II SA/Ka 1435/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie NSA Henryk Wach, Asesor WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant stażysta referent Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2004 r. przy udziale - sprawy ze skargi T. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. w oparciu o art.1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) §§ 1, 7, 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz 294 ze zm.) orzekł, o braku podstaw do stwierdzenia u T.K. choroby zawodowej - uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu, wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do w/wym. rozporządzenia. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, że warunkiem koniecznym do stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez właściwą jednostkę służby zdrowia. W tym celu T. K. był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] r.), oraz Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] r.). Ponieważ kompetentne placówki medyczne nie rozpoznały u w/wym. choroby zawodowej narządu słuchu nie było podstaw do jej orzeczenia, mimo iż z przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego wynikało, że T. K. będąc zatrudniony w latach 1969-1993 w "A" S.A. w Z. jako monter i spawacz konstrukcji stalowych oraz w 1993-1997 w "B" Sp. z o.o. w K. jako monter, spawacz pracował w narażeniu na hałas stwarzający ryzyko powstania choroby zawodowej. W odwołaniu od powyższej decyzji T. K. podkreślił, że placówki medyczne w swoich orzeczeniach nie wykazały związku przyczynowego stwierdzonego u niego uszkodzenia słuchu z warunkami pracy z uwagi na brak przekroczeń norm natężenia hałasu w środowisku pracy, co wynikało z danych nadesłanych przez organ I instancji. Wskazał, iż dalsze dochodzenie epidemiologiczne wykazało, iż pracował on w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej, toteż wniósł o jej rozpoznanie. [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w motywach rozstrzygnięcia podzielił w całości ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy odwołującego się oraz zajmowanych przez niego stanowisk. Przyznał, że T.K. pracował w warunkach, gdzie hałas był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, zatem pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstawania przewlekłego urazu akustycznego. Ponieważ orzeczenia lekarskie wydane przez dwie kompetentne placówki diagnostyczne wykluczały u odwołującego się chorobę zawodową to zdaniem organu brak było podstaw do jej orzeczenia. Ponadto organ podkreślił, że według orzeczeń badania audiometryczne wykazały obniżenie ostrości słuchu w uchu prawym (lepiej słyszącym) nie dające z lekarskiego punktu widzenia podstawy do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Wyjaśnił, że obniżenie czułości słuchu nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu i z lekarskiego punktu widzenia, nie jest chorobą, lecz objawem zwanym niedosłuchem audiometrycznym, który nie pociąga za sobą skutków jak zaburzenia rozumienia mowy potocznej. Podniesiono, że stwierdzony u odwołującego się obustronny niedosłuch odbiorczy ze znaczną asymetrią słyszenia, która nie jest charakterystyczna dla uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, oraz przesunięcie progu słuchu w uchu prawym nie nieskutkujące zaburzeniem czynności narządu słuchu z jego konsekwencjami zdrowotnymi i społecznymi nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Zatem brak było podstaw do uwzględnienia odwołania. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego T. K. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji jako niesłusznej. Wskazał, iż od 1993 roku przeprowadzane badania profilaktyczne wykazywały u niego ubytki słuchu. W 1999 r. otrzymał rentę na skutek niezdolność do pracy z powodu stanu narządu słuchu. Podniósł, ze dwie specjalistyczne jednostki służby zdrowia powołane do orzekania w sprawie chorób zawodowych jednoznacznie stwierdziły, że występuje u niego obustronny niedosłuch typu odbiorczego. Podniósł, że z prawnego punktu widzenia pojęcie choroby zawodowej nie jest związane z rozmiarem doznanego uszczerbku na zdrowiu, zaś fakt jego długoletniej pracy w warunkach ponadnormatywnego hałasu stanowi dostateczną podstawę do uznania związku przyczynowego między utratą słuchu a warunkami wykonywania pracy. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. podtrzymał dotychczasową argumentację i nie znajdując podstaw do zmiany swego stanowiska wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny ważył co następuje: W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawny i stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) stanowi, że sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 145 § 1 tej ustawy, w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona przez Sąd wykazała, że decyzja ta narusza przepisy prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z tym przepisem za choroby zawodowe uważa się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, jeżeli spowodowane zostały działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. O uznaniu za chorobę zawodową decyduje więc zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że to schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. W przypadku pozytywnego ustalenia obu przesłanek istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Podstawę wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej stanowią zarówno wyniki dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, jak i orzeczenia lekarskie wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący pracując na stanowiskach montera oraz spawacza konstrukcji stalowych na halach produkcyjnych oraz różnych budowach był eksponowany na hałas stwarzający ryzyko uszkodzenia narządu słuchu, co potwierdziły wyniki dochodzenia epidemiologicznego. Zatem istotnym było rozpoznanie przez jednostki diagnostyczne, o których mowa w § 7 ust. 1 omawianego rozporządzenia, schorzenia uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu określonego pod poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że T.K. poddany został specjalistycznym badaniom w dwóch takich jednostkach. Biegli lekarze Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. w orzeczeniu z dnia [...] r. rozpoznali u skarżącego obustronny odbiorczy ubytek słuchu dla ucha prawego 26dB, dla ucha lewego 44dB. Wniosek o nierozpoznanie choroby zawodowej uzasadnili brakiem przekroczeń NDN hałasu na stanowisku pracy oraz wielkością ubytku słuchu dla ucha prawego lepiej słyszącego. W wyniku ponownych badań lekarskich przeprowadzonych przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w orzeczeniu z dnia [...] r. również rozpoznano niedosłuch obustronny odbiorczy (UP - 26dB, UL 46dB) stwierdzając, że wielkość ubytku słuchu ucha lepiej słyszącego nie powoduje upośledzenia funkcji narządu słuchu w stopniu upoważniającym do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Ponadto wskazano na brak potwierdzenia na hałas o przekroczonych normach higienicznych. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na fakt przeprowadzenia dodatkowego dochodzenia epidemiologicznego w sprawie po wydaniu orzeczeń przez placówki lekarskie, dlatego sformułowane przez te placówki wnioski o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej z powodu braku narażenia na hałas, nie pozwalają na ich podzielenie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że orzeczenia lekarskie placówek medycznych wydane w ramach postępowania zmierzającego do wydania decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej mają charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 84 par. 1 kpa. Oznacza to, że nie wiążą one bezwzględnie organu, a podlegają jego ocenie jak każdy inny dowód. Kompetencja jednostek diagnostycznych obejmuje jedynie stwierdzenie stanu chorobowego i jego przyczyn. O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje natomiast organ inspekcji sanitarnej na podstawie całokształtu materiału dowodowego, obejmującego przede wszystkim dochodzenie epidemiologiczne i orzeczenia lekarskie uprawnionych placówek diagnostycznych. Organ ten w postępowaniu w sprawie choroby zawodowej jest związany rozpoznaniem podanym w orzeczeniu lekarskim, jednakże nie wyłącza to jego uprawnień do oceny wystąpienia przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej w świetle całości materiału dowodowego (art. 80 kpa). W rozpoznawanej sprawie organ orzekający w istocie oparł swoje rozstrzygnięcie na argumentacji biegłych, dokonujących oceny stwierdzonego niedosłuchu ze względu na stopień ubytku słuchu. Ocena ta dla organu inspekcji sanitarnej nie miała charakteru wiążącego dla prawidłowej kwalifikacji prawnej schorzenia. Ponadto wywody zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji są bezprzedmiotowe. Definicja choroby zawodowej nie określa, ani skutku zdrowotnego, ani społecznego, i tym podobnych pojęć, które stanowią jedynie ilustrację medycznego stanowiska organu. Ponadto wskazane w orzeczeniu okoliczności, które organ przyjął jako podstawę rozstrzygnięcia powołują się na przesłanki pozaprawne, bowiem żaden przepis prawa nie przewiduje tego rodzaju ograniczeń jak wielkość ubytku słuchu. Toteż za błędne przyjdzie uznać stanowisko organu wyprowadzone z opinii biegłych, że obniżenie czułości słuchu poniżej określonej wielkości stwierdzone u skarżącego nie powodują upośledzenia funkcji narządu słuchu, które można kwalifikować jako chorobę zawodową. W ocenie Sądu każde obniżenie czułości słuchu jest równoznaczne z upośledzeniem sprawności narządu słuchu, czyli odstępstwem od normy zdrowotnej. Norma zdrowotna jest bowiem oznaką sprawności danego narządu, zaś stan odmienny świadczy o jej obniżeniu. Stwierdzone zaś ubytki słuchu są wynikiem uszkodzenia tego narządu. Organ winien był mieć na uwadze, że o chorobie zawodowej nie decydują względy medyczne, a tylko prawne. Słusznie podniósł skarżący, że z prawnego punktu widzenia pojęcie "choroby zawodowej" nie jest związane z rozmiarem doznanego uszczerbku na zdrowiu, oznacza natomiast kwalifikację prawną choroby biologicznej i można o niej mówić w odniesieniu do chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych w wypadku stwierdzenia, że zachorowanie ma swoją przyczynę w warunkach wykonywania pracy. Przedmiotem oceny organu jest więc to, czy doszło do uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, które ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy (poz.15 wykazu chorób zawodowych w związku z § 1 ust.1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych), a nie inne pozaprawne względy jak rozmiar stwierdzonego ubytku słuchu. Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Sądu Najwyższego (por. min. wyrok SN z dnia 4.06.1998r. sygn. akt. III RN OSN 1999/6/192, wyrok SN z 28 czerwca 2000 r. sygn. akt III RN 202/99, Wokanda 2000/9/33). Ponadto z obowiązujących w chwili orzekania przepisów nie wynika wymóg istnienia obustronnych symetrycznych ubytków słuchu. Stwierdzenie niedosłuchu odbiorczego w obu uszach, który jest wywołany czynnikiem zewnętrznym, oraz zatrudnienie w hałasie stanowią dostateczną podstawę do uznania związku przyczynowego między utratą słuchu, a warunkami pracy narażającymi na powstanie tego schorzenia. W ocenie Sądu odmienne rozstrzygnięcie mogłoby zapaść tylko wówczas, gdyby wykazano inną przyczynę niedosłuchu. Takiej innej przyczyny w toku postępowania nie wykazano. W tej sytuacji należało dojść do wniosku, iż w sprawie występują wszelkie podstawy do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych. Organ odmawiając uznania choroby zawodowej u skarżącego nie uzasadnił dlaczego wykluczył związek przyczynowy pomiędzy ujawnionym schorzeniem (uszkodzeniem słuchu) i stwierdzonym narażaniem na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 par 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) jako wydaną z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię prawnego pojęcia choroby zawodowej Wskazania do dalszego postępowania pozostają aktualne, mimo wejścia w życie z dniem 3 września 2002r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz.1115) Zgodnie bowiem z § 10 powołanego wyżej rozporządzenia postępowanie w sprawach rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.