II SA/Ka 1616/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Asesor WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Ewa Olender, po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję Sygn. akt 3 / II SA / Ka 1616 / 02 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity w Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz § 1, § 7 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. stwierdził u J. O. uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu, tj. chorobę zawodową wymienioną w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do powołanego wyżej rozporządzenia. Rozstrzygnięcie oparto na ustaleniach dochodzenia epidemiologicznego z dnia [...] 1999 r. z których wynikało, że J. O. będąc zatrudniony w latach 1968- 1996 w "A" S.A. w M. jako ślusarz i polerowiec, pracował w warunkach narażenia na hałas o poziomie 75-9o dB. Nadto o wynik badania przeprowadzonego przez lekarzy specjalistów z Przychodni Chorób Zawodowych [...] Centrum Medycznego w K., którzy rozpoznali u niego obustronny niedosłuch typu odbiorczego powyżej 30 dB o etiologii zawodowej. Powyższa decyzję zaskarżył pracodawca żądając jej uchylenia. Nie zgadzał się z wnioskami przedstawionymi w uzasadnieniu, a w szczególności ustaleniami dochodzenia epidemiologicznego. Jego zdaniem J. O. nie był narażony na hałas, który mógł spowodować zawodowe uszkodzenie słuchu. Wskazał, że w latach 1968-1978 pracował na stanowisku ślusarza wykonując prace ręcznie, a w latach 1978-1996 na stanowisku polerowacza, na którym wykonywał operacje polerowania łopatek turbinowych na polerkach taśmowych i tarczowych w hałasie o natężeniu 75-85 dB. Według dokonanych w latach 1981, 1986 i 1995 pomiarów natężenia hałasu sporadycznie przekraczał on dopuszczalne normy i wynosił odpowiednio 83-90 dB, 87 db i 81-89 dB. Pracę wykonywano zaś z wykorzystaniem środków ochronnych i pod nadzorem służb BHP oraz pracowników poddawano obowiązkowym okresowym badaniom lekarskim. Dalej pracodawca podkreślił, że J. O. po zakończeniu pracy zawodowej, z innych przyczyn przeszedł na rentę inwalidzką i przez okres trzech lat nie zgłaszał żadnych roszczeń z tytułu choroby zawodowej słuchu. Nie ustalono, czym w tym czasie zajmował się sugerując możliwość narażenia na ponadnormatywny hałas. Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję organu I instancji i orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu u J. O.. Z uzasadnienia wynikało, że zdaniem organu odwoławczego nie zostały spełnione przesłanki niezbędne do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. J. O. pracował przez 26 lat w "A" w M. jako ślusarz i polerowacz, gdzie hałas w środowisku pracy był istotnym zagrożeniem dla narządu słuchu, gdyż równoważny poziom dźwięku przekraczał 82 dB. Jednak uprawniona placówka diagnostyczna II stopnia nie rozpoznała u niego choroby zawodowej narządu słuchu. Badanie przeprowadzone przez lekarzy specjalistów z Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wykazało niedosłuch mieszany w uchu prawym i niedosłuch odbiorczy w uchu lewym oraz asymetrię niedosłuchu w przedziale od 28 dB dla ucha lewego i do 50 dB dla ucha prawego. Powyższą decyzję w dniu [...] r. zaskarżył skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. O.. Wnosząc o jej uchylenie zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych oraz przepisów k.p.a. Podkreślił długotrwałość i uciążliwość postępowania odwoławczego w czasie, którego poddano go sześciokrotnie badaniu audiometrycznemu słuchu, ale wydano jedno orzeczenie lekarskie, które nie uwzględniało tych okoliczności, ani faktu przebytego w 2001r. zapaleniu ucha. W odpowiedzi na skargą organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a podniesione przez skarżącego zarzuty są w pełni zasadne. Na wstępie należy zauważyć, że ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym utraciła moc 31 grudnia 2003 r. Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego. Na podstawie art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) w Warszawie i w miejscowościach w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego utworzono w ich miejsce wojewódzkie sądy administracyjne. Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270). Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652) dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Przechodząc do rozważań poczynionych w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa, że organ odwoławczy celem wyjaśnienia charakteru i przyczyny niedosłuchu skarżącego uzupełnił materiał dowodowy o orzeczenie z dnia [...] r. wydane przez lekarzy orzeczników z Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. W swej treści było ono odmienne z orzeczeniem lekarskim placówki diagnostycznej I szczebla z dnia [...] r., która rozpoznała chorobę zawodową narządu słuchu o etiologii zawodowej, i za jego przyczyną organ II instancji uchylił korzystną dla skarżącego decyzję. Przypomnieć należy, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumie się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z wymogami procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 i 80 k.p.a. Jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są jednostki wymienione w § 7 powołanego rozporządzenia. Takimi jednostkami były orzekające w niniejszej sprawie Przychodnia Chorób Zawodowych [...] Centrum Medycznego w K. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Organ odwoławczy pominął jednak to, że opinia lekarska podlega jego ocenie jak każdy inny dowód, a zatem powinna być oceniana w aspekcie rozpatrzenia całego materiału dowodowego - art. 77 § 1 k.p.a. W pozycji 15 obowiązującego w dacie wydania decyzji wykazu chorób zawodowych umieszczono uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu. Placówka diagnostyczna II stopnia nie rozpoznała takiego schorzenia, a do swojego orzeczenia z dnia 16 kwietnia 2002r. wprowadziła pozaprawne kryterium zbyt małego obniżenia ostrości słuchu ucha lewego (lepiej słyszącego). Stwierdzono niedosłuch mieszany w uchu prawym i asymetrię niedosłuchu. W uzasadnieniu orzeczenia podkreślono, że charakter niedosłuchu w uchu prawym oraz asymetria niedosłuchu nie przedstawiają klinicznych cech zawodowego uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, a obniżenie czułości słuchu w uchu lewym nie powoduje z lekarskiego punktu widzenia upośledzenia funkcji narządu słuchu w stopniu upoważniającym do rozpoznania choroby zawodowej. Powyższe orzeczenie lekarskie stanowiło jedyną przyczynę uchylenia i zmiany decyzji organu I instancji. Dokonując oceny materiału dowodowego organ odwoławczy nie odniósł się do zasadniczego zarzutu podniesionego w odwołaniu, tj. kwestii stopnia ubytku słuchu jako pozaprawnego kryterium odmowy stwierdzenia choroby zawodowej, jak również nie wyjaśnił przyczyny rozbieżności orzeczeń lekarskich wydanych w niniejszym postępowaniu. Choroba zawodowa jest w istocie pojęciem prawnym oznaczającym, zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyna jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki wykonywania. W konstrukcji prawnej choroby zawodowej istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym narażeniem pracownika na działanie czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Organ odwoławczy winien był dokładnie uzasadnić swoje stanowisko i wyjaśnić, dlaczego wykluczył stwierdzenie choroby zawodowej słuchu u skarżącego. Dochodzenie epidemiologiczne oraz orzeczenie placówki diagnostycznej I szczebla wykazało związek przyczynowy między ujawnionym u J.O. schorzeniem w postaci obustronnego niedosłuchu odbiorczego i stwierdzonym narażeniem go na działanie hałasu - czynnika szkodliwego w środowisku pracy. Drugie orzeczenie wydane przez placówkę specjalistyczną powoływaną w przypadku spraw wątpliwych i spornych nie tylko nie rozwiało wątpliwości podniesionych przez pracodawcę w odwołaniu, co do etiologii schorzenia słuchu rozpoznanego u skarżącego, a wręcz je pogłębiło. Placówka ta nie rozpoznała u skarżącego choroby zawodowej narządu słuchu. Przedstawione zaś uzasadnienie wydanego orzeczenia było lakoniczne i oparte o pozaprawne przesłanki stopnia ubytku słuchu. Orzeczenie to, zdaniem Sądu orzekającego nie było wystarczającym dowodem do wydania decyzji o odmowie stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu. To na organach administracji publicznej orzekających w sprawach chorób zawodowych ciąży obowiązek wyjaśnienia wszystkich wątpliwości występujących w toku prowadzonego postępowania dowodowego. Wobec uchybienia przez organ odwoławczy wyżej opisanym obowiązkom na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję uchylono. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań Sądu i uzupełni materiał dowodowy o badanie lekarskie skarżącego przeprowadzone w innej niż dotychczas placówce diagnostycznej II szczebla, z uwzględnieniem wszystkich dotychczasowych wyników badań specjalistycznych słuchu J. O. celem jednoznacznego wykluczenia lub wskazania pozazawodowej przyczyny stwierdzonego u skarżącego niedosłuchu. Ustalenia wymaga czas i przyczyna stwierdzonego niedosłuchu mieszanego w uchu prawy w kontekście podnoszonych przez skarżącego zarzutów wielości badań specjalistycznych i przebytego zapalenia ucha. Rozpoznanie w jednym uchu niedosłuchu mieszanego nie wyklucza zawodowej przyczyny niedosłuchu u skarżącego, podobnie jak jego asymetria. Rozważenia wymaga konieczność uzupełnienia dochodzenia epidemiologicznego o szczegółowy opis czynności wykonywanych w czasie pracy polerowacza przez skarżącego, który szczególności uwzględni usytuowanie źródła hałasu na stanowisku pracy. Dopiero tak uzupełniony materiał dowodowy będzie wystarczający dla ponownego rozpatrzenia odwołania przez organ Inspekcji Sanitarnej i wydania stosownej decyzji. Przypomnieć również należy pogląd wyrażony wielokrotnie w orzeczeniach Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, że dla rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu wymienionej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do obowiązującego ówcześnie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych wystarczającym było ujawnienie obniżenia poziomu słuchu poza granice ubytku fizjologicznego, narażenie pracownika na działanie czynnika szkodliwego, jakim był hałas i domniemanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą. Z uwagi na między czasowy przepis § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115) obowiązującego od dnia 3 września 2002 r. dalsze postępowanie organ odwoławczy będzie prowadził na podstawie dotychczasowych przepisów. Oznacza to, że nie będzie można uzależnić stwierdzenia choroby zawodowej od stopnia ujawnionego odbiorczego ubytku słuchu. Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ zaskarżona decyzja nie podlegała wykonaniu.