II SA/Ka 1531/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędziowie: WSA Włodzimierz Kubik asesor WSA Iwona Bogucka (spr.) Protokolant: st. sekr. Małgorzata Orman po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2005 r. sprawy ze skargi J.P., T.A., M.B., B.B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia [...], nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana w całości; Wnioskiem z dnia [...] T.A., M.B., B.B. i J.P. zwrócili się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w D., oznaczonej numerem [...], przejętej pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]". We wniosku podali, że działka ta nie została zabudowana do chwili obecnej. Do wniosku dołączona została decyzja Prezydenta Miasta D. z dnia [...], nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu, z której wynika, że działka nr [...] położona w D. przy ul. [...], stanowiąca własność W.B., B.B., J.K. i J.P., została za odszkodowaniem wywłaszczona jako niezbędna na potrzeby budowy osiedla mieszkaniowego [...]. Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy art. 3,7,8,14,22 i 29 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 10 ze zm.). W toku postępowania ustalono, że następcami prawnymi zmarłej W.B. są T.P. i M.B., zaś zmarłego J.K., J.P.. Dnia [...] przeprowadzono z udziałem wnioskodawców oględziny przedmiotowej nieruchomości, w wyniku których stwierdzono, że działka nr [...] jest obecnie wykorzystywana jako dojazd i parking dla sklepu "[...]" a jej teren jest utwardzony kostką brukową. W dniu [...] została w sprawie przeprowadzona rozprawa administracyjna, w trakcie której ustalono, że wywłaszczona nieruchomość na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] nr rep A [...] Państwowego Biura Notarialnego w D., została oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w D., a prawo to zostało ujawnione w Księdze Wieczystej nr KW [...] dnia [...], co potwierdza zawiadomienie Państwowego Biura Notarialnego w S. z [...]. Obecnie prawo użytkowania wieczystego działki zostało przeniesione umową z dnia [...] na rzecz A spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i ujawnione w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych w D. Jak wynika z umowy wieczystego użytkowania zawartej [...] między Skarbem Państwa a Spółdzielnią Mieszkaniową "[...]" w D., nieruchomości opisane w umowie zostały oddane w użytkowanie wieczyste celem wzniesienia na nich budynków mieszkalnych. Użytkownik wieczysty był zobowiązany rozpocząć budowę najpóźniej w ciągu [...] lat, a zakończyć w ciągu lat [...] od daty zawarcia umowy (§ 7). Prezydent Miasta mógł rozwiązać umowę i zarządzić odebranie działki w razie użytkowania terenu wyraźnie niezgodnie z jego przeznaczeniem oraz nie wzniesienia budynków wbrew przyjętemu zobowiązaniu. Zgodnie z zawiadomieniem Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Gminy Miasta D. na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta D. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości jako bezprzedmiotowe, stwierdzając iż wobec ujawnienia w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej przed dniem 1 stycznia 1998 r., roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543). Odwołanie od tej decyzji złożyli wnioskodawcy, domagając się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu argumentowali, że nieruchomość została wywłaszczona na cele budowy osiedla, cel ten nie został jednak zrealizowany. Zabudowa działki w okresie dwóch lat była warunkiem określonym w umowie wieczystego użytkowania, zawartej ze Spółdzielnią Mieszkaniową. Prezydent Miasta winien zatem umowę użytkowania wieczystego rozwiązać, wobec nie wywiązania się użytkownika wieczystego z nałożonego obowiązku. Podnieśli również, że z artykułów w lokalnej prasie dowiedzieli się, że ich nieruchomość była przedmiotem obrotu, zwiększając wielokrotnie swoją wartość. Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono, że zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Wobec wykazania w postępowaniu wyjaśniającym, że w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki wskazane w art. 229 powołanej ustawy, organ odwoławczy stwierdził, iż roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje a organ I instancji prawidłowo umorzył postępowanie w sprawie. W skardze na powyższą decyzję skarżący podtrzymali podnoszone wcześniej argumenty i żądania, podkreślając dodatkowo, że organ I instancji wiedział o zbyciu prawa użytkowania wieczystego, jednak nie skorzystał z prawa pierwokupu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Skarga będąca podstawą niniejszego postępowania sądowego została skierowana przez skarżącą do Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 31 grudnia 2001 r. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Przesłanki zwrotu nieruchomości zostały uregulowane w art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.), który w ust. 3 przewiduje, iż zwrotu nieruchomości może żądać również poprzedni właściciel lub jego następca prawny, jeżeli nieruchomość stała się zbędna na cel określony w akcie wywłaszczenia. Jednocześnie art. 229 tej ustawy stanowi, że roszczenie dotyczące zwrotu nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. przed 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. W rozpoznawanej sprawie zostało stwierdzone w trakcie postępowania dowodowego, że przedmiotowa nieruchomość oznaczona numerem [...] została oddana w użytkowanie wieczyste aktem notarialnym z dnia [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w D. a ustanowione prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione dnia [...] w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w S. Stwierdzenie powyższych okoliczności stanowi spełnienie przesłanek wskazanych w art. 229 cytowanej wyżej ustawy, co prawidłowo ustaliły organy obu instancji. Oceniając legalność wydanych w sprawie rozstrzygnięć, Sąd stwierdził, że nie mogą one jednak zostać uznane za odpowiadające wymogom prawa. W szczególności, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej Ppsa, Sąd uchyla zaskarżoną decyzję gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stwierdzenie wad będących przyczynami wznowienia postępowania skutkuje uwzględnieniem skargi, niezależnie od tego, czy dane naruszenie ma wpływ na wynik sprawy. Uregulowanie to ma bowiem na względzie ochronę przez Sąd obiektywnego porządku prawnego. Przyczynę wznowienia postępowania stanowi m. in. wskazana w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. okoliczność, gdy decyzja została wydana przez pracownika lub organ, który podlegał wyłączeniu stosownie do art. 24,25 i 27 k.p.a. Zaistnienie takiej sytuacji Sąd stwierdził w niniejszej sprawie. Nieruchomość, będąca przedmiotem żądania wnioskodawców, stanowi własność Miasta D. W sprawie orzekał jako organ I instancji Prezydent Miasta D. wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Sąd w orzekającym składzie podzielił stanowisko wyrażone w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 19 maja 2003 r. sygn. OPS 1/03 (ONSA 2003/4/115), zgodnie z którym "w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie pełniący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a., co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta". Sytuacja ta nie została dostrzeżona a jej waga doceniona przez organy obu instancji. Tymczasem w przekonaniu Sądu, Prezydent Miasta D. winien był zasygnalizować zaistniały stan rzeczy organowi II instancji, ten zaś podjąć stosowne rozstrzygnięcie. Odnosząc się do argumentów skarżących, dotyczących nieuwzględnienia przez organy przesłanek do rozwiązania umowy użytkowania wieczystego Sąd stwierdza, że w niniejszym postępowaniu ich zasadność nie była badana, albowiem nie pozostawały one w bezpośrednim związku z przedmiotem postępowania. Zaznaczyć jedynie należy, że ewentualne podjęcie działań i prowadzenie postępowań w tym zakresie winno zostać uwzględnione przez organy w trakcie rozpoznawania sprawy, albowiem wyniki takich postępowań wpływają na sposób załatwienia wniosku skarżących. Mając na uwadze przedstawione argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1b oraz art. 135 i 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 97 § 1 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.