II SA/Ka 1651/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.) Asesor WSA Rafał Wolnik Protokolant sekretarz sądowy Elwira Massel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2005 r. sprawy ze skargi A S.A. oraz B.K. i T.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. oddala skargę A S.A., 2. uchyla, ze skargi B.K. i T.K., zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w części orzekającej o zwrocie odszkodowania, 3. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w uchylonej części. Sw/ Skargi zostały wniesione przez A S.A. reprezentowany przez Inspektorat w C. oraz B.K. i T.K. A S.A. zakwestionował w całości decyzję Wojewody [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta C. z dnia [...] nr [...] orzekająca o zwrocie wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], oznaczonej jako działka [...] o pow. [...] ha na rzecz B.K. i T.K. (po ½ części). Przedmiotowa nieruchomość przed wywłaszczeniem była współwłasnością J. i J. małżonków K. A S.A. podniósł, że cel na który została wywłaszczona nieruchomość został zrealizowany. Celem tym, jego zdaniem była bowiem budowa budynku biurowego A S.A. Aktualnie zaś na przeznaczonej do zwrotu nieruchomości znajduje się parking z dla interesantów A. Drugą skargę na opisaną decyzję wnieśli B.K. i T.K. kwestionujący ustaloną w niej wysokość nakładów poczynionych na podlegającą zwrotowi nieruchomość. Wskazali oni, że utwardzenie [...] terenu działki płytami betonowymi będącymi aktualnie w złym stanie technicznym obniża, a nie zwiększa wartość zwracanej, stąd bezzasadne było obciążenie ich kwotą [...] zł za ich położenie. Podnoszą także, że brak podstaw obciążenia ich kwotą [...] zł za trzy znajdujące się na działce oświetleniowe słupy żelbetowe. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do skargi A S.A. Wojewoda wskazał, że zgodnie z uzasadnieniem decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] wywłaszczenie zostało dokonane pod budowę pawilonu handlowego, który to cel nie został zrealizowany. Podnoszone przez A S.A. zastrzeżenia polegające na powołaniu się na zatwierdzony decyzją Urzędu Miejskiego w C. z dnia [...] plan realizacyjny budowy na tym terenie budynku biurowego A typu "[...]" nie mogą być uwzględnione. Odnosząc się do zarzutów B.K. i T.K. organ wskazał, że wyceny nakładów podnoszących wartość nieruchomości dokonał biegły rzeczoznawca w sporządzonym operacie szacunkowym. Sprawa zwrotu przedmiotowej nieruchomości była także kontrolowana przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 14 listopada 2000 r. sygn. akt IV SA 1849/98 uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z [...] odmawiającą na podstawie art. 229 zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż nabycie użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości przez A S.A. potwierdzone decyzją Wojewody [...] z dnia [...] zostało jednak ujawnione w księdze wieczystej Kw Nr [...] po 1 stycznia 1998 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd nakazał ustalenie daty złożenia wniosku o wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego, jeśli zaś okazałoby się, że wniosek ten został złożony po dniu 1 stycznia 1998 r. polecił rozpoznać merytorycznie wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszym rzędzie należy stwierdzić, że stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – dalej zwanej Poppsa. Oddaleniu podlega skarga A S.A. z uwagi na jej bezzasadność. Bezspornym jest, że skarżąca Spółka wniosek o wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego złożyła w Sądzie Rejonowym w C. w dniu [...]. Decyzją z dnia [...] wydaną po wznowieniu postępowania uchylona została decyzja Wojewody [...] stwierdzająca przejście z mocy prawa na rzecz A S.A. użytkowania wieczystego działki nr [...] w skład której wchodziła nieruchomość podlegająca zwrotowi. Tym samym w sprawie nie może znaleźć zastosowania art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm.) – dalej u. g. n. Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut o braku wystąpienia w sprawie przesłanki decydującej o zwrocie nieruchomości. Z brzmienia art.136 ust. 3 u.g.n. wynika, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie zaś z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacja tego celu albo 2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Jak wynika z decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] nr [...] przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na wniosek Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w C. pod budowę pawilonu handlowego typu [...], a inwestycja ta nie została zrealizowana. Podniesiony przez A S.A. argument, że celem wywłaszczenia była budowa budynku biurowego Inspektoratu A nie znajduje więc oparcia w dokumentach zgromadzonych w sprawie. Z pisma Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w C. z dnia [...] znajdującego się w aktach sprawy wynika, że tylko część m.in. nieruchomości J. i J.K. była zgodnie z zatwierdzonym dnia [...]. planem realizacyjnym konieczna dla budowy biurowca A. Wskazać tutaj przyjdzie, że podlegająca zwrotowi działka ma mniejszą o [...] m² w stosunku do działki wywłaszczonej, co dowodzi wykorzystania tylko tej części pod budowę biurowca. Wreszcie należy podnieść, że wobec uchylenia przez Wojewodę [...] po wznowieniu postępowania decyzji Wojewody [...] z dnia [...] w sprawie uwłaszczenia A S.A. na nieruchomości oznaczonej jako działka [...] (w skład której wchodziła nieruchomość podlegająca zwrotowi) podmiot ten winien wykazać swój interes prawny uzasadniający występowanie w kontrolowanym postępowaniu na prawach strony. W tym stanie rzeczy skarga A S.A podlega oddaleniu w oparciu o art. 151 Poppsa. Na uwzględnienie zasługuje z kolei skarga B.K. i T.K. kwestionująca zaskarżoną decyzję w części orzekającej o zwrocie odszkodowania. Odszkodowanie to obejmowało zwrot zwaloryzowanego odszkodowania wypłaconego za wywłaszczony grunt w kwocie [...] zł oraz wartość nakładów poczynionych na nieruchomość po jej wywłaszczeniu w kwocie [...] zł. Wartość wskazanych nakładów ustalona została na podstawie operatu szacunkowego, zgodnie z którym obejmowały one utwardzenie powierzchni działki płytami betonowymi, podłączenie jej do sieci wodociągowej, zamontowanie urządzeń służących do oświetlenia i odwodnienia terenu działki. Sąd podzielił zarzuty skarżących, że nie wszystkie wymienione w operacie nakłady poniesione przez A S.A. i uwzględnione przez rzeczoznawcę majątkowego miały wpływ na podniesienie wartości podlegającej zwrotowi nieruchomości. Stosownie do przepisu art. 140 ust. 3 u. g. n. W razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości w skutek działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, zwaloryzowane odszkodowanie podlega odpowiednio zmniejszeniu lub zwiększeniu o kwotę równą różnicy wartości ustalonej na dzień zwrotu. Przy ustalaniu różnicy wartości przyjmuje się zaś stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu. nieruchomości w dniu zwrotu. Jak wynika z zacytowanego przepisu podstawą uzasadniająca zwiększenie zwaloryzowanego odszkodowania są wyłącznie nakłady przyczyniające się do zwiększenia wartości nieruchomości. Tymczasem orzekające w sprawie organy obu instancji w ślad za sporządzonym operatem szacunkowym uznały, że wyłożenie [...] % powierzchni działki płytami betonowymi częściowo uszkodzonymi już z uwagi na czas eksploatacji podnosi wartość zwracanej nieruchomości i obciążyły skarżących z tego tytułu kwotą [...] zł. Zważyć przyjdzie, że zgodnie z ustaleniami Miejscowego Planu Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego dla Miasta C., zatwierdzonego uchwałą WRN w C. z dnia [...] nr [...] i uchwałą Rady Miasta C. z dnia [...] nr [...] opublikowaną w Dz. Urz. Woj. [...] z [...] nr 21, poz. 150 przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w strefie centrum oznaczonej symbolem 11.01-1. Ustalenia planu dla tej strefy stanowiły, że były to tereny przeznaczone pod usługi, budownictwo wielorodzinne i parkingi. Plan dopuszczał możliwość zabudowy działki w [...]%. Użytkowanie zwracanej nieruchomości jako parkingu było więc co prawda zgodne z planem miejscowym, ale jednocześnie ten plan przewidywał możliwość wykorzystania jej pod zabudowę usługowo-mieszkaniową. Powyższe zaś powoduje, że utwardzenie działki płytami betonowymi może wpłynąć na obniżenie wartości działki, w przypadku zmiany jej zagospodarowania z uwagi chociażby na konieczność poniesienia wydatków związanych z ich usunięciem. Odnosząc się do stanowiska Wojewody zajętego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a także w odpowiedzi na skargę należy stwierdzić, że co prawda stosownie do art. 140 ust. 4 u.g.n. ustalenie stopnia zmniejszenia lub zwiększenia wartości nieruchomości następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego jednak nie zwalnia to organu od zajęcia stanowiska wobec podniesionych przez stronę w zastrzeżeń do sporządzonego operatu szacunkowego. Opinia rzeczoznawcy majątkowego wymaga wiadomości specjalnych i tym samym ma walor opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Ta forma ustalania i dowodzenia istotnej okoliczności sprawy nie wyłącza ogólnych reguł postępowania dowodowego określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Organ administracji załatwiający sprawę w drodze decyzji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, w granicach określonych w art. 80 k.p.a., czy dana okoliczność została udowodniona. Organ więc powinien ustalić nie tylko to, jakie dowody zostały zgromadzone w sprawie, i dokonać ich oceny, ale także rozstrzygnąć, czy na podstawie tych dowodów wzrosła wartość zwracanej nieruchomości, czy też nie. W szczególności organ winien zwrócić się do rzeczoznawcy o zajęcie stanowiska wobec podniesionych przez stronę zastrzeżeń. W świetle utrwalonego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądu opinia biegłego nie wiąże organu administracji, który jest obowiązany poddać ją swej ocenie jak każdy dowód, gdyż to organ - nie zaś biegły - rozstrzyga sprawę. Organ administracji w żadnym razie nie może oczekiwać dostarczenia konkurencyjnej opinii, sporządzonej poza postępowaniem administracyjnym, lecz sam powinien przeprowadzić, albo dowód z opinii innego biegłego, albo rozprawę z udziałem dotychczasowego biegłego, gdyż opinia nie jest niepodważalna i strona ma prawo domagać się od biegłego odpowiedzi na swe zarzuty (por. m.in. wyrok NSA z dnia 5 marca 2002 r. sygn. akt I SA 1978/00 – LEX 81669). Wobec powyższego nie zastosowanie się przez organy obu instancji do wskazanego trybu postępowania powoduje, konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji w części orzekającej o zwrocie odszkodowania. Podnieść należy także, że orzekające w sprawie organy obu instancji nie odniosły się w żaden sposób do zmiany przepisów wykonawczych regulujących zasady wycen nieruchomości i tryb sporządzania operatu szacunkowego. Znajdujący się w aktach sprawy operat szacunkowy został tymczasem sporządzony w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lipca 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad wyceny nieruchomości oraz zasad i trybu sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. nr 89, poz. 612), które w czasie wydawania decyzji przez Prezydenta Miasta C. utraciło swoją moc w związku z wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 listopada 2002r. o takim samym tytule (Dz. U. nr 230, poz. 1924). W tej sytuacji obowiązkiem orzekających w sprawie organów było dokonanie oceny wpływu opisanej zmiany stanu prawnego na treść sporządzonego operatu szacunkowego, czego nie zrobiły. Stosownie do dyspozycji zawartej w art. 135 Poppsa uchyleniu we wskazanej wyżej części podlega także decyzja organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy orzekające w sprawie organy zastosują wyżej wskazany tryb postępowania. Sąd podzielając więc w części zarzuty podniesione w skardze B.K. i T.K. i mając na względzie przedstawione wyżej naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, orzekł jak w punkcie 2 sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c Poppsa w związku z art. 97 § 1 cytowanych wyżej Przepisów wprowadzających. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w uchylonej części Sąd rozstrzygał w oparciu o art. 152 Poppsa. O zwrocie kosztów postępowania Sąd nie orzekał wobec brzmienia art. 210 Poppsa z uwagi na brak stosownego wniosku skarżących zgłoszonego przed zamknięciem rozprawy.