II SA/Ka 1675/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie NSA Henryk Wach, Asesor WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant sekr. sąd. Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2004 r. przy udziale - sprawy ze skargi S. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. w oparciu o art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) §§ 1, 7, 10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm.) orzekł, o braku podstaw do stwierdzenia u S. B. choroby zawodowej – narządu wzroku wymienionej w pozycji 14 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do w/wym. rozporządzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że warunkiem niezbędnym do stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez właściwą placówkę służby zdrowia oraz wykazanie związku przyczynowego między warunkami pracy, a rozpoznaną chorobą. W tym celu S. B. był badany w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. oraz w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w S., które to placówki rozpoznały u badanego zaćmę oka prawego, lecz ze względu na sposób narażenia S. B. na promieniowanie podczerwone nie uznały związku powstałego schorzenia z pracą zawodową. Wskazał, że dochodzenie epidemiologiczne wykazało, iż w/wym. w okresie zatrudnienia w latach 1976-1989 w "A" S.A. w D. na stanowisku ślusarza przebudowy klatek walcowniczych miał kontakt z promieniowaniem podczerwonym emitowanym w czasie walcowania na gorąco kątowników i teowników, jednakże natężenie napromieniowania nie przekraczało wartości dozwolonych dla oczu. Ponadto S. B. pracując jako ślusarz w latach 1989-1999 w brygadach ślusarsko – spawalniczych miał krótkotrwały kontakt promieniowaniem podczerwonym w czasie przemieszczania się obok stanowisk spawania. Ponieważ lekarze orzecznicy biorąc pod uwagę warunki pracy zanegowali zawodową etiologię rozpoznanej u S. B. zaćmy oka prawego brak było podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W odwołaniu od decyzji S. B. wniósł o jej uchylenie i stwierdzenie, iż rozpoznana u niego choroba oczu ma związek z wykonywaną przez niego pracą, a więc, że jest chorobą zawodową narządu wzroku. Poniósł, iż będąc zatrudniony w "A" S.A. od 1976 do 1989 oraz w "B" Sp. z o.o. Zakład Produkcji Wyrobów Metalowych w D. od 1989 do 1994 w brygadach ślusarsko-spawalniczych był narażony na napromieniowanie twarzy przez okres 20 lat, a nie 5 lat jak to wynika z orzeczenia lekarskiego z [...] r. Wyjaśnił, że pracując na stanowisku rozdzielcy produkcji w brygadach ślusarsko-spawalniczych miał bezpośredni kontakt z błyskami pochodzącymi z elektrod spawalniczych. Nie posiadał wówczas takiego zabezpieczenia twarzy jak spawacze (maska ochronna) z racji czynności jakie wykonywał, tj. rozładowywanie dostarczanego materiału oraz odbieranie gotowych wyrobów. Zaznaczył, że stanowisko to po 1995 r. zostało zlikwidowane przez służby BHP jako "szkodliwe". Zarzucił, że decyzja została wydana bez wnikliwego przeprowadzenia dochodzenia epidemiologicznego. Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną o wystąpieniu choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy, a chorobą , tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy. Stwierdził, że dochodzenie epidemiologiczne dwukrotnie przeprowadzone wykazało, iż S. B. pracował, w latach 1976-1989 w "A" na stanowisku przebudowy klatek walcowniczych, gdzie natężenie emitowanego promieniowania podczerwonego nie stanowiło istotnego zagrożenia dla narządu wzroku, nie pracował więc w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej narządu wzroku. Ponadto lekarze specjaliści dwóch kompetentnych placówek diagnostycznych w uzasadnieniu swoich orzeczeń stwierdzili, że rozpoznana zaćma dojrzała oka prawego nie ma związku przyczynowego z wykonywaną pracą zawodową. Zatem wobec braku rozpoznania choroby zawodowej przez orzeczników kompetentnych placówek diagnostycznych brak było podstaw do uwzględnienia odwołania. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik S. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ drugiej instancji zarzucając błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego rozstrzygnięcia polegające na tym, że nie wzięto pod uwagę, iż skarżący po 1989 r. pracował w innej firmie, w której był także narażony na promieniowanie podczerwone. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż organ odwoławczy pominął okres zatrudnienia skarżącego w drugim miejscu pracy poza "A" gdzie było on narażony na promieniowanie podczerwone pomimo, iż w odwołaniu skarżący wskazał na tę okoliczność, szczegółowo opisując miejsce i zakres wykonywanej pracy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach przed dniem 1 stycznia 2004 r. Z tą datą uległ zmianie stan prawy i stosowanie do art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz.U. Nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który w tej sytuacji jest właściwy do rozpoznania przedmiotowej skargi. Przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) stanowi, że sądy w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 145 § 1 tej ustawy, w przypadku gdy Sąd stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy tym zgodnie z art. 134 § 1 wymienionej ustawy sąd wykonując kontrolę nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną, co oznacza, że kontrola ta jest prowadzona z urzędu niezależnie od podniesionych w skardze okoliczności. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona przez Sąd wykazała, że decyzja ta narusza przepisy postępowania administracyjnego, które w istotny sposób mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) – obowiązującego w czasie wydania zaskarżonej decyzji – za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, jeżeli spowodowane zostały działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Słusznie więc przyjęły organy, że o uznaniu za chorobę zawodową decyduje rozpoznanie schorzenia zamieszczonego w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że to schorzenia zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Przy czym przy ocenie działania czynników szkodliwych dla zdrowia należy uwzględnić okoliczności wymienione w § 1 ust. 2 powołanego rozporządzenia, tj. rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego oraz sposób wykonywania pracy. W przypadku pozytywnego ustalenia obu przesłanek istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (vide wyrok SN z dnia 11 marca 1999 r. sygn. akt III RN 128/98 OSNAP 1999/24/771). Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Podstawę wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej stanowią zarówno wyniki dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, jak i orzeczenia lekarskie wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych. W niniejszej sprawie orzeczeniami lekarskimi obydwu jednostek rozpoznano u skarżącego zaćmę dojrzałą oka prawego. B. lekarze Przychodni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. w orzeczeniu z dnia [...] r. nie zakwalifikowali tego schorzenia do choroby zawodowej podając w uzasadnieniu, że informacje powiatowego inspektora sanitarnego o narażeniu zawodowym nie dały podstaw do uznania zawodowej etiologii schorzenia. Z informacji inspektora wynikało (pismo z dnia [...] 2001r.), że skarżący będąc zatrudniony w "A" S.A. w D. od 1976 r. do 1989 r. na stanowisku ślusarza przebudowy klatek walcowniczych był narażony na promieniowanie podczerwone twarzy, jednakże natężenie napromieniowania nie przekraczało wartości dozwolonych dla skóry ani dla oczu. Ponadto organ stwierdził, iż z dużym prawdopodobieństwem można wykluczyć narażenie skarżącego na promieniowanie podczerwone podczas pracy w okresie od [...] 1989 do [...] 1994 w "B" Spółka z o.o. na stanowisku ślusarza, zaś od [...] 1994 do [...] 1999 nie miał kontaktu z promieniowaniem podczerwonym. Należy zwrócić uwagę, że ocena organu co do warunków zatrudnienia skarżącego w "B" Sp. z o.o. nie miała wówczas oparcia w materiale dowodowym. W wyniku ponownych badań lekarskich przeprowadzonych przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. również rozpoznano zaćmę dojrzałą oka prawego. W orzeczeniu stwierdzono, że opinia inspektora sanitarnego i sposób narażenia badanego na promieniowanie podczerwone oraz krótki czasokres narażenia – 5 lat – nie przemawiają za związkiem powstałej zaćmy prawego oka z pracą zawodową. Wskazać przyjdzie, iż organ nie wyjaśnił dlaczego Instytut wykluczając związek rozpoznanego schorzenia z pracą zawodową przyjął 5 letni okres narażenia w sytuacji gdy skarżący pracował w "A" na stanowisku gdzie miał kontakt z promieniowaniem podczerwonym przez okres 13 lat. Ponadto organ nie wyjaśnił, czy Instytut wziął pod uwagę okoliczność – którą S. B. podniósł podczas przesłuchania w charakterze strony, w związku z odwołaniem od orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy – iż pracując w Zakładzie Konstrukcji i Wyrobów Metalowych "B" Spółka z o.o. w D. jako rozdzielca produkcji w brygadach ślusarsko – spawalniczych miał kontakt z promieniowaniem podczerwonym w czasie przemieszczania się obok stanowisk spawania (protokół przesłuchania strony z [...] 2001 r.). Organ tym samym nie wyjaśnił czy sformułowanie zawarte w opinii "sposób narażenia badanego na promieniowanie" odnosi się wyłącznie do okresu zatrudnienia w "A". Podkreślić przyjdzie, iż w toku postępowania odwoławczego w wyniku podniesionych przez skarżącego zarzutów nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy ponownie przeprowadzono dochodzenie epidemiologiczne w "A", dowód z przesłuchania S. B. oraz dowód z przesłuchania świadków na okoliczności ustalenia warunków pracy w "B" Spółka z o.o. Pomimo tego organ odwoławczy nie odniósł się do wszystkich przeprowadzonych dowodów, nie wyjaśnił dlaczego pominął okres zatrudnienia skarżącego w Zakładzie Konstrukcji i Wyrobów Metalowych "B" Spółka z o.o. w D. na stanowisku rozdzielcy produkcji w brygach ślusarsko-spawalniczych mimo, iż z zeznań świadków wynikało, że na tym stanowisku skarżący był narażony na błyski łuku elektrycznego (promieniowanie nadfioletowe i olśnienie) powstające w czasie spawania, przez 6 godzin na zmianę, tym samym nie wyjaśnił, czy praca w takich warunkach uzasadniałaby przyjęcie zawodowej etiologii rozpoznanego u niego schorzenia narządu wzroku – zaćmy oka prawego. Fundamentalną zasadą tego postępowania jest zasada prawdy obiektywnej wyrażona w treści art. 7 k.p.a. W myśl tego przepisu w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisów prawa (W. Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu, B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 5 wydanie, Warszawa 2003 r.) W postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istniejącego w sprawie, stosowanie do art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przez rozpatrzenie materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie i rozpoznanie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu. Oznacza to, że organ nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa) odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić z jakiej robi to przyczyny. Działania organu w tej mierze muszą znaleźć odbicie w uzasadnieniu decyzji, bowiem zgodnie z art. 107 § 3 kpa musi ono wykazać fakty, które zostały uznane za udowodnione, dowody, które temu służyły oraz podać przyczyny, dla których innym dowodom odmówiono wiarygodności mocy dowodowej. Tymczasem jak wyżej wskazano uchybiono tym regułom. W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie wziął po uwagę i nie ocenił całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Za przesądzające o braku przesłanki wystąpienia związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą, a narażeniem na występowanie w środowisku pracy czynników szkodliwych uznał wyłącznie wyniki dochodzenia epidemiologicznego w "A" w D. i wydanych na jego podstawie orzeczeń lekarskich. Pominął zaś zupełnie zeznania świadków oraz zeznania skarżącego dotyczące warunków pracy w Zakładzie Konstrukcji i Wyrobów Metalowych "B" Sp. z o.o. w D., o występowaniu tam czynników szkodliwych dla zdrowia i narażenia na nie skarżącego. Naruszenie zasad postępowania administracyjnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż brak jednej z przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej, jaką jest związek przyczynowy, został uznany z pominięciem dowodów i bez podania przyczyn, dla których odmówiono im mocy dowodowej, co było przyczyną odmowy uznania choroby rozpoznanej u skarżącego za zawodową. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec uwzględniania skargi Sąd działając na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o kosztach postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie do art. 205 § 2 tej ustawy do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W rozpoznawanej sprawie Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej zgodnie z jej żądaniem kwotę [...] zł. tytułem zastępstwa prawnego, tj. [...] zł za sporządzenie skargi oraz [...] zł tytułem opłaty skarbowej uiszczonej na dokumencie stwierdzającym ustanowienie pełnomocnika. Rozpatrując ponownie sprawę właściwy organ uwzględni zalecenia wynikające z powyższych rozważań sądu. Organ dokona oceny całokształtu materiału dowodowego pod kątem wiarygodności, po czym dokona ustaleń stanu faktycznego w zakresie istotnej dla rozstrzygnięcia, a spornej do tej pory przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy. Te podda wnikliwym rozważaniom prowadzącym do wydania decyzji, którą umotywuje stosownie do brzmienia art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto organ weźmie pod uwagę iż na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz.1115), które weszło w życie z dniem 3 września 2002r. postępowanie w sprawach rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.