Odnosząc się do treści odwołania A. i Z.S. podniósł, iż art. 48 prawa budowlanego nie przewiduje terminu wykonania obowiązku, który powinien zostać zrealizowany "niezwłocznie po otrzymaniu przez stronę decyzji ostatecznej, co należy rozumieć, bez zbędnej zwłoki w realnym terminie". W skardze J. i M. małżeństwo Ś. z argumentami takimi samymi jak w odwołaniu domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ, którego działanie zaskarżono postulował jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska. W piśmie procesowym z dnia [...] pełnomocnik skarżącej we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wywodził, iż protokół z oględzin dokonanych w dniu [...] został sfałszowany, a celem tych oględzin nie był sporny obiekt, lecz kwestie związane z odprowadzeniem ścieków sanitarnych z domu F.P.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 48 prawa budowlanego nakładał na właściwy organ obowiązek nakazania w drodze decyzji rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia, bądź też pomimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ. Cytowany przepis w brzmieniu obowiązującym do 11 lipca 2003 r. wprowadzał automatyzm orzekania decyzją nakazu rozbiórki obiektu lub jego części w sytuacji, gdy doszło do samowoli budowlanej zdefiniowanej w tym art. 48 prawa budowlanego. Od zastosowania art. 48 prawa budowlanego mogli uchronić się jedynie sprawcy samowoli budowlanej popełnionej przed 1 stycznia 1995 r., lub ci, którzy jakkolwiek nie zakończyli budowy obiektu przed tą datą, to jednak zostało wszczęte w stosunku do tej samowoli postępowania przed wejściem w życie prawa budowlanego. Natomiast w sytuacji, gdy budowa obiektu bez pozwolenia na budowę została rozpoczęta po 1 stycznia 1995 r. /data wejścia w życie prawa budowlanego/ nie można było nakazać rozbiórki, o której mowa w art. 48, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia zakończenia budowy obiektu budowlanego lub jego części, a jego istnienie nie naruszało przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Stanowił o tym art. 49 ust. 1 prawa budowlanego. Dla zastosowania art. 48 prawa budowlanego istotne zatem było to, czy budowa danego obiektu wymagała pozwolenia na budowę, czy inwestor legitymował się ostateczną decyzją o pozwoleniu na budowę i data naruszenia reżimu prawnego. Ta data w stosunku do obiektów powstałych po 1 stycznia 1995 r. miała w tym sensie znaczenie, że organ nadzoru budowlanego musiał wykluczyć istnienie negatywnej przesłanki uniemożliwiającej stosowanie art. 48 prawa budowlanego, a zawartej w przytoczonym tu art. 49 ust. 1 tej ustawy. W sprawie poddanej kognicji Sądu organ nadzoru budowlanego nakazał rozbiórkę garażu w oparciu o art. 48 prawa budowlanego, stojąc na stanowisku, iż do rozpoczęcia robót budowlanych doszło przed uzyskaniem przez inwestorów decyzji o pozwoleniu na budowę. Ta okoliczność wynika z protokołu oględzin, a mimo, że ich wartość dowodową skarżący teraz kwestionują, ma dla Sądu wiążący charakter. W oparciu bowiem o ustalenia z tych oględzin Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] o pozwoleniu na budowę garażu. Decyzja Wojewody [...] ma przymiot ostatecznej. Ponadto w wyroku z dnia [...] Naczelny Sąd Administracyjny oddalając skargę inwestorów na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stwierdził, iż przed wydaniem pozwolenia na budowę /[...]./ skarżący prowadzili prace budowlane polegające na dobudowie garażu do budynku mieszkalnego bez wymaganego pozwolenia na budowę. Tą tezę Sąd wywiódł zarówno z ustaleń poczynionych w toku oględzin jak i z postanowienia z dnia [...] wstrzymującego roboty budowlane. Skarżący nie kwestionowali wszak tego postanowienia, mimo iż teraz twierdzą, że żadne prace przy budowie garażu nie były prowadzone. Nie budzi przy tym wątpliwości uczestników postępowania, iż budowa garażu wymagała pozwolenia na budowę, a skoro taki był wymóg prawny, to roboty budowlane można było rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę. Skarżący rozpoczęli budowę nie legitymując się taką decyzją, a tym samym dopuścili się samowoli budowlanej zdefiniowanej w art. 48 prawa budowlanego. Na organie nadzoru budowlanego ciążył więc obowiązek zastosowania tego przepisu. To, że roboty rozpoczęto przesądziła już ostateczna decyzja Wojewody [...] z dnia [...], wyrok NSA z dnia [...] zapadłej w sprawie o sygn. [...], a także decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] uchylająca decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] ustalająca warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla dobudowy garażu i umarzająca postępowanie pierwszej instancji. Póty te rozstrzygnięcie i orzeczenie nie zostaną wzruszone we właściwych trybach, nie mogą skarżący skutecznie wykazywać, iż nie prowadzili robót budowlanych związanych z budową garażu przed uzyskaniem pozwolenia na jego budowę. Ustaliwszy, że doszło do rozpoczęcia budowy garażu bez pozwolenia na budowę organ musiał zastosować art. 48 prawa budowlanego. Na marginesie Sąd jedynie zauważa, że pogląd organu o zaistnieniu samowoli budowlanej potwierdzają również sami skarżący. Wykazują oni bowiem w oparciu o dokument, jakim jest dziennik budowy, że roboty budowlane rozpoczęli [...] od izolacji i rozpoczęcia wykonania murów. Z tego zapisu wynika zarówno to, że fundamenty istniały już wcześniej, jak i to, że dalsze roboty budowlane prowadzono wówczas, gdy decyzja o pozwoleniu na budowę z dnia [...] nie miała przymiotu ostatecznej. Z przedłożonego przez skarżących dziennika budowy można również wywieść datę jej zakończenia – [...]. Data ta jest o tyle istotna, że wyklucza możliwość zastosowania art. 49 ust. 1 prawa budowlanego w jego brzmieniu obowiązującym do 11 lipca 2002 r. Rozważenie tych wszystkich okoliczności doprowadziło do konkluzji, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a to czyni skargę nieuzasadnioną i podlegającą oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270/ w zw. z art. 97 § 1 ustawy z tej samej daty – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm./. SJ/