II SA/Ka 1453/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant st. sekr. sąd. Urszula Smykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2005 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie należności przedemerytalnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta w B.-B. z dnia [...] r., nr [...], 2) zasądza od Wojewody Ś. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta B.-B. przyznał J. W. zasiłek przedemerytalny. W sprawie tej wznowił postępowanie w dniu [...] r., a w dniu następnym wydał decyzję, którą uchylił tą pierwszą decyzję, odmówił przyznania zasiłku przedemerytalnego oraz orzekł o zwrocie tego zasiłku za okres od [...] r. do [...] r. oraz za okres od [...] do [...] r. w łącznej kwocie [...]zł brutto. W podstawie prawnej decyzji wymieniono art. 145 § 1 pkt 5, art. 151 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 28 ust. 1 i 2 pkt 1, art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (j. t. Dz.U. Nr 6 z 2001 r., poz. 56 z późn. zm.) w związku z art. 11 ustawy o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz niektórych ustaw – Dz.U. Nr 1154 z 2001 r., poz. 1793 (tak błędnie oznaczono ustawę z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa... Dz.U. Nr 154, poz. 1793). Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ administracji publicznej wskazał, że na podstawie wyroku sądowego strona uzyskała prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy za okres od [...]r. oraz od [...]r. do [...]r. Wobec tego w chwili rejestracji w Urzędzie Pracy w dniu [...]r. nie spełniała warunków art. 37j ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c tej ustawy status bezrobotnego może uzyskać osoba, która m.in. nie nabyła prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił stronie świadczenie rentowe pomniejszone o kwotę wypłaconego zasiłku przedemerytalnego za okres od [...]r. do [...]r. oraz od [...]r. do [...]r. W świetle art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy strona zobowiązana jest do zwrotu otrzymanego zasiłku przedemerytalnego wraz z przekazaną od niego zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...]r. do [...]r. oraz od [...]do [...]r. Zaskarżoną decyzją, wydaną na skutek odwołania strony, Wojewoda Ś. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, całkowicie podzielając przedstawione w niej ustalenia i wnioski. Dodatkowo przytoczył treść art. 37n ust. 1 cyt. ustawy, według którego prawo do zasiłku przedemerytalnego ustaje z dniem niespełnienia warunków z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. W skardze J. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podniósł, że zarejestrował się jako osoba bezrobotna, gdy w dniu [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił mu prawa do renty. Wniósł odwołanie od tej decyzji, ale sprawa sądowa trwała [...] lata i dopiero wyrokiem z dnia [...] r. przyznano mu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od [...] do [...]r. oraz z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od [...] r. do [...] r. Tak więc w okresie od [...]r. do [...]r. nie pobierał świadczeń rentowych i mógł pobierać zasiłek przedemerytalny. Zarzucił, że błędne jest stanowisko Wojewody, według którego skarżący w czasie rejestracji powinien być świadomy konsekwencji ewentualnego korzystnego dla niego rozstrzygnięcia sądu powszechnego w sprawie rentowej. Wskazał też, iż zwrócił zasiłek za [...]r. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, bowiem wydane w sprawie decyzje administracyjne naruszają przepisy prawa procesowego i materialnego. Zapadły one w postępowaniu wznowieniowym. Oznacza to, że po wznowieniu postępowania organy mogły orzekać jedynie co do przedmiotu, którego dotyczyła pierwotna decyzja, a więc decyzja z dnia [...] r. Rozstrzygała ona o prawie do zasiłku przedemerytalnego. W trybie wznowieniowym można było zatem orzekać tylko co do prawa do tego zasiłku. Tymczasem decyzja I instancji, utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją w trybie wznowieniowym rozstrzygła również o zwrocie nienależnego świadczenia, chociaż w tym przedmiocie mogło być tylko wszczęte odrębne postępowanie zwyczajne. Nie byłoby już właściwe obejmowanie jedną decyzją rozstrzygnięć wydawanych w dwóch trybach: nadzwyczajnym, w jakim toczy się postępowanie wznowieniowe w przedmiocie prawa do zasiłku oraz zwyczajnym dotyczącym zwrotu świadczenia. Tym bardziej wadliwe jest zastosowane przez organ I instancji włączenie rozstrzygnięcia o zwrocie świadczenia do postępowania wznowieniowego. O wszczęciu postępowania w przedmiocie zwrotu świadczenia skarżącego nawet nie zawiadomiono, do czego organ jest zobowiązany zgodnie z art. 61 § 4 kpa. Dalszą wadą odnoszącą się do postępowania wznowieniowego jest nienależyte wyjaśnienie samej podstawy wznowienia tego postępowania. Organ I instancji ogólnikowo powołał się na art. 145 § 1 pkt 5 kpa, ale nie wyjaśnił powodów zastosowania tego przepisu. Z treści postanowienia o wznowieniu postępowania można wywnioskować, że jako nową okoliczność przewidzianą w tym przepisie organ potraktował przyznanie skarżącemu prawa do renty wyrokiem sądowym. Takie stanowisko jest jednak nieuprawnione. W art. 145 § 1 pkt 5 kpa mowa jest bowiem o nowych okolicznościach faktycznych istniejących w dniu wydania pierwotnej decyzji. Tymczasem z akt sprawy wynika, że wyrok przyznający skarżącemu prawo do renty zapadł [...]r., a zatem po wydaniu decyzji o przyznaniu zasiłku przedemerytalnego, która wydana została w dniu [...]r. Wydanie wyroku nie stanowi zatem nowej okoliczności istniejącej w dniu wydania tej decyzji. Nie stanowi jej też samo przyznanie prawa do renty za okres wsteczny, gdyż wskazany wyrok ma charakter konstytutywny, a więc tworzy określony stan prawny z chwilą jego prawomocności, a jedynie skutki wyroku rozciągają się w tym przypadku na okres przeszły. Innych okoliczności organ podstawowego stopnia nie wskazał, a Wojewoda do podstaw wznowieniowych w ogóle się nie odniósł. Z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 107 § 3 i 145 § 1 pkt 5 sprawa w ostatnio omówionym zakresie nie została więc należycie wyjaśniona. Natomiast rozstrzygnięcie o zwrocie świadczenia jest sprzeczne z prawem materialnym, a zwłaszcza art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Przewidziane w tym ostatnim przepisie zaistnienie okoliczności powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia nie odnosi się do sytuacji, gdy stronie przyznane zostaje prawo do renty za okres wsteczny. Wskazany konstytutywny charakter orzeczenia sądowego powoduje, że dopiero od prawomocności tego wyroku można mówić o zaistnieniu okoliczności w rozumieniu art. 28 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy. Natomiast kwestię zwrotu świadczeń za okres, za który strona nabyła prawo m. in. do renty z tytułu niezdolności do pracy, reguluje art. 28 ust. 2 pkt 3 tej ustawy. Pomijając wcześniejsze względy należy zauważyć, że odmienna interpretacja pozbawiałaby sensu tego przepisu, skoro według organów obu instancji nabycie prawa do renty (także w warunkach art. 28 ust. 2 pkt 3) jest jednocześnie zaistnieniem okoliczności powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia (art. 28 ust. 2 pkt 1). Z ustaleń organów zdaje się wynikać, że za okres, za który skarżący nabył prawo do renty, organ rentowy potrącił kwoty wypłaconego za ten czas zasiłku przedemerytalnego. Jeżeli tak – to brak było w ogóle podstaw do nałożenia na skarżącego obowiązku zwrotu zasiłku. Tym bardziej błędne było więc obciążenie skarżącego takim obowiązkiem za okresy, w jakich nie przysługiwało mu prawo do renty. W tym stanie rzeczy, skoro wytkniętymi uchybieniami dotknięte są decyzje obu instancji, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 152 oraz art. 200 i 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.), w zw. z art. 97 § 1 Przepisów wprowadzających (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.