II SA/Ka 1425/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie: NSA Szczepan Prax WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Protokolant: apl.radc. Tomasz Wójkowski po rozpoznaniu w dniu 08 marca 2005 r. sprawy ze skargi E. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] roku odmówił przyznania E. N. dodatku mieszkaniowego. Jako uzasadnienie organ pierwszej instancji podał, iż na podstawie złożonego wniosku stwierdził, iż strona nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom mieszkającym w lokalach do których mają tytuł prawny. Od decyzji tej w dniu [...] roku odwołanie wniosła E. N. wyrażając swoje niezadowolenie podnosząc, iż złożyła dokumenty z których wynika, że jest jedynym spadkobiercą spadku po matce w skład którego wchodzi lokal mieszkalny który zamieszkuje. Podała, iż przedłożyła wszelkie stosowne dokumenty na okoliczność stwierdzenia, że posiada wymagany tytuł prawny i tym samym przysługuje jej dodatek mieszkaniowy. Decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71 poz. 734) oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity z 2001 roku Dz.U. Nr 79, poz. 856) i art. 138 § 1 pkt.1 kodeksu postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z przepisem art. 17 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o dodatkach mieszkaniowych -w latach 2003 i 2004 dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom mieszkającym w lokalach, do których mają tytuł prawny lub nie posiadającym takiego tytułu ale oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo socjalny, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku nie przekracza 160% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 110% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym. Organ rozpoznający wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego może jednakże odmówić przyznania tego świadczenia, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wskazanymi w złożonej deklaracji a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, nie uzasadniającym przyznanie pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe (art. 7 ust. 3 wyżej cytowanej ustawy). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wskazało, że organ pierwszej instancji trafnie ustalił, że trzyosobowa rodzina zamieszkuje w lokalu mieszkalnym zmarłej w dniu [...]roku M. S. W aktach sprawy znajduje się odpis aktu notarialnego z dnia [...] roku którego przedmiotem jest nabycie lokalu mieszkalnego przez M. S. oraz postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] roku o nabyciu spadku po M. S. przez E. N. w całości. Organ podniósł, że zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 roku o własności lokali (tekst jednolity z 2000 roku Dz.U. Nr 80, poz. 903 z późn.zm.) do powstania odrębnej własności lokalu niezbędny jest wpis do księgi wieczystej. W tej mierze wskazano, iż E. N. w protokole sporządzonym w dniu [...] roku oświadczyła, iż nie dokonała zapisu w księgach wieczystych masy spadkowej. Organ odwoławczy zaznaczył, iż w sytuacji, gdy zdarzeniem kreującym przejście prawa własności ze spadkodawcy na spadkobiercę (w skład masy spadkowej wchodzi odrębna własność lokalu mieszkalnego, w którym strona zamieszkuje) jest warunek konstytutywnego wpisu do księgi wieczystej przedłożenie -w ramach przedmiotowego postępowania administracyjnego -prawomocnego orzeczenia sądowego o nabyciu spadku jest niewystarczające. Postępowanie sądowe zakończone wydaniem prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku -dotyczyło jedynie ustalenia spadkobiercy, a nie dotyczyło składu masy spadkowej. Zdaniem organu odwoławczego nie można mówić o automatycznym przeniesieniu prawa własności lokalu mieszkalnego na spadkobiercę (kontrola sądu orzekającego dotyczyła jedynie ustalenia kręgu osób uprawnionych), a ponadto obowiązujące regulacje prawne nakładają na spadkobiercę obowiązek złożenia zeznania w organie podatkowym, który w zakresie ujawnionej masy spadkowej wydaje decyzję administracyjną, a po jej uprawomocnieniu zaświadczenie, które wraz z postanowieniem o nabyciu spadku staje się podstawą do złożenia wniosku o ujawnienie prawa własności w księdze wieczystej. Reasumując rozważania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wskazało, iż z uwagi na brak udokumentowania tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego nr [...] przy ulicy [...] w K. organ pierwszej instancji miał prawo odmówić E. N. wnioskowanego świadczenia a okoliczności podniesione w odwołaniu nie mogą stanowić podstawy do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. N. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako niezgodnej z prawem i przyznanie jej żądanego dodatku mieszkaniowego. Podnosiła, że własność przedmiotowego lokalu mieszkalnego nabyła w drodze postanowienia sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku, gdyż nabyła ten spadek w całości jako jedyna spadkobierczyni. Wskazywała, że z uwagi na brak czasu i ograniczone możliwości finansowe nie była w stanie załatwić wszystkich formalności związanych z wpisem do księgi wieczystej. Zdaniem skarżącej wpis do księgi wieczystej ogranicza tylko jej prawa do ewentualnego zbycia lokalu lub zmiany właściciela., nie zaś same prawo do lokalu. Wskazywała, że w tej sytuacji pozbawienie jej prawa do dodatku mieszkaniowego jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Przedmiotowa skarga musiała odnieść skutek, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. Niniejsza skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed dniem 01 stycznia 2004 r.. Z tą datą uległ zmianie stan prawy i w myśl postanowień art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 01 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sytuacji właściwym sądem administracyjnym do rozpatrzenia przedmiotowej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl przepisu art. 17 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o dodatkach mieszkaniowych -w latach 2003 i 2004 dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom mieszkającym w lokalach, do których mają tytuł prawny lub nie posiadającym takiego tytułu ale oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo socjalny, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku nie przekracza 160% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 110% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym. W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego organy administracji ustaliły, że trzyosobowa rodzina skarżącej zamieszkuje w lokalu mieszkalnym stanowiącym własność zmarłej w dniu [...] roku M. S. Lokal mieszkalny nr[...] przy ulicy [...] w K. został nabyty w roku [...] przez M. S. Ówcześnie obowiązujące przepisy prawa , a to art. 137 Kodeksu cywilnego oraz art. XIX ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 94, z 1974 r. Nr 24, poz. 142, z 1982 r. Nr 19, poz. 147 i z 1990 r. Nr 55, poz. 321) przewidywały, że do ustanowienia odrębnej własności lokali mieszkalnych potrzebna jest umowa zawarta w formie aktu notarialnego, a ustanowienie odrębnej własności lokali mieszkalnych wymaga założenia dla nich księgi wieczystej. M. S. nabyła w/wym. lokal aktem notarialnym Nr [...] z dnia [...]r.. Z adnotacji zawartej w tymże akcie notarialnym wynika, iż w dniu [...]r. założono dla tego lokalu Księgę Wieczystą Nr [...] i dokonano stosownego wpisu. Z powyższego wynika zatem , iż odrębna własność przedmiotowego lokalu mieszkalnego nr [...] przy ulicy [...] w K. została już ustanowiona w wyżej wskazanej dacie. Postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...]roku , sygn. akt [...] orzeczono o nabyciu spadku po M. S. przez skarżącą E. N. w całości. Określenie spadku zawarte jest w art. 922 Kodeksu cywilnego. W myśl tego przepisu spadek obejmuje prawa i obowiązki majątkowe zmarłego ( art. 922 § 1 k.c.) , z wyłączeniem tych, które bądź ściśle związane są z jego osobą , bądź też tych które przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (art. 922 § 2 k.c.). Zatem na spadkobierców przechodzą przykładowo takie prawa majątkowe jak własność rzeczy zarówno ruchomych, jak i nieruchomych, w tym także odrębna własność lokali. Zdarzeniem prawnym, które pociąga za sobą przejście praw i obowiązków majątkowych zmarłego na spadkobierców jest śmierć spadkodawcy (art. 924 k.c.). Znaczenie otwarcia spadku polega przede wszystkim na tym, że z chwilą kiedy ono nastąpiło, spadkobierca nabywa spadek. Dziedziczenie ujęte jako przejście na spadkobierców praw i obowiązków majątkowych zmarłego jest sposobem nabycia tych praw i obowiązków, który w prawie cywilnym nosi nazwą następstwa prawnego pod tytułem ogólnym, czyli tzw. sukcesji uniwersalnej. Najprościej rzecz ujmując sukcesja uniwersalna polega na tym, że wskutek jednego zdarzenia prawnego następca prawny wstępuje w ogół praw i obowiązków majątkowych poprzednika. Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowego stanu faktycznego należy wskazać, że skarżąca E. N. jako spadkobierczyni odziedziczyła tytuł prawny swojej matki do w/wym. lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną własność. Bez znaczenia pozostaje tu fakt, że skarżąca E. N. nie dokonała zapisu masy spadkowej w księgach wieczystych. Trafnie organ wskazał, że dla powstania do powstania odrębnej własności lokalu niezbędny jest wpis do księgi wieczystej (przepis art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 roku o własności lokali). Trzeba jednakże wskazać, iż jest to wpis o charakterze konstytutywnym, ale tylko w tym znaczeniu, iż wpis ten jest konieczną przesłanką zmiany statusu prawnego konkretnej nieruchomości tj. ustanowienia odrębnej własności lokalu jako takiego , nie jest zaś przesłanka konieczną w wypadku przeniesienia własności tego prawa (ujawnionego już wcześniej w księdze wieczystej) z jednej osoby na drugą np. w drodze spadkobrania. Godzi się jeszcze raz w tym miejscu podkreślić, że odrębna własność przedmiotowego lokalu powstała już wcześniej , a to z dniem [...]r. kiedy założono dla tego lokalu Księgę Wieczystą Nr [...] i dokonano stosownego wpisu. Skoro zatem dziedziczenie posiadania rzeczy polega na przejściu na spadkobierców - z mocy prawa, z chwilą otwarcia spadku - wszystkich skutków prawnych, jakie wynikały z jej posiadania przez spadkodawcę, to skarżąca E. N. jako jedyny spadkobierca zmarłej nabyła prawo odrębnej własności przedmiotowego lokalu , a jego nabycie w żadnej mierze nie było uzależnione od dokonania stosownej adnotacji w księdze wieczystej. Przeto przedłożenie jedynie prawomocnego orzeczenia sądowego o nabyciu spadku jest wystarczające dla stwierdzenia, że skarżąca legitymuje się tytułem własności przedmiotowego lokalu. Skoro tak, to w opisanym stanie faktycznym można mówić niejako o automatycznym przeniesieniu prawa własności lokalu mieszkalnego na spadkobierczynię - skarżącą E. N. Bez znaczenia prawnego dla niniejszej sprawy pozostaje zatem to, że obowiązujące przepisy prawa nakładają na spadkobiercę obowiązek złożenia zeznania w organie podatkowym, który w zakresie ujawnionej masy spadkowej wydaje decyzję administracyjną a po jej uprawomocnieniu zaświadczenie, które wraz z postanowieniem o nabyciu spadku staje się podstawą do złożenia wniosku o ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej. Wobec tego w przedstawionym stanie prawnym i faktycznym orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. należało ocenić jako naruszające prawo. Skoro bowiem skarżąca udokumentowała tytuł prawny do lokalu mieszkalnego nr [...] przy ulicy [...] w K., to organy administracji – tylko z tej przyczyny - nie miały prawa odmówić jej przyznania wnioskowanego świadczenia. Zaskarżona decyzja nie jest przeto zgodna z obowiązującymi przepisami regulującymi tryb i zasady przyznawania dodatków mieszkaniowych. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), jako wydaną z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 roku o własności lokali, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przepisów art. 2 ust. 1 i art. 17 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71 poz. 734). Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ zaskarżone orzeczenie nie podlegało wykonaniu. Wskazania co do dalszego biegu sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu.