II SA/Ka 1452/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Zofia Borowicz /spr./ Sędzia NSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant sekr.sąd. Agnieszka Wita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2004r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego o d d a l a s k a r g ę Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P., decyzją z dnia [...] .nr [...], na podstawie art.2 ust.4, art.4 ust.1 i art.5, art.31a pkt 2, art.43 ust.1 i 45 ustawy z dnia 29 listopada 1999r. o pomocy społecznej /Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz.414 ze zm./ oraz uchwały Rady Miejskiej w P. z dnia [...]r. Nr [...] i [...]w sprawie upoważnienia dla Kierownika OPS w P. do wydawania decyzji administracyjnych, odmówił przyznania I.K. świadczenia w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wywiódł, że dochód rodziny wnioskodawczyni wynosi ogółem [...] zł, a kryterium dochodowe rodziny składającej się z I. K. i K. K. o wynosi [...] zł. Dochód na osobę w tej rodzinie wynosi [...] zł. Organ wskazał, że odmówiono przyznania zasiłku celowego przy uwzględnieniu powyższych okoliczności wynikających ze zgromadzonych w sprawie dokumentów oraz z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...]r. Nadto organ wywiódł, iż brak było podstaw do zastosowania art.31a pkt 2 cyt. ustawy, gdyż w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, bowiem dochód wnioskodawczyni jest zbyt wysoki w stosunku do kosztów zakupu leków. Powołując się na treść art.2 ust.4 i art.5 cyt. ustawy organ wskazał, że z uwagi na bardzo ograniczone możliwości finansowe OPS nie może zaproponować rodzinie pomocy na zasadach zwrotnych tj. pod warunkiem zwrotu części zasiłku. W odwołaniu od powyższej decyzji I. K. zarzuciła, że organ I instancji wadliwie określił dochód na osobę w rodzinie, która składa się nie z dwóch, lecz czterech osób. Wyjaśniła, że w mieszkaniu poza nią i synami na stałe jest też zameldowany mąż i wszystkie te osoby są uwzględniane przy wyliczaniu czynszu mieszkaniowego, a także w decyzji ustalającej dodatek mieszkaniowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art.138 §1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wywiodło, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż I. K. wraz z dwoma synami prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jej mąż K. K. od [...] lat nie mieszka z rodziną. Żyje z [...], przy czym swoje [...] przekazał rodzinie. Jeden z synów nie pracuje, natomiast drugi jest uczniem. Zatem na miesięczny dochód rodziny składa się [...] I. K. oraz jej męża a także dodatek mieszkaniowy. Łączna kwota dochodów wynosi [...] zł miesięcznie. Kryterium dochodowe ustalone dla 3 osób zgodnie z art.4 ust.1 ustawy o pomocy społecznej wynosi 976 zł. Powołując się na treść art.2a ust.1 pkt 1 tej ustawy Kolegium wskazało, że rodzinę odwołującej, poza nią stanowią jej dzieci, gdyż mąż wnioskodawczyni od [...] lat przebywa poza miejscem wspólnego zamieszkania i nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa. W ocenie Kolegium przy uwzględnieniu kryterium dla 3 osób w rodzinie jak to wynika z akt sprawy, dochód rodziny wnioskodawczyni przekracza ustalone prawem kryterium dochodowe i tym samym powoduje, że odwołująca nie kwalifikowała się do przyznania wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego. Mając na uwadze treść art.31a cyt. ustawy Kolegium wskazało, że organ I instancji rozważył wszystkie przesłanki wymagane prawem i przy uwzględnieniu sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i życiowej odwołującej oraz uwarunkowań dotyczących możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej, które są znacznie ograniczone, trafnie uznał, że w okolicznościach sprawy brak było podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczeń z pomocy społecznej w powyższej formie, albowiem nie był to "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu powołanego na wstępie przepisu ustawy. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję I. K. zarzuciła, że jej rodzina składa się z 4 osób, gdyż mąż jest na stałe zameldowany w P. i musi płacić za niego wszelkie świadczenia związane z utrzymaniem lokalu. Dodała, że mąż od [...] lat nie mieszka z rodziną, [...] po nim ma niepewną chce jej ją zabrać, nie troszczy się o rodzinę. Poza tym ma na utrzymaniu 2 synów, jednego uczącego się, zaś drugi pozostaje bez pracy. Wskazała na wysokie koszty utrzymania mieszkania i rodziny. Odwołała się do swojej trudnej sytuacji zdrowotnej, co powoduje konieczność zakupu leków i zwiększa jej wydatki. Wskazała na wydatki związane z nauczaniem syna, przeprowadzeniem koniecznych remontów w mieszkaniu. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie prezentując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi zaznaczył, że skarżąca przedłożyła faktury na kwoty [...] zł i [...] zł na zakup lekarstw, a jak wskazał organ I instancji, wydatki te nie stanowiły zbyt dużego obciążenia dla jej budżetu. Nadto wyjaśnił, że organ I instancji pomaga skarżącej w granicach swoich możliwości finansowych m.in. zapewniając obiady dla uczącego się syna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone. Zatem stosownie do art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm./ sprawa ta podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/ - zwanej dalej p.s.a. W myśl art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz.1269/ Sąd Administracyjny dokonuje kontroli aktów wymienionych w art.3 § 2 p.s.a. pod względem zgodności z prawem. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa. Zgodnie z art.32 ust.1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej /tj.z 1998r., Dz.U. nr 68, poz.414 ze zm./ w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłóbku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu /ust.2/. Jednocześnie art.4 ust.1 pkt 2 i 3 cyt. ustawy powoduje, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza na pierwszą osobę w rodzinie – 406 zł, a na drugą i dalsze osoby w rodzinie powyżej 15 lat – 285 zł /por. obwieszczenie MP i PS z dnia 9 maja 2001r. – MP nr 15, poz.243/. W myśl art.2a ust.1 pkt 1 cyt. ustawy za rodzinę uważa się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące , z zastrzeżeniem art.4a. Zatem, aby można było mówić o "rodzinie" w kontekście ustawy o pomocy społecznej, udowodnienia wymaga fakt zarówno wspólnego zamieszkiwana jak i gospodarowania, gdyż przesłanki te muszą być spełnione łącznie /por. wyrok NSA z dnia 17 marca 1998r. sygn. akt I SA 1995/97, lex 45807/. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu [...] r., a zatem przy spełnieniu wymogów z art.43 ust.3 cyt. ustawy, wynika, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z dwoma synami, prowadząc z nimi wspólne gospodarstwo, gdyż są oni na jej utrzymaniu. Nie mają oni własnych źródeł dochodu. Jednocześnie z wywiadu wynika, że skarżąca z mężem [...]. W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] r. skarżąca – oświadczyła, że "[...] od lat, mąż wyjechał w strony rodzinne od [...] lat". W aktualnym wywiadzie ten stan rzeczy nie uległ zmianie. Nawet w skardze I.K. przyznała, iż "mąż K. od [...] lat nie mieszka z rodziną". Zatem mając na uwadze treść art.2a ust.1 pkt 1 cyt. ustawy oraz okoliczności wynikające z wywiadu środowiskowego trafnie uznały orzekające organy, ze mąż skarżącej nie mógł być uwzględniony przy ustalaniu składu liczbowego jej rodziny. Fakt, że jest on nadal na stałe zameldowany we wspólnym mieszkaniu i z tego tytułu są naliczone przez Spółdzielnię Mieszkaniową stosowne opłaty za użyczenie lokalu , oraz, że został on uwzględniony przy ustalaniu dodatku mieszkaniowego, nie może być wystarczający do przyjęcia, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji wchodził on w skład rodziny skarżącej w rozumieniu art.2a ust.1 pkt 1 cyt. ustawy. Z wyjaśnień skarżącej złożonych w czasie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a potwierdzonych w skardze wynikało, że mąż skarżącej nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa i nie zamieszkuje z nią. Fakt zaś, że skarżąca pobiera [...] męża i się z niej utrzymuje nie oznacza automatycznie iż mąż skarżącej wspólnie z nią gospodaruje. Skarżąca sama twierdzi /m.in. w skardze/, że mąż nie troszczy się o rodzinę, chce zabrać [...]. Z akt sprawy wynika, że skarżąca odbiera [...] męża w ramach alimentacji /vide: wywiad środowiskowy z dnia [...]. – karta [...] akt adm./. Zatem [...] ta została trafnie przez orzekające organy uwzględniona przy ustalaniu dochodu rodziny, podobnie jak [...] skarżącej przysługujący jej dodatek mieszkaniowy /art.2a ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej/. Oznacza to, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium trafnie przyjęło, iż dochód rodziny skarżącej wynosił [...] zł miesięcznie. Przy uwzględnieniu treści art.4 ust.1 pkt 2 i 3 cyt. ustawy kryterium dochodowe tej rodziny przy przyjęciu, że składa się ona z trzech osób /a nie jak błędnie uznał organ I instancji dwóch osób/ wynosiło [...] zł miesięcznie. To zaś oznacza, że dochód na osobę w tej rodzinie, który wynosił [...] zł, przekraczał tzw. kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, wynoszące w tym wypadku [...] zł miesięcznie. Te okoliczności uprawniały organy obu instancji do odmowy przyznania skarżącej żądanego przez nią zasiłku celowego. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na art.31a ustawy o pomocy społecznej, wedle którego osobie lub rodzinie nie spełniającej kryterium dochodowego określonego w art.4 ust.1 tej ustawy może być w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznany specjalny zasiłek okresowy lub celowy. Użycie w przepisie zwrotu "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" wskazuje na uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego. Skład orzekający podziela pogląd, według którego decyzja administracyjna podjęta w wyniku prawnie dozwolonego wyboru rozstrzygnięcia przez organ administracyjny, powinna w swym uzasadnieniu zawierać wyraźnie określone kryteria, którymi kierował się organ w wyborze rozstrzygnięcia. Wskazanie takich kryteriów pozwala na stwierdzenie, że decyzja nie jest dowolna /por. Adam Błaś "Sądowa kontrola decyzji uznaniowych" Casus – wiosna 2000r. str.VIII suplementu/. Organy obu instancji rozpoznawały możliwość przyznania pomocy skarżącej w trybie art.31a cyt. ustawy. Mając jednak na uwadze przesłanki wskazane w art.2 ust.4 tej ustawy uznały, że brak było podstaw do przyznania skarżącej pomocy w tej formie. W szczególności organ I instancji uwzględniając ogólną sytuację finansową skarżącej a także wykazaną wysokość poniesionych przez nią wydatków na wnioskowaną pomoc tj. koszt zakupu leków /np. rachunków z apteki/ nie dopatrzył się na tle całokształtu okoliczności sprawy szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art.31a cyt.ustawy. Organ wskazał też, że z uwagi na bardzo ograniczone możliwości finansowe nie może uwzględnić wniosku skarżącej poprzez przyznanie jej pomocy na zasadach zwrotnych. Ustawa o pomocy społecznej w art.2 ust.4 uzależnia możliwość świadczeń nie tylko od potrzeb rodziny korzystającej z pomocy, lecz także od możliwości pomocy społecznej. Tej argumentacji trudno odmówić racji, co powoduje, że decyzji wydanej w granicach uznania administracyjnego, nie można przypisać cech dowolności. Utrzymanie w mocy tej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze było zatem zgodne z prawem. Zważyć należy, że organy pomocy społecznej, działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń.. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z potrzeb muszą być zaspokajane niezbędnie i w jaki sposób /por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2002r., sygn.akt II SA/Gd 4332/01, LEX 77665/. Powyższe okoliczności zostały rozważone przez orzekające organy, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wobec zarzutów skargi zaznaczyć należy, że z treści pisma organu I instancji z dnia [...]./karta [...] akt admin./ wynika, iż I. K. w [...]. otrzymała zasiłek celowy socjalny w wysokości [...] zł /okoliczności wynikały już z wywiadu środowiskowego z dnia [...]./, a Ośrodek Pomocy Społecznej pokrył synowi K. obiady za okres od [...] r. do [...]r. na kwotę [...] zł. Nadto w okresie od [...]r. skarżąca otrzymała zasiłek okresowy specjalny w wysokości po [...] zł. Okoliczności te wskazują, że organ pomocy społecznej w ramach posiadanych możliwości finansowych udzielał i udziela skarżącej pomocy. Świadczy to o tym, że organy orzekające wydając decyzję odmowną rzeczywiście kierowały się tymi względami, które podawały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny na zasadzie art.151 psa orzekł jak w sentencji wyroku.