II SA/Ka 1619/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Łucja Franiczek Sędziowie: WSA Włodzimierz Kubik asesor WSA Iwona Bogucka (spr.) Protokolant: st. sekr. Małgorzata Orman po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2004 r. sprawy ze skargi D. G.-K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia[...] r., i orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana; 2/ zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; Wnioskiem z dnia [...]r. G. i P. P. oraz E. i J. K. zwrócili się do Starosty [...] o wydanie pozwolenia na użytkowanie budynku mieszkalnego nr [...], położonego w L. na działce nr [...]. W uzasadnieniu wniosku podali, że obowiązek uzyskania takiego pozwolenia wynika dla nich z decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...]r. Jak wynika z akt sprawy, decyzją tą, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (aktualnie tekst jedn. Dz. U. z 2003 r., nr 207, poz. 2016 ze zm.) i art. 40 i 42 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. nr 38, poz. 229), działając jako organ II instancji, [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego orzekł o odstąpieniu od orzekania w sprawie doprowadzania obiektu do stanu zgodnego z przepisami prawa na podstawie art. 40 prawa budowlanego z 1974 r. i nałożył na właścicieli przedmiotowego budynku obowiązek przedłożenia prawomocnego pozwolenia na użytkowanie tego obiektu. W uzasadnieniu organ nadzoru budowlanego wskazał, że inwestorzy bez pozwolenia na budowę w latach [...] w istniejącym na działce nr [...] drewnianym budynku mieszkalnym na podmurówce dokonali następujących robót: wymiany fundamentów kamiennych na betonowe, ścian zewnętrznych z desek na bale drewniane, konstrukcji więźby dachowej, pokrycia eternitowego na blachę tłoczoną. Wymianie uległa częściowo konstrukcja stropów, zmieniono także kształt dachu z trójspadowego na dwuspadowy symetryczny. Przyjmując za udowodniony czas wykonania prac remontowych w budynku, organ wskazał, że brak jest przesłanek z art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r. do orzeczenia rozbiórki tego obiektu, albowiem obiekt ten nie narusza ustaleń miejscowego planu, bowiem roboty miały miejsce na działce siedliskowej, a właściciele posiadają areał rolny stanowiący gospodarstwo rolne ( 2,20 ha ). Brak też przesłanek z art. 37 ust. 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy ponieważ sporny obiekt nie ogranicza zabudowy działki sąsiedniej (w przypadku dopuszczenia prawa jej zabudowy, można na nieruchomości sąsiedniej zrealizować obiekt 3 m od granicy ze ścianą bez otworów), a także nie powoduje niebezpieczeństwa dla ludzi i mienia albo niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Wobec powyższego organ uznał za zbędne wydawanie decyzji w trybie art. 40 prawa budowlanego z 1974 r. Decyzją z dnia [...]r. Starosta Ż. na podstawie art. 59 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane orzekł o udzieleniu pozwolenia na użytkowanie przedmiotowego budynku, podając w uzasadnieniu, że inwestor wystąpił z wnioskiem o wydanie pozwolenia i przedłożył wymagane dokumenty. Odwołanie od decyzji złożyła D. S., obecnie G. –K. (na podstawie aktu małżeństwa nr [...]), która wyraziła sprzeciw wobec wydanego rozstrzygnięcia i podniosła, że prace wykonane w budynku stanowią samowole budowlaną, inwestorzy nie mogli zatem przedłożyć żadnych dokumentów, albowiem takich nie posiadają, nadto w Naczelnym Sądzie Administracyjnym oczekuje na rozpoznanie sprawa ze skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...]r. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Jako podstawa prawna podany został art. 59 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. prawo budowlane. W uzasadnieniu podano, że organu nadzoru budowlanego prowadziły postępowanie w sprawie rozbudowy i remontu budynku na działce nr [...] w L., należącego do G. i P. P. oraz E. i J. K. Inwestorzy wystąpili do organów administracji architektoniczno-budowlanej z wnioskiem o wydanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, do którego dołączyli wymagane prawem dokumenty, wobec czego udzielono pozwolenia na użytkowanie. W tym zakresie organ powołał się na art. 49 ust. 1 prawa budowlanego z roku 1994, zgodnie z którym nie można nakazać rozbiórki obiektu, o której mowa w art. 48, jeżeli upłynęło 5 lat od zakończenia budowy obiektu budowlanego a jego istnienie nie narusza przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym. Na właścicielu spoczywa wówczas obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Zgodnie z art. 58 cytowanej ustawy, jest on obowiązany dołączyć do wniosku inwentaryzację powykonawczą i ekspertyzę techniczną potwierdzającą przydatność obiektu do użytkowania. Wymagania te uznano za spełnione w sprawie. W skardze złożonej do Sądu D. [...] wniosła o uchylenie decyzji i podtrzymała swoje dotychczasowe zarzuty, dotyczące braku ustalenia dokładnego położenia budynku od granic parceli i drogi gminnej o numerze geodezyjnym [...], niewiarygodności świadków zeznających na okoliczność powstania budynku pod rządami uprzednio obowiązującego prawa budowlanego, braku dokumentów budowy, braku tytułu inwestorów do działki przed rokiem [...] oraz budowlanego charakteru jej działki. Nadto skarżąca podała, że w Sądzie oczekuje na rozpoznanie sprawa "nielegalnej rozbudowy budynku". W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podano, że w postępowaniu administracyjnym dotyczącym uzyskania pozwolenia na użytkowanie rozstrzygane są kwestie przydatności technicznej obiektu do użytku, nie ma w nim zatem miejsca na formułowanie zarzutów pod adresem decyzji o pozwoleniu na budowę, a w tym kierunku zmierzają argumenty skarżącej. Organ nie ma również kompetencji do oceny sposobu prowadzenia postępowania przez organy nadzoru budowlanego i poczynionych przez nie ustaleń. W odniesieniu do przedmiotu sprawy podano, że rozpatrywana sprawa dotyczyła legalizacji stwierdzonej samowoli budowlanej dotyczącej istniejącego budynku mieszkalnego i drewutni, zlokalizowanych na działce [...] w L. Przedmiotowy budynek zrealizowany jest w odległości 3 m od działki skarżącej ścianą bez otworów. Roboty wykonano w obrębie istniejących obiektów. Okoliczności te ustalił PINB w Ż. w trakcie oględzin parceli w dniu [...] r. Przed wydaniem decyzji organ architektoniczno-budowlany ustalił, że inwestorzy wykonali obowiązki nałożone decyzją organu nadzoru budowlanego z [...]r. i przedłożyli projekt budowlany wykonany na kopii mapy zasadniczej według stanu na dzień [...]r., ekspertyzę techniczną oraz oświadczenia określone w art. 55 –59 prawa budowlanego, "zachowane zatem zostały przepisy ustawy prawo budowlane z 24 października 1974 r. (art. 103 ust. 2 ) oraz z 7 lipca 1994 r. (art. 40)". W trakcie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w dniu 15 sierpnia 2004 r. uczestnik postępowania wniósł o oddalenie skargi, albowiem wyrokiem Sądu z dnia 18 marca 2004 r. potwierdzone zostały podane przez niego daty budowy. Jak wynika z akt sprawy o sygn. II SA/Ka 102/02 wyrokiem z dnia 18 marca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...]r. w przedmiocie nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie. W uzasadnieniu wyroku Sąd podzielił ustalenia organów orzekających, że roboty w budynku miały miejsce przed dniem 1 stycznia 1995 r., jak również pogląd o braku przesłanek z art. 37 prawa budowlanego z roku 1974 przesądzających o obowiązku orzeczenia rozbiórki oraz uznał zasadność odstąpienia od wydawania decyzji na podstawie art. 40 tej ustawy, w sytuacji gdy obiekt spełnia wymogi przepisów prawa budowlanego. Nadto Sąd wskazał organom nadzoru budowlanego, że w sytuacji wykluczenia przesłanek z art. 37 i 40 prawa budowlanego z roku 1974, w dacie orzekania inspektor nadzoru budowlanego winien był umorzyć postępowanie w zakresie samowolnie wykonanych robót budowlanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest, że roboty budowlane wykonane w przedmiotowym budynku mieszkalnym w L. zostały przeprowadzone bez wymaganego pozwolenia na budowę. Ustalony przez organy zakres wykonanych robót, nie kwestionowany przez stronę, wymagał pozwolenia na budowę zarówno pod rządami prawa budowlanego z 24 października 1974 r., jak i z 7 lipca 1994 r. Okolicznością istotną w sprawie był natomiast czas wykonania i zakończenia tych robót. Przepisy prawa budowlanego uprzednio obowiązującego, jak i aktualnego, w odmienny sposób regulują sprawy usuwania skutków samowoli budowlanej. W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji powoływały przepisy ustawy z dnia 7 lipca prawo budowlane, w szczególności jej art. 59 oraz art. 49. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] uzasadniał spełnienie przesłanek do wydania zezwolenia na jego użytkowanie zaistnieniem okoliczności wymienionych w art. 49 ust. 1 prawa budowlanego. Przepis ten stanowi, iż nie można nakazać rozbiórki samowolnie wzniesionego obiektu budowlanego, jeżeli od dnia zakończenia budowy upłynęło 5 lat, a jego istnienie nie narusza przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym. Okoliczności te stanowią podstawę dla właściciela obiektu do ubiegania się o uzyskanie pozwolenia na użytkowanie, przewidzianą w art. 55 ust. 2 pkt 1 prawa budowlanego. Przesłankami udzielenia zezwolenia są: zgodność inwestycji z planem zagospodarowania przestrzennego oraz upływ 5 lat od daty zakończenia budowy. Termin ten może być przy tym liczony najwcześniej od dnia 1 stycznia 1995 r., tj od dnia wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane. Podkreślenia wymaga jednak, że przepis art. 49 nie ma w pełni samodzielnego charakteru, jego zastosowanie jest możliwe wyłącznie w tych sytuacjach, w których spełnione są przesłanki ustawowe art. 48 prawa budowlanego. Z tego też względu, w odniesieniu do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem 1 stycznia 1995 r. lub też w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne i zastosowanie winny znaleźć, na mocy art. 103 ust. 2 ustawy prawo budowlane, przepisy poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane, nie może mieć zastosowania art. 49 aktualnie obowiązującego prawa budowlanego. W rozpatrywanej sprawie, jakkolwiek okoliczności te nie były przedmiotem samodzielnych ustaleń dowodowych, organy administracji architektonicznej przyjęły, w ślad za ustaleniami poczynionymi przez organy nadzoru budowlanego, że roboty budowlane w obiekcie zostały zakończone przed 1 stycznia 1995 r., a prawidłowość tych ustaleń została przyznana przez Sąd w wyroku z dnia 18 marca 2004 r. w sprawie o sygn. II SA/Ka 102/02. Wobec powyższego nie było możliwe podjęcie orzeczenia w zakresie złożonego wniosku o udzielenie pozwolenia na użytkowanie na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r., jak to orzekły organy obu instancji w sprawie. Ze względu na ustalenie wskazanej daty zakończenia samowolnie wykonywanych robót budowlanych, postępowanie w zakresie udzielenia pozwolenia na użytkowanie winno było być prowadzone na podstawie art. 42 prawa budowlanego z roku 1974. O wydanie pozwolenia na użytkowanie na tej podstawie inwestor występował po wykonaniu obowiązków określonych w art. 40 ustawy, lub po stwierdzeniu braku takich obowiązków w decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie samowoli. Rozpoznając sprawę ponownie organy powinny uwzględnić znowelizowane przepisy Prawa budowlanego, obowiązujące od dnia 11 lipca 2003 roku ( Dz. U. z 2003, nr 80, poz.718 ), które między innymi zmieniły właściwość organów ( art. 7 pkt 4 ustawy nowelizującej z dnia 27.03.2003 r. w ten sposób iż to inspektor nadzoru budowlanego orzeka w sprawie pozwolenia na użytkowanie obiektu. W niniejszej sprawie do orzeczenia w zakresie pozwolenia na użytkowanie ( art. 42 ust. 1 ) powinno jednak dojść dopiero po umorzeniu postępowania w sprawie samowolnej rozbudowy obiektu. Mając na uwadze przedstawione argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej PoPPSA, w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Wobec uwzględnienia skargi Sąd zobowiązany był, zgodnie z dyspozycją art. 152 PoPPSA, do określenia w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżony akt nie może być wykonywany. Rozstrzygnięcie w tym zakresie traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 209 PoPPSA w związku z art. 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające.