II SA/Ka 1673/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie: NSA Adam Mikusiński Wiesław Morys Protokolant referent Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2005 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] i zasądza od Kierownika wymienionego Urzędu na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił J. K. uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. Nr 142 z 1997 r., poz. 950 z późn. zm.). Rozstrzygnięcie to oparto na ustaleniu, że J. K. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu pełnienia służby w [...], a więc "w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", co w myśl wskazanego przepisu prowadzi do pozbawienia owych uprawnień. Jednocześnie organ orzekający stwierdził, że nie jest zobowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie tych uprawnień z innych tytułów. Decyzja została doręczona stronie w dniu [...] W dniu [...] J. K. wniósł do wymienionego organu administracji publicznej pismo, które oznaczył jako odwołanie, ze wskazaniem na wymienioną na początku decyzję. W treści tego pisma wnosił o ponowne rozważenie sprawy i powoływał się na uczestniczenie, podczas służby w [...] , w walkach z "bandami hitlerowskimi". Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w trybie art. 154 § 1 i 2 kpa oraz z mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] W uzasadnieniu podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie zmienił się stan prawny, ani orzecznictwo Kierownika Urzędu. Z uwagi na interes społeczny brak jest więc podstaw do uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. zakwestionował pozbawienie go uprawnień kombatanckich. Zaskarżoną decyzją wymieniony wyżej organ administracyjny w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] Uzasadniając to rozstrzygnięcie podniesiono, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające pozbawienie strony uprawnień kombatanckich, gdyż wykonywanie obowiązków funkcjonariusza [...] nie mieści się w żadnym z tytułów, z którymi ustawa wiąże możliwość ich zachowania. Ponadto podnoszona przez stronę kwestia udziału w walkach z grupami [...] nie znajduje potwierdzenia przez Instytut Pamięci Narodowej. W skardze J. K. zarzucił, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem i niesłuszna. Podniósł, iż do służby w [...] został powołany w [...] przez Ministerstwo Obrony Narodowej. Trwały wówczas jeszcze "działania pozafrontowe". Odpowiadając na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wyrażone, które jednak Sąd wziął pod uwagę z urzędu stosownie do art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.). Otóż ostatnie dwie decyzje zostały wydane w trybie art. 154 kpa. Przewidziane w tym przepisie postępowanie ma charakter nadzwyczajny. W przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) jego przedmiotem nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz dokonanie weryfikacji wydanej wcześniej decyzji ostatecznej. Jedynym kryterium tej weryfikacji jest interes społeczny lub słuszny interes strony (tak: wyrok NSA z 13.VIII.1997 r., sygn. III SA 854/96 – zbiór LEX nr 30615). Do uruchomienia tego trybu nie jest więc decydujące, czy decyzja ostateczna jest zgodna z prawem (por. wyrok NSA z 10.XI.2000 r., sygn. III SAB 91/99 – zbiór LEX nr 48002). Nie ulega zatem wątpliwości, że między postępowaniem w trybie art. 154 kpa, a postępowaniem odwoławczym, odnoszącym się do decyzji nieostatecznych, zachodzi zasadnicza odmienność, w związku z czym postępowania te nie mogą być uruchomione zamiennie, w zależności od uznania organu administracyjnego. Wiąże się to zresztą ze sposobem wszczęcia każdego z tych postępowań. Mianowicie postępowanie odwoławcze może być uruchamiane tylko na skutek odwołania strony, natomiast postępowanie z art. 154 kpa może toczyć się z urzędu. W niniejszej sprawie z decyzji z dnia [...] wynika, że postępowanie wszczęto na wniosek skarżącego. Należy [...] Takie oznaczenie pisma wskazuje na zamiar uruchomienia postępowania odwoławczego uregulowanego przepisami art. 127 i n. kpa, a nie postępowania nadzwyczajnego z art. 154 kpa. Zaznaczyć przy tym należy, że to strona jest dysponentem podejmowanych przez siebie czynności, a więc nie mogą one być bez jej akceptacji odmiennie kwalifikowane przez organ administracyjny, nawet gdyby intencją tego organu było działanie z korzyścią dla strony. W niniejszym przypadku taka intencja mogła powstać wobec kwestii terminowości środka odwoławczego. Zmaterializowanie tej intencji mogło jednak nastąpić tylko poprzez zwrócenie się do skarżącego o sprecyzowanie, czy jego "odwołanie" stanowi wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji (art. 127 § 3 kpa), czy też – wbrew użytemu oznaczeniu – inny rodzaj czynności procesowej, w tym np. żądanie wszczęcia postępowania z art. 154 kpa. Wadliwość omawianych decyzji występuje nawet w ramach przesłanek z art. 154 kpa. Mianowicie w zaskarżonej decyzji organ administracji publicznej w ogóle się do nich nie odniósł, natomiast w decyzji z dnia [...] odniósł się jedynie do interesu społecznego, pomijając kwestię słusznego interesu strony. Wobec wcześniej podniesionych względów jest to jednak zagadnienie wtórne. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy zatem wrócić do wyjaśnienia charakteru żądania strony i w zależności od rodzaju ustaleń przeprowadzić właściwe postępowanie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, w zw. z art. 135 oraz art. 200 i 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zw. z art. 97 § 1 Przepisów wprowadzających ... (Dz.U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1271 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. SW