II SA/Ka 1542/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Asesor WSA Małgorzata Walentek, Protokolant sekr. sądowy Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej o d d a l a s k a r g ę Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na zasadzie art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej ( tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz §§ 1,7 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u S. S. nieżytu górnych dróg oddechowych o etiologii zawodowej – wymienionego w poz. 6 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do wyżej powołanego rozporządzenia. Swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r., z którego wynikało, że lekarze specjaliści nie rozpoznali u S. S. zawodowego alergicznego nieżytu górnych dróg oddechowych spowodowanego czynnikami szkodliwymi występującymi przez 32 lat na zajmowanym przez nią stanowisku pracy – [...]. Organ orzekający w oparciu o przeprowadzone w dniach [...] 1997 r. i [...] 2001 r. dochodzenia epidemiologiczne ustalił, iż skarżąca w latach 1960 – 1966 pracowała w "A" w K., od 1967 r. do 1974 r. w "B" w K. jako [...], a w latach 1974 – 1992 w [...] Liceum [...] w K. jako nauczyciel - [...]. Posiłkował się także "Opinią" z dnia [...] 1998 r. Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. dotycząca szkodliwego oddziaływania aerozolu bakteryjnego, mikrogrzybowego oraz pyłowego na organizm S. S. , która nie wykazała dużego stopnia ekspozycji badanej na wskazane aerozole oraz wynikami pomiarów stężenia aerozolu bakteryjnego, grzybowego oraz pyłu respirabilnego w pomieszczeniach [...] [...]Liceum [...] w K., przeprowadzonych przez Instytut w dniu [...] 1998 r. Wykazały one podwyższone stężenia aerozolu bakteryjnego, niskie stężenie aerozolu grzybowego i niskie, w stosunku do stężenia tego pyłu w środowisku zewnętrznym, stężenie pyłu respirabilnego. W konsekwencji organ Inspekcji Sanitarnej uznał, iż w całym okresie pracy zawodowej S. S. nie pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Decyzję powyższą zaskarżyła S. S. podnosząc, że rozpoczynając pracę zawodową jako nauczyciel była zdrowa. Zaczęła chorować dopiero po kilku latach – najczęściej na gardło, chrypkę czasem bezgłos. Stan zdrowia był jedyną przyczyną przeniesienia się do pracy w [...]. Powołała się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 1998 r. sygn. akt II UKN 90/98 w uzasadnieniu którego stwierdzono, że "nauczyciel narażony jest na chorobę narządu głosu, graniczy to z pewnością". Zarzuciła również opieszałość postępowania organu orzekającego i konieczność przeprowadzenia kolejnego badania lekarskiego ze względu na błędne rozpoznanie jej schorzenia. Powołała się na diagnozę [...] A. Ł. z 2001 r., który stwierdził przerostowe zmiany zapalne lewego fałdu głosowego z obrazem wykształcającego się guzka śpiewaczego w środkowej części tego fałdu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K.. Orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u S. S. choroby zawodowej – przewlekły zanikowy, przerostowy i alergiczny nieżyt błon śluzowych nosa, gardła, krtani i tchawicy, wywołanej działaniem substancji o silnym działaniu drażniącym lub uczulającym. W uzasadnieniu podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia schorzenia jako choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Organ odwoławczy podzielił częściowo ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy S. S. poczynione przez organ pierwszej instancji. Uznał, że pracowała ona w latach 1960 – 1992 na stanowisku [...] w "A" w K., "B" w K., w tym od 1974 r. jako [...]– nauczyciel w [...] Liceum [...] w K., gdzie nie była narażona na działanie substancji o silnym działaniu drażniącym lub uczulającym. Wskazał na orzeczenia placówek diagnostycznych I i II szczebla, które w ich sentencji nie rozpoznały u badanej schorzenia objętego wykazem chorób zawodowych. W orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r. rozpoznano u skarżącej przewlekły zanikowy podsychający nieżyt błony śluzowej gardła, bez etiologii zawodowej, a w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r. stwierdzono przewlekły prosty podsychający nieżyt błony śluzowej gardła i krtani, bez zmian patologicznych upoważniających do rozpoznania choroby zawodowej. Dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego organ odwoławczy doszedł do przekonania, iż zgodnie z przyjętymi kryteriami orzeczniczymi opinie te wykluczyły stwierdzenie u skarżącej choroby zawodowej, wymienionej w poz. 6 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. S. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, jako krzywdzącej i niezgodnej z rzeczywistym stanem rzeczy. W jej przekonaniu pracując przez 32 lata na stanowisku nauczyciela, nauczyciela – [...] nabawiła się dolegliwości gardła i krtani, które nie ustępowały mimo przebywania na urlopach zdrowotnych i leczeniach sanatoryjnych. Zarzuciła błędne ustalenia faktyczne, co do możliwości pracy w warunkach narażenia na chorobę zawodową w latach 1960 – 1974 i przeprowadzenie badań specjalistycznych zimą, kiedy z przyczyn naturalnych stężenie czynników szkodliwych jest niższe i ma mały wpływ na organizm ludzki. Powołała się na liczne orzecznictwo sądowe dotyczące czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a do skargi załączyła plik dokumentów, w tym oświadczenie świadków, zaświadczenia o urlopach zdrowotnych z roku 1978 i 1979 czy zaświadczenie o zniżce godzin pracy z 1979 r. i 1980 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Podkreślił, że lekarze orzecznicy nie rozpoznali u skarżącej schorzenia jako choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaprezentowane w niej zarzuty, jak i zarzuty brane pod rozwagę z urzędu nie potwierdziły wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa. Na wstępie należy zauważyć, że z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego i z tą datą skargi na decyzje administracyjne rozpatrują wojewódzkie sądy administracyjne. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpatrzeniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270, w skrócie p.s.a. ). Na podstawie § 1 pkt 4 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości ( Dz. U. Nr 72, poz. 652 ), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Rozpatrując skargę trzeba przede wszystkim zauważyć, że stosownie do art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) za choroby zawodowe uznaje się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli spowodowane zostały działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Z konstrukcji tego przepisu wynika w sposób jednoznaczny, że do stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest pozytywne ustalenie, iż rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie. Ustalenia takie powodują, że istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem, a warunkami pracy narażającymi na jej powstanie ( zobacz wyrok SN z dnia 4 czerwca 1998 r. sygn. akt III RN 36/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 6, poz. 192 ). Rozpatrywana skarga zawiera zarzut niewyjaśnienia sprawy i wadliwej oceny dowodów, co siłą rzeczy wskazuje na naruszenie legalności omawianej decyzji. Sąd rozpatrujący przedmiotową skargę nie dopatrzył się aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem obowiązującego ówcześnie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych w aspekcie sposobu postępowania organów administracyjnych w kierunku wyjaśnienia działania czynników szkodliwych, z uwzględnieniem ich rodzaju, stopnia oraz czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywanej pracy, bezpośredniego z nimi kontaktu. Przeprowadzone zgodnie z § 5 powołanego rozporządzenia dochodzenie epidemiologiczne w środowisku pracy skarżącej wykazały, że pracowała jako nauczycielka – [...] w pełnym wymiarze czasu pracy w latach 1960 – 1990. W tym czasie, z przerwami, pracowała dodatkowo – w niepełnym wymiarze godzin – jako nauczycielka [...]. Dotyczy to lat 1962 – 1966, 1969 – 1972 oraz roku szkolnego 1989/1990. Od 1990 r., będąc na emeryturze, przez dwa lata pracowała w wymiarze [...] etatu. Ustalono, że w latach 1979 – 1981 korzystała ze zniżki godzin ( dziewięciu tygodniowo ) z przyczyn laryngologicznych, a od [...] 1978 do [...] 1979 r. z urlopu dla poratowania zdrowia. Leczyła się także siedmiokrotnie w sanatorium i czterokrotnie na wczasach leczniczych. Korzystała ze zwolnień lekarskich zarówno z przyczyn laryngologicznych jak i innych. Do jej obowiązków jako [...] należało [...]. Pracując w [...] szkolnej dodatkowo prowadziła lekcje [...] i udzielała informacji co powodowało, że była narażona na nadmierny wysiłek głosu. W niniejszej sprawie Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. przeprowadził dwukrotnie postępowanie wyjaśniające, co do ewentualności zaistnienia choroby zawodowej u skarżącej w okresie zatrudnienia w "A" przy ulicy [...] w K. ( w okresie jej pracy przy ulicy [...]) oraz "B" w K.. Oba w dniu [...] 1997 r. Przesłuchał skarżącą oraz przeprowadził w dniu [...] 2001 r. dochodzenie epidemiologiczne w [...] Liceum [...] w K.. Jak to wynika z treści protokołów dotyczących tych postępowań, zawierały one opis czynności zawodowych skarżącej na stanowiskach [...] i wskazanie czynnika szkodliwego, jeżeli występował ( nadmierny wysiłek głosu ). Uwzględnił także "Opinię" Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego oraz wyniki przeprowadzonych przez niego pomiarów stężenia aerozolu bakteryjnego, grzybowego oraz pyłu respirabilnego, przeprowadzonych w pomieszczeniach ostatniego, najdłuższego i dostępnego miejsca pracy skarżącej. Na stanowiskach pracy w [...] występuje specyficzne narażenie na aerozole : bakteryjny, mikrogrzybowy i pyłowy. Wyniki dokonanych w dniu [...] 1998 r. pomiarów, stanowiących integralną część wydanej w dniu [...] 1998 r. "Opinii", wykluczyły zawodową etiologię schorzenia skarżącej. Nie wykazały dużego stopnia ekspozycji na badane aerozole. Zgodnie ze stwierdzeniem skarżącej nie wykluczały te wyniki możliwości występowania takiej ekspozycji w przeszłości, która w przypadku długiego okresu trwania mogła spowodować pogorszenie stanu zdrowia u narażonej osoby. Należy jednak zauważyć, iż u skarżącej lekarze dwukrotnie nie stwierdzili choroby wymienionej w pozycji 6 wykazu chorób zawodowych. W szczególności orzecznicy z placówki medycznej powoływanej w sprawach spornych i wątpliwych rozpoznali u badanej przewlekły prosty podsychający nieżyt błony śluzowej gardła i krtani, o zmianach patologicznych nie upoważniających do rozpoznania choroby zawodowej. Innymi słowy charakter stwierdzonych u S. S. zmian chorobowych nie jest typowy dla organicznej patologii związanej z działaniem czynnika szkodliwego. W pozycji 6 wykazu chorób zawodowych wymieniono przewlekłe zanikowe, przerostowe i alergiczne nieżyty błon śluzowych nosa, gardła, krtani i tchawicy wywołane działaniem substancji o silnym działaniu drażniącym lub uczulającym. Wymienione choroby mogą być uznane za choroby zawodowe przy przypadkach przewlekłych stanów nieżytowych błony śluzowej górnych dróg oddechowych, o dużym stopniu zaawansowania zmian zanikowych bądź przerostowych, oraz w razie stwierdzenia nieżytu alergicznego. Ponieważ obraz kliniczny nie różni się zasadniczo od takich samych zmian powstałych z przyczyn niezawodowych, niezbędnym do rozpoznania jest ustalenie ekspozycji zawodowej na substancje o silnym działaniu drażniącym w stężeniach przekraczających normatywy higieniczne. Nieżyty zanikowe rozwijają się bardzo wolno – po 10 – 15 latach narażenia, bez poprzedzających ostrych stanów zapalnych. W przypadku skarżącej, w ostatnim orzeczeniu rozpoznano przewlekły prosty nieżyt błony śluzowej gardła i krtani, który nie jest ujęty w przywołanej w pełnym brzmieniu pozycji 6 wykazu chorób zawodowych. Przywołane tym samym przez skarżącą orzeczenia sądowe nie odnoszą się do stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie. Dotyczą one sytuacji wykluczenia związku przyczynowego przy ustaleniu działania czynnika szkodliwego w miejscu pracy i stwierdzenia schorzenia ujętego w wykazie chorób zawodowych. Mając na względzie powyższe na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalono.