II SA/Ka 1614/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie NSA Tadeusz Michalik Asesor WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant apl. radc. Wioletta Wołek-Reszka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi K. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] na zasadzie art.25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz.371), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił K. H. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki b. ZBoWiD w K. decyzją z dnia [...] z tytułu udziału w walkach o utrwalenie władzy ludowej ([...]) w okresie od [...] do [...] Zdaniem organu administracyjnego dotychczasowe uprawnienia uzyskał on wyłącznie z tego tytułu, a w tej sytuacji przywołany przepis nakazywał pozbawienie poprzednich uprawnień. Co prawda kombatant walczył w tym czasie z oddziałami [...], wszak nie spełniał przesłanki z art.1 ust.2 pkt 6 cytowanej ustawy, który wymagał uczestnictwa w walkach z tym ugrupowaniem w ramach zmilitaryzowanych służb państwowych. Tymczasem utrwalony jest pogląd, wedle którego b.[...] nie była takim organem. A skoro strona nie wykazała istnienia innego tytułu, należało orzec jak w osnowie decyzji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. H. domagał się jej uchylenia, uważając ją za krzywdzącą i niesprawiedliwą. Wywodził bowiem, że jego udział w walkach na kresach wschodnich nosi cechy uzasadniające przyznanie mu uprawnień kombatanckich. Dowodził czynnego udziału w walkach z bandami [...], które były bardzo trudne i miały wiele wspólnego z walkami prowadzonymi przez regularne wojsko, mimo że nie prowadzono ich w tych ramach. Naprowadził także na przyczynę zwolnienia ze służby w [...]na własną prośbę. Zaskarżoną decyzją, na podstawie art.138(1 pkt 1 w związku z art.127(3 k.p.a. i art.25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Podzielił bowiem poprzednio zaprezentowane ustalenia i rozważania, które doprowadziły do wniosku, że odwołujący się nie wykazał tytułu do uprawnień kombatanckich znanego cytowanej ustawie, a skoro dotychczasowe nabył w wyniku działalności określonej jako utrwalanie władzy ludowej, zasadnym było pozbawienie go tych uprawnień. Uprawnienia te uzyskał on na skutek służby w [...], która obecnie nie jest tytułem do nich. Nadto [...] nie była zmilitaryzowaną służbą państwową, w ramach której walki z [...], w jakich niewątpliwie brał udział odwołujący się, mogły prowadzić do pozostawienia dotychczasowych uprawnień. Dlatego owego wniosku nie uwzględnił. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając jej nieuwzględnienie istotnych faktów przedstawionych w postępowaniu administracyjnym, które powtórnie zaprezentował. W szczególności eksponował fakt udziału w walkach z oddziałami [...], który w jego ocenie winien przemawiać przeciwko kwestionowanym rozstrzygnięciom. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie godzi się wyjaśnić, iż z dniem 1 stycznia 2004 r. uchylona została ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (p. art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.)), zaś sądownictwo administracyjne stało się dwuinstancyjne. W świetle brzmienia przepisu art.97 §1 przywołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu w pierwszej instancji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Dalej trzeba podkreślić, iż jak głosi przepis art.1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) i art.1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne powołane są generalnie do kontroli zgodności z prawem poddanych ich kognicji decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Zatem badają czy przy ich wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego odpowiednio w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy stanowiącym podstawę wznowienia postępowania, gdyż wówczas władne są je uchylić, a także czy owe akty nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością (art.145 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przy czym owej kontroli legalności dokonują nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 §1 tej ustawy), czyli uwzględniając również zarzuty nie podniesione w skardze. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji w tych ramach Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż uchybia ona przede wszystkim przepisom prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i z tej przyczyny nie powinna się ostać (przy czym uchybienie to rzutuje również na trafność zastosowania prawa materialnego). Sprawa w zakresie faktów mogących przemawiać za zachowaniem służących skarżącemu uprawnień kombatanckich, a zatem w zakresie istotnym dla treści decyzji o pozbawieniu dotychczasowych uprawnień, nie została dostatecznie wyjaśniona, w konsekwencji czego sprawa nie dojrzała do końcowego rozstrzygnięcia. Na początek należy zwrócić uwagę, iż dotychczasowe uprawnienia kombatanckie zostały przyznane skarżącemu w [...] przez b. ZBoWiD z tytułu utrwalania władzy ludowej, stąd niepodobna kwestionować obecnie podstawy owych uprawnień. W tej też sytuacji istniała podstawa, w postaci przepisu art.25 ust.2 pkt 2 zdanie pierwsze tej ustawy, do wszczęcia postępowania w kierunku pozbawienia go owych uprawnień. Jednakowoż wskazany przepis w zdaniu drugim stanowi, iż uprawnienia te zachowują m.in. osoby, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie. Normę tę trzeba wyłożyć w ten sposób, iż osoby, które nabyły uprawnienia z tytułu utrwalania władzy ludowej, a mają nadto uprawnienia z innego tytułu określonego w ustawie, jeżeli nie zachodzą przesłanki jednoznacznie i rygorystycznie przekreślające możliwość przyznania uprawnień kombatanckich (w szczególności z mocy art.21 ust.2 ustawy), te uprawnienia zachowują. W tej materii stanowisko judykatury jest utrwalone. Godzi się w tym miejscu podkreślić, że w razie spełnienia przepisanych kryteriów właściwy organ stwierdza jedynie nabycie uprawnień, które danej osobie przysługują z mocy ustawy, przeto mylący jest zwrot "przyznaje" uprawnienia, bo w istocie potwierdza ich nabycie aktem o charakterze deklaratoryjnym. Zatem rzeczą organu jest wnikliwe zbadanie przesłanek ustawowych, od istnienia których zależą omawiane uprawnienia. W sprawie bezspornym jest, że skarżący w okresie od [...] do [...] pełnił służbę w b. [...], w ramach której brał udział w walkach z oddziałami [...]. Jak słusznie zwrócił uwagę organ administracyjny jednolity jest pogląd orzecznictwa, wedle którego [...] nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu przepisu art.1 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach.... Przeto bez względu na chwalebne i pozytywnie oceniane czyny dokonywane w ramach służby w tejże [...], nie mogą one z zasady prowadzić do uzyskania uprawnień kombatanckich pod rządami obecnej ustawy. Nie dostrzegł jednak organ, że – chociaż skarżący wyraźnie tej kwestii nie podnosił – niewykluczone jest, iż pewne działania [...] prowadzić mogła wspólnie czy pod dowództwem wojskowym. Ta okoliczność wymagała zbadania, bowiem w konkretnych warunkach walka milicjantów z oddziałami [...], zwłaszcza, gdy prowadzona była w ramach wyspecjalizowanego oddziału pod dowództwem wojskowym, mogła nosić cechy walk realizowanych przez armię wojskową. W tej materii odwołać się wypadnie do uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001 r., sygn. akt III RN 132/00 (OSNP 2002, nr 5, poz.101) oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2002 r., sygn. akt V SA 1886/01 (niepublikowanego). Pozytywny wynik ustaleń w tym przedmiocie pozwoliłby na zachowanie dotychczasowych uprawnień, jak się bowiem wydaje w stosunku do skarżącego nie zachodzą negatywne przesłanki. Co więcej, z akt administracyjnych wynikają inne jeszcze fakty mogące prowadzić do trwania przy owych uprawnieniach. Mianowicie skarżący podaje w życiorysie, jakoby ochotniczo wstąpił do Wojska Polskiego po wybuchu II wojny światowej, a następnie działał w ruchu oporu w czasie wojny. Przy czym godzi się zwrócić uwagę, że czynności podejmowane w ramach samoorganizujących się zbrojnych grup samoobrony nie są uznawane za działalność kombatancką (p. niepublikowany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002 r., sygn. akt V SA 1844/01), zaś walki obronne, aby spełniały ustawowe kryteria pozwalające na przyznanie uprawnień kombatanckich z reguły winny być prowadzone w ramach służb zmilitaryzowanych. Powyższe okoliczności faktyczne potwierdzają zeznania świadków dołączone do akt oraz pismo Komendanta Komisariatu Policji w B. z dnia [...] Nadto w piśmie tym wskazano jakoby skarżący był członkiem Armii Krajowej. Ten istotny wątek działalności skarżącego został zupełnie pominięty przez organ. Zatem uprawniony jest pogląd o niewyjaśnieniu sprawy. W tym miejscu należy wspomnieć o zasadach procesowych, w tym m.in. o ciężarze dowodzenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia. W razie wszczęcia postępowania w kierunku pozbawienia uprawnień spoczywa on na organie, natomiast w przypadku dochodzenia uprawnień (ich zachowania) na wnioskodawcy. O tym jednak organ administracyjny ma obowiązek pouczyć stronę postępowania. Przy czym w całokształcie postępowania nie sposób pominąć ogólnych zasad procedury, w tym obowiązku organu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (art.7 k.p.a.), obowiązku dopuszczenia dowodów stosownie do brzmienia art.74 §1 k.p.a., konieczności wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art.77 §1 k.p.a.), obligatoryjnej oceny materiału dowodowego zgodnie z treścią art.80 k.p.a.. Tym zasadom organ orzekający w sprawie nie sprostał, bowiem nie zastosował się do wymienionych dyrektyw. W konsekwencji czego zaskarżona decyzja uchyla się spod kontroli legalności, dlatego skarga musiała odnieść skutek. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy rzeczą organu będzie przeprowadzenie dowodów (przykładowo z przesłuchania skarżącego, z zeznań świadków, precyzujących treść przywołanego powyżej pisma Policji, czy z dokumentów) zmierzających do wyjaśnienia sprawy w naprowadzonych kierunkach, a następnie ocena wiarygodności zebranych dowodów pod kątem istnienia tytułu skarżącego do uprawnień kombatanckich. Pełne ustalenia faktyczne i rozważania prawne pozwolą na wydanie prawidłowej decyzji. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art.145 §1 pkt 1 lit. c i lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie 1 sentencji niniejszego wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 uzasadnia przepis art.152 tej ustawy i przekonanie, iż zaskarżona decyzja do czasu prawomocności wyroku nie może być wykonana. Z braku stosownego wniosku Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania.